Bir Hadis Teyit Aracı Olarak sorularlaislamiyet.com Sitesi Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, internet ortamında din hakkında merak edilen sorulara cevap verme rolünü üstlenen, kullanıcılar tarafından çokça ziyaret edilen Sorularla İslamiyet adlı sitenin, Hz. Peygamber’in (s.a.s.) metin ve içerik açısından en çok merak edilen hadisleri hakkında yaptığı açıklamaları tahlil etmektedir. Çalışmanın amacı dinî konularda internet kullanıcılarının güvenini kazanan sitenin hadisler hakkında yapmış olduğu kaynak ve metin tespiti ile beraber yorum ve çıkarımlarını inceleyerek salahiyetini tespit etmektir. Çalışmada yöntem olarak literatür taraması ve dokümantasyon yöntemleri kullanılmıştır. Bununla birlikte söz konusu sitede tespit edilen hadislerin temel hadis kaynaklarından tahrîci yapılmış, ardından başta şerhler olmak üzere temel kaynaklardan hadis hakkındaki yorumlar tespit edilmiştir. İkinci aşamada ise sitenin tahrîc ve değerlendirmeleri ile tarafımızca ulaşılan tahrîc ve yorumlar karşılaştırılmıştır. Tahrîc esnasında temel hadis kaynakları ve muteber hadis kaynakları dahil edilmiş; tahlilde ise sened ve metin tenkidi ile birlikte dokümantasyon yöntemi kullanılmıştır. Çalışmamızın neticesinde sitede yapılan söz konusu hadislerin tahrîclerinde eksiklikler olmakla birlikte genel itibariyle yapılan yorumların öz ve isabetli olduğu görülmüştür. Bununla birlikte Sorularla İslamiyet sitesinin, sanal alemdeki bilgi kirliliği ve hatalı hadis paylaşımları karşısında doğru bilgiye ulaşmanın önemli yollarından birisi olarak kabul edilebileceği ifade edilmiş, benzer platformların kurulmasının, medya ve sosyal medyada doğru bilgi aktarımında önemli bir rolünün olacağına dikkat çekilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Sorularla İslamiyet
• İnternet
• Sosyal Medya
• Rivayet
• Tahrîc

Evaluation of sorularlaislamiyet.com as a Hadith Verification Tool

Abstract

This study analyzes the explanations provided by Sorularla İslamiyet -a popular website that answers questions about religion- regarding the most frequently inquired hadiths of the Prophet (PBUH) in terms of text and content. The aim is to evaluate the site’s reliability by examining its source and textual verification, interpretations, and conclusions on hadiths, given its trusted status among internet users. The methodology includes literature review and documentation, alongside takhrij (verification) of the identified hadiths from primary sources, followed by an analysis of classical commentaries. The second stage compares the site’s takhrij and evaluations with the findings from authoritative sources. The study incorporates major hadith collections and employs isnad (chain) and matn (text) criticism. The results indicate that while there are minor gaps in the site’s takhrij, its interpretations are generally concise and accurate. The study concludes that Sorularla İslamiyet serves as a crucial source for accurate information amid media misinformation and erroneous hadith circulation, emphasizing the need for similar platforms to promote reliable knowledge dissemination.

Keywords

• Hadith
• Sorularla Islamiyet
• Internet
• Social Media
• Narration
• Takhrij

Kaynakça

1. Abdurrezzak b. Hemmâm, Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nâfi’ es-San’ânî. (1403d). el-Muṣannef fi’l-ḥadîs̱ (2. bs, C. 10). Mektebetü’l- İslamiyye.
2. Aclûnî, İsmâîl b. Muhammed. (2019). Keşfü’l-Hafâ (M. Genç, Çev.; C. 3). Beka.
3. Ahmed b. Hanbel. (1999). Müsned (2. bs, C. 32). Müessesetü’r-risale.
4. Ahmed b. Hanbel. (1999e). Müsned (2. bs, C. 5). Müessesetü’r-risale.
5. Ahmed b. Hanbel. (1999f). Müsned (2. bs, C. 6). Müessesetü’r-risale.
6. Ahmed b. Hanbel. (1999z). Müsned (2. bs, C. 44). Müessesetü’r-risale.
7. Ahmed b. Hanbel. (1999v). Müsned (2. bs, C. 41). Müessesetü’r-risale.
8. Ahmed b. Hanbel. (1999a). Müsned (2. bs, C. 1). Müessesetü’r-risale.

