TURKIC PERSONAL NAMES IN THE BACTRIAN LEGAL DOCUMENTS

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 9 , 119 - 133 , 31.12.2025

Kübra Malta

https://izlik.org/JA49FS57NP

Öz

This article examines the Turkic personal names attested in the Bactrian legal documents discovered in northern Afghanistan, analysing them within their onomastic, historical, and sociocultural contexts. The primary material of the study consists of legal documents dated between the 4th and 8th centuries CE. First, the historical background of Bactria, the presence of Turkic rule in the region, and the broader framework of Turkic–Iranian interactions are outlined. Subsequently, the titles and personal names recorded in the documents are evaluated from the perspective of the history of the Turkic language. In this study, personal names such as βαιο “Bay,” βηκο “Bek,” κηραυ τογγαυο τογγαυο σπαραυ “Kera Toŋa Toŋa Spara,” μαγατορο βοκολαυο “Maġatur Bukla,” σωρο “Çor,” τητοκο “Tetuk,” υιλιτοβηρο “Hilitber,” χαλασο “Ḫalas,” and χοτολογο ταπαγλιιο βιλγαυο σαβονο “Ḳutluġ Tapaġlıġ Bilge Sevüg” are examined from an etymological perspective and compared with their attestations in Old Turkic, Sogdian, and other regional languages. The findings indicate that the Turkic personal names attested in the Bactrian legal documents constitute early witnesses to the Turkic naming tradition known from Old Turkic sources. These findings also show that the Turkish presence in Bactria was reflected not only in political and military spheres but also in naming practices, title usage, ethnic identity, and social status. This article expands earlier research by focusing specifically on Turkic personal names and highlights the Bactrian documents as an important source for the onomastics of Central Asia.

BAKTRİYA HUKUK BELGELERİNDE TÜRKÇE KİŞİ ADLARI

https://izlik.org/JA49FS57NP

Öz

Bu makale, Kuzey Afganistan’da bulunan Baktriyaca hukuk belgelerinde yer alan Türkçe kişi adlarını onomastik, tarihsel ve sosyo-kültürel bağlamlarıyla birlikte incelemektedir. Çalışmanın ana malzemesini, MS 4.- 8. yüzyıllar arasında düzenlenen hukuk belgeleri oluşturmaktadır. İlk olarak Baktriya bölgesinin tarihsel arka planı, bölgedeki Türk hâkimiyeti ve Türk-İran temasları kısaca özetlenmiş; ardından belgelerde yer alan unvanlar ve kişi adları Türk dili tarihi açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada βαιο “Bay”, βηκο “Bek”, κηραυ τογγαυο τογγαυο σπαραυ “Kera Toŋa Toŋa Spara”, μαγατορο βοκολαυο “Maġatur Bukla”, σωρο “Çor”, τητοκο “Tetuk”, υιλιτοβηρο “Hilitber”, χαλασο “Halas”, χοτολογο ταπαγλιιο βιλγαυο σαβονο “Ḳutluġ Tapaġlıġ Bilge Sevüg” gibi adlar etimolojik açıdan incelenmiş; Eski Türkçe, Soğdca ve diğer bölgesel dillerdeki görünümleriyle karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, Baktriyaca hukuk belgelerinde tanıklanan Türkçe kişi adları, Eski Türkçe belgelerde rastlanan Türkçe ad verme geleneğinin erken tanıkları niteliğindedir. Bu bulgular, aynı zamanda Türklerin Baktriya’daki varlığının yalnızca siyasî ve askerî alanla sınırlı kalmadığını; ad verme gelenekleri, unvan kullanımı, etnik kimlik ve toplumsal statü gibi unsurlarda da görüldüğünü ortaya koymaktadır. Bu çalışma, önceki araştırmaları Türkçe kişi adları odağında genişletmekte ve Baktriya belgelerini Orta Asya onomastiğini anlamada önemli bir kaynak olarak öne çıkarmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Baktriya hukuk belgeleri , Türkçe kişi adları , onomastik , Eski Türkçe , Baktriyaca; Türk-İran temasları , unvanlar , Orta Asya tarihi.

