Necip Fazıl Kısakürek’in Piyeslerinde Diegetik Kişiler

Yıl 2026, Sayı: 21 , 78 - 88 , 30.03.2026

Can Şen

https://doi.org/10.32579/mecmua.1856689

https://izlik.org/JA98FY54WM

Öz

Genel olarak bir “gösterme” (mimesis) sanatı olarak kabul edilmesine rağmen güncel çalışmalar tiyatro ve dram sanatının “anlatma”dan (diegesis) da yararlandığını ortaya koymuştur. Bu bağlamda tiyatro eserlerine anlatma açısından yansıyan unsurlardan biri “diegetik kişiler”dir. Piyeslerde doğrudan yer almayan ve kendilerinden bahsedilen şahıslar olan diegetik kişiler, bazı eserlerde olayların gelişiminde diğer şahıslar kadar etkili olabilmektedirler. Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında şair ve düşünür kimlikleriyle önemli bir yer edinen Necip Fazıl Kısakürek, ikisi yarım kalan on yedi piyesiyle tiyatro alanında da önemli eserler ortaya koymuştur. Necip Fazıl Kısakürek, ilk tiyatro eseri Tohum’dan itibaren piyeslerinde diegetik kişilerden yararlanmıştır. Çalışmamızda ilk olarak “diegetik kişi” terimi hakkında bilgi verdikten sonra Necip Fazıl’ın on yedi piyesinde karşımıza çıkan diegetik kişileri tek tek ele alacağız. Yazarın piyeslerine anlatma yoluyla dâhil ettiği diegetik kişilerin olayların gelişimine, diğer şahısların karakterizasyonuna ve yazarın vermek istediği mesaja katkılarını irdeleyeceğiz. Bu şekilde Necip Fazıl tiyatrosunun farklı bir yönünü ele alırken tiyatro incelemelerine de yeni bir katkı sunmayı amaçlamaktayız.

Anahtar Kelimeler

Tiyatro , Türk tiyatrosu , Necip Fazıl Kısakürek , şahıs kadrosu , diegetik kişiler.

Diegetic People in Necip Fazıl Kısakürek’s Plays

https://izlik.org/JA98FY54WM

Öz

Although theater is generally regarded as an art of “showing” (mimesis), contemporary studies have demonstrated that the arts of theater and drama also utilize “telling” (diegesis). In this context, one of the elements reflected in theatrical works in terms of narration is “diegetic people”. These characters, who do not appear physically on stage but are mentioned by others, can be as influential in the progression of events as the onstage characters in certain works. Necip Fazıl Kısakürek, who holds a significant place in Republican era Turkish literature as both a poet and a thinker, produced substantial works in the field of theater with seventeen plays, two of which remained unfinished. Kısakürek utilized diegetic characters in his plays starting from his first dramatic work, Tohum (The Seed). In this study, after providing theoretical information regarding the term “diegetic person”, we will individually analyze the diegetic characters encountered in Necip Fazıl’s seventeen plays. We will examine the contributions of these characters -incorporated into the plays through narration- to the development of the plot, the characterization of other figures, and the delivery of the author’s intended message. In doing so, we aim to explore a distinct dimension of Necip Fazıl’s theater while offering a new contribution to the field of theatrical analysis.

Anahtar Kelimeler

Theater , Turkish theater , Necip Fazıl Kısakürek , cast of characters , diegetic people.

Kaynakça

• Akım, M. S. (2023). Diegetik istila: 20. yüzyıl tiyatrosunda mimetik temsilin deformasyonu. Sanat & Tasarım, 13(2), 403-418.
• Bali, M. (2020). Kamusal mekânın göstergebilim bağlamında incelenmesi: İstanbul Eyüp Sultan Meydanı. Kültür Araştırmaları Dergisi, (6), 225-242.
• Çetin, M. (2008). Türk edebiyatında fırtınalı bir zirve. M. N. Şahin ve M. Çetin (Ed.). Necip Fazıl Kısakürek (s. 12-53) içinde. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Çetin N. (2004). Roman çözümleme yöntemi. Kendi yayını.
• Dervişcemaloğlu, B. (2023). Tiyatro anlatıbilimi bağlamında Bir Adam Yaratmak. M. Durmuş ve M. Karabulut (Ed.). Necip Fazıl Kısakürek (s. 27-35) içinde. Ihlamur Kitap.
• Haznedaroğlu, A. (2012). Necip Fazıl Kısakürek’in tiyatro eserlerinde tarih. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.
• Karabulut, M. ve Aydın, E. (2020). Necip Fazıl Kısakürek’in tiyatrolarında din algısı. Mecmua, 5(10), 1-14.
• Karabulut, M. (2023). Necip Fazıl Kısakürek’in şiirlerinde mânâ-madde çatışması. M. Durmuş ve M. Karabulut (Ed.). Necip Fazıl Kısakürek (s. 225-238) içinde. Ihlamur Kitap.
• Kısakürek, N. F. (2009). Püf noktası. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2010a). Kanlı sarık. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2010b). Mukaddes emânet. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2011a). Künye. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2011b). Siyah pelerinli adam - kumandan. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2012a). İbrahim Ethem. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2012b). Nam-ı diğer parmaksız Salih. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2012c). Sabır taşı. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2013a). Para. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2013b). Reis bey. Ötüken Neşriyat.
• Kısakürek, N. F. (2013c). Tohum. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2013d). Yunus Emre. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2014a). Abdülhamîd han - Sır. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2014b). Ahşap konak. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2014c). Bir adam yaratmak. Büyük Doğu Yayınları.
• Kısakürek, N. F. (2014d). O ve ben. Büyük Doğu Yayınları.
• Okay, M. O. (2014). Necip Fazıl - sıcak yarada kezzap. Dergâh Yayınları.
• Serdaroğlu, S. (2024). Necip Fazıl Kısakürek’in eserlerinde varoluşsal suçluluk duygusunun görüngüleri (fenomenleri). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi .
• Şen, C. (2017a). Necip Fazıl Kısakürek’in tiyatroları üzerine bir inceleme. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Bartın Üniversitesi.
• Şen, C. (2017b). Körlüğü zedelemek: Necip Fazıl Kısakürek tiyatrosu üzerine bir inceleme. Gece Kitaplığı.
• Şen, C. (2023a). Dramatik türlerde anlatıcı. Çizgi Kitabevi Yayınları.
• Şen, C. (2023b). Tiyatroda “diegetik kişi”ler üzerine bir inceleme: Ölü babaların gölgesinde beş piyes”. Folklor/Edebiyat, 29(1), 201-218.
• Ulu, Y. S. (2023). Necip Fazıl Kısakürek’in tiyatrolarında metalaşma. M. Durmuş ve M. Karabulut (Ed.). Necip Fazıl Kısakürek (s. 318-329) içinde. Ihlamur Kitap.
• Uygur Gürbüz, S. (2022). Sınıf Çatışması bağlamında August Strindberg’in Matmazel Julie ve Vasıf Öngören’in Zengin Mutfağı oyunlarının değerlendirilmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (26), 449-464.
• Yılmaz, H. K. (2011). Ebu’l Hasan Harakânî ve tasavvuf. C. Alyılmaz vd. (Ed.). Gazi Kars şehrengizi bildiriler kitabı (s. 135-141) içinde. Türk Dünyası Mühendisler ve Mimarlar Birliği Yayını.