9. Ahmed b. Hanbel. (1999u). Müsned (2. bs, C. 38). Müessesetü’r-risale.
10. Akkaya, H. (2011). Kadınların konu edildiği rivayetlerde ortaya konan değerlerin eğitsel açıdan incelenmesi [Yüksek Lisans, Selçuk Üniversitesi].
11. Akyüz, H. (2013). Kertenkelenin öldürülmesi ile ilgili hadislerin tahlil ve tenkidi. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 13(1), 173-214.
12. Arıkan, A. (2017). Aileyi ilgilendiren bazı Kur’âni kavramların semantik analizi. Kadem, 3(1), 61-90.
13. Ateş, S. (1997). İslâm’ın kadına getirdiği haklar. İslami Araştırmalar, 10(4), 304-310.
14. Aydın, A. (2014). Aile hayatı. İçinde İlmihal II İslam ve Toplum (22. bs, C. 2, s. 527). Türkiye Diyanet Vakfı.
15. Aydın, O. (2023). İnternet ve sosyal medyada algı yönetimi ve rivayetlerin yanlış yorumlanması -Onedio isimli web sitesindeki bir haber örneğinde-. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 30, 59-87. https://doi.org/10.35415/sirnakifd.1242086
16. Beyhakī, Ahmed b. Hüseyin. (1994a). es-Sünenü’l-kübrâ (C. 1). Mektebetü Dâru’l-Bâz.
17. Beyhakī, Ahmed b. Hüseyin. (1994d). es-Sünenü’l-kübrâ (C. 8). Mektebetü Dâru’l-Bâz.
18. Beyhakī, Ahmed b. Hüseyin. (1994c). es-Sünenü’l-kübrâ (C. 7). Mektebetü Dâru’l-Bâz.
19. Beyhakī, Ahmed b. Hüseyin. (1994f). es-Sünenü’l-kübrâ (C. 10). Mektebetü Dâru’l-Bâz.
20. Buhârî, Muhammed b. İsmail. (1992). el-Câmiʿu’s-Sahih. Çağrı.
21. Bûsîrî, Ahmed b. Ebû Bekir. (t.y.). İtḥâfü’l-ḫıyere bi-zevâʾidi’l-mesânîdi’l-ʿaşere.
22. Çakın, K. (1998). Kadınlar ile ilgili bir hadis ve değerlendirmesi. Dini Araştırmalar, 1(1), 5-31.
23. Çakır, F. (2019). Kur’an’a aykırılık bağlamında hadis eleştirilerinin değerlendirmesi [Yüksek Lisans, Necmettin Erbakan Üniversitesi].
24. Dârimî, Abdullah b. Abdurrahman. (1407). Sünen (1. bs, C. 1). Dâru’l-Kütübi’l-Arabî.
25. Demir, İ. (2019). Dini bilgi edinme kaynağı olarak sosyal medya (İlahiyat Fakültesi öğrencileri örneği) [Doktora]. Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
26. Demirel, H. R. (2007). Tavla ile ilgili rivayetlerin değerlendirmesi. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 4(2), 110-131.
27. Demirel, H. R. (2014). Köpek ve diğer bazı hayvanların öldürülmesine cevaz veren hadislerin değerlendirmesi. Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakülte Dergisi, 1(1), 67-102.
28. Durmuş, Z. (2016). Kadınlarla ilgili müttefakun aleyh hadislerin Kur’an’a aykırılığı iddiasının değerlendirilmesi [Yüksek Lisans, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi].
29. Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eş’âs. (1992). Sünen. Çağrı.
30. Ebû Ya’lâ el-Mevsılî, Ahmed b. Alî. (1984c). Müsnedü Ebî Yaʿlâ (C. 5). Daru’l-Me’mun lit-Türas.
31. Ebû Ya’lâ el-Mevsılî, Ahmed b. Alî. (1984d). Müsnedü Ebî Yaʿlâ (C. 9). Daru’l-Me’mun lit-Türas.
32. Ebû Ya’lâ el-Mevsılî, Ahmed b. Alî. (1984f). Müsnedü Ebî Yaʿlâ (C. 13). Daru’l-Me’mun lit-Türas.
33. Elbânî, N. (1995a). Silsiletü’l-Eḥâdîs̱i’ṣ-Saḥîḥa ve Şeyʾün min Fıḳhihâ ve Fevâʾidihâ (1. bs, C. 1). Mektebetü’l-Maarif li’n-neşri ve’t-tevzî.
34. Hâkim en-Nîsâbûrî, Muhammed b. Abdillâh. (1990a). el-Müstedrek ʿale’ṣ-Ṣaḥîḥayn (1. bs, C. 1). Dar’ül Kütübil İlmiyye.
35. Eriş, H. (2022). Secde Hadisi’nin tahric-tahlil ve değerlendirmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 6(1), 61-86. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2435541
36. Feyyaz. (t.y.-a). Dernek. Tarihçemiz. Geliş tarihi 16 Şubat 2024, gönderen https://feyyaz.org/?page_id=1152