Kaynakça

• Albayrak, Ö. (2019). Ai Khanoum-Ay Hanım. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (41), 445–456. https://doi.org/10.21497/sefad.586686
• Alemany, A. (2021). Hunnic and Turkic titles in the Bactrian documents. In H. Klinkott, A. Luther, & J. Wiesehöfer (Eds.), Beiträge zur Geschichte und Kultur des alten Iran und benachbarter Gebiete: Festschrift für Rüdiger Schmitt (Oriens et Occidens, Vol. 36, pp. 13–28). Franz Steiner Verlag.
• Aydemir, H. (2021). Türk tarihinin kaynakları olarak Eski Türk boy adları: Kökenbilgisel bir inceleme (1. Cilt). Paradigma Akademi.
• Clauson, G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford. (= EDPT)
• Colditz, I. (2018). Iranische Personennamen in manichäischer Überlieferung (Iranisches Personennamenbuch, Bd. II: Mitteliranische Namen, Fasz. 1). Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
• De la Vaissière, É. (2007). Is there a “nationality of the Hephtalites”? Bulletin of the Asia Institute, 17, 119–132.
• Erdal, M. (1991). Old Turkic Word Formation I–II: A Functional Approach to the Lexicon. Wiesbaden: Otto Harrassowitz Verlag. (= OTWF)
• Erdal, M. (2004). A Grammar of Old Turkic. Leiden: Brill. (= OTG)
• Gholami, S. (2014). Selected features of Bactrian grammar. Otto Harrassowitz Verlag. Harmatta, J., & Litvinsky, B. A. (1996). Tokharistan and Gandhara under Western Türk rule (650–750). In History of Civilizations of Central Asia (Vol. 3, pp. 358–375). UNESCO Publishing.
• Kuzakçı, B. (2025). Baktriya’nın değişen dengeleri: Sasaniler, Akhunlar ve ekonomik dönüşüm (MS II–VI. yüzyıllar). Karadeniz Araştırmaları, 22(87), 1139–1155.
• Leriche, P., & Grenet, F. (2011). Bactria. Encyclopædia Iranica. https://iranicaonline.org/articles/bactria, Erişim tarihi: 15.11.2025.
• Lurje, P. (2008). Khamir and other Arabic words in Sogdian texts. In É. de La Vaissière (Ed.), Islamisation de l’Asie centrale: Processus locaux d’acculturation du VIIe au XIe siècle (pp. 29–57). Association pour l’avancement des études iraniennes.
• Lurje, P. B. (2010). Iranisches Personennamenbuch. Band II: Mitteliranische Personennamen. Faszikel 8: Personal names in Sogdian texts. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
• Lurje, P. B. (2010). Personal names in Sogdian texts (Iranisches Personennamenbuch, Bd. 2, Fasc. 8). Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
• Malta, K. (2022a). Greko-Baktriya ve Eski Türk hukuk belgeleri. Nobel Yayınları.
• Malta, K. (2022). Rabatak ve Orhon Yazıtlarının Karşılaştırmalı Anlam Alanı İncelemesi. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi(19), 269-286. https://doi.org/10.16947/fsmia.1136497
• Naveh, J. & Shaked, Sh. (2012). Aramaic Documents from Ancient Bactria (Fourth Century B.C.E.) from the Khalili Collections.
• Özbay, B. (2010). Maniheist Uygur metinlerinin envanterinin hazırlanması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Özbay, B. (2024). The paleographical analysis of the Manichean script for Middle Iranian and Old Uyghur texts. Kriter Yayınları.
• Sheikh, H. (2023). Studies of Bactrian Legal Documents. Brill Publications.
• Sims-Williams, N. & de Blois, F. (2018). Studies in the Chronology of the Bactrian Documents from Northern Afghanistan. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
• Sims-Williams, N. (1996), “A new Bactrian inscription of Kanishka the Great”, Silk Road Art and Archaeology, 4, p.77-96.
• Sims-Williams, N. (2012a). Bactrian Documents from Northern Afghanistan I: Legal and Economic Documents. Studies in the Khalili Collection.
• Sims-Williams, N. (2007). Bactrian Documents from Northern Afghanistan II: Letters and Buddhist Texts. London. Studies in the Khalili Collection.
• Sims-Williams, N. (2010). Bactrian personal names. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
• Sims-Williams, N. (2011). Bactrian language. Encyclopædia Iranica.
• https://iranicaonline.org/articles/bactrian-language, Erişim tarihi: 15.11.2025.
• Tekin, T. (2014). Orhon yazıtları. Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Tezcan, S. (2018). 8. yüzyılda Afganistan’da Halaç prensesleri, günümüzde Orta İran’da Halaçlar ve dilleri. In M. Cengiz & M. Erdal (Eds.), Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (ss. 231-254).
• Wilkens, J. (2000). Manichäisch-Türkische Texte der Berliner Turfansammlung (Alttürkische Handschriften, Teil 8). Franz Steiner Verlag.
• Wilkens, J. (2021). Handwörterbuch des Altuigurischen (Eski Uygurcanın el sözlüğü). Universitätsverlag Göttingen.
• Yoshida, Y. (2003). Review of Bactrian Documents from Northern Afghanistan I, by N. SimsWilliams (2000). Bulletin of the Asia Institute, 14, 154–159