37. Feyyaz. (t.y.-b). Hakkımızda. Biz Kimiz? Geliş tarihi 16 Şubat 2024, gönderen https://feyyaz.org/#hakkimizda
38. Fikriyat. (2022, Mart 28). Güvenilir ve donanımlı dijital kaynak: Hadis veritabanı projesi. Fikriyat. https://www.fikriyat.com/islam/2022/03/27/guvenilir-ve-donanimli-dijital-kaynak-hadis-veritabani-projesi
39. Gül, R. E. (2016). Sosyal medyada hadis kullanımı -Facebook ve Twitter özelinde. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 163-182.
40. Gül, R. E. (2021a). Sosyal medyada paylaşılan hadislerin dinî yaşantıya etkisi: Balıkesir Üniversitesi öğrencileri örneği. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi (MEDİAD), 4(2), 301-315.
41. Gül, R. E. (2021b). Sosyal medyada paylaşılan hadislerin dinî yaşantıya etkisi (Lise öğrencileri üzerine bir araştırma: Balıkesir örneği). İçinde T. Ayengin (Ed.), Sünnet Algısı. Bayburt Üniversitesi Yayınları.
42. Güler, Z. (1998). Kadın akıl ve din bakımından eksik midir? Mehir, 2, 14-21.
43. Gürler, K. (2001). Kadının yöneticiliği meselesi-bir hadisin okunuşu ve eleştirisi-. Dini Araştırmalar, 4(11), 67-94.
44. Heysemî, Alî b. Ebî Bekr. (1992). Buġyetü’l-bâḥis̱ ʿan zevâʾidi Müsnedi’l-Ḥâris̱ (1. bs, C. 1). Hıdmeti’s-sünne ve’s-sîreti’n-nebeviyye.
45. İbn Hacer el-Heytemî, Ahmed b. Muhammed. (1987). ez-Zevâcir ʿan iḳtirâfi’l-kebâʾir (C. 3). Dârü’l-Fikr.
46. İbn Ebî Şeybe, Abdullāh b. Muhammed. (1989d). El-Muṣannef fi’l-eḥâdîs̱ ve’l-âs̱âr (1. bs, C. 9). Mektebetü’r-rüşd.
47. İbn Ebî Şeybe, Abdullāh b. Muhammed. (1989b). El-Muṣannef fi’l-eḥâdîs̱ ve’l-âs̱âr (1. bs, C. 5). Mektebetü’r-rüşd.
48. İbn Hacer el-Askalânî, Ahmed b. Alî. (2007). Et-Telhîsü’l-habîr fî tahrîci ehâdîsi’r-Râfiʿiyyi’l-kebîr (Vols. 1-7). Advâü’s-Selef.
49. İbn Hacer el-Askalânî, Ahmed b. Alî. (1379a). Fethu’l-Bârî (C. 1). Darü’l Marife.
50. İbn Hacer el-Askalânî, Ahmed b. Alî. (1379b). Fethu’l-Bârî (C. 6). Darü’l Marife.
51. İbn Hacer el-Askalânî, Ahmed b. Alî. (1984). Tehzîbu’t-Tehzîb (1. bs, C. 1-14). Dâru’l-Fikr.
52. İbn Hacer el-Askalânî, Ahmed b. Alî. (1986). Takrîbu’t-Tehzîb (Muhammed Avvâme, Ed.). Dâru’r-Reşîd.
53. İbn Hazm, Alî b. Ahmed. (t.y.). el-Muhallâ bi’l-Âsâr (C. 8). Dâru’l-Fikr.
54. İbn Hibbân, Muhammed b. Hibbân. (1975). Kitâbu’s-Sikât. Dâru’l-Fikr.
55. İbn Hibbân, Muhammed b. Hibbân. (1993f). Ṣaḥîḥu İbn Ḥibbân (2. bs, C. 13). Müessesetü’r-risale.
56. İbn Hibbân, Muhammed b. Hibbân. (1993). Sahîh (C. 15). Müessesetü’r-Risâle.
57. İbn Mâce, Muhammed b. Yezîd. (1992). Sünen. Çağrı.
58. İbn Râhûye, İshâk b. İbrâhîm. (1991b). Müsned (1. bs, C. 5). Mektebetü’l- İman.
59. İbn Rüşd, Muhammed b. Ahmed. (2007). Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesıd. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
60. İbnü’l-Mülakkın, Ömer b. Alî. (2004c). Bedrü’l-münîr fî taḫrîci eḥâdîs̱i’ş-Şerḥi’l-kebîr (1. bs, C. 9). Daru’l-hicre.
61. İbnü’ş-Şecerî, Hibetullah b. Alî (2001). Emâlî (1. bs, C. 1-2). Dar’ül Kütübil İlmiyye.
62. Karadağ, B. (2018). İslam Hukukuna Göre Kadının Hakimliği. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 10(2), 690-707.
63. Koç, N. (2022). Sosyal medyada paylaşılan hadislerin sıhhat değerlendirmesi -Facebook özelinde- [Yüksek Lisans]. İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
64. Kur’an-ı Kerim Meali (H. Altuntaş & M. Şahin, Çev.; 10. bs). (2009). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
65. Kutub, S. (1996). Fi Zılâli’l- Kur’ân. Dâru’ş-Şurûk.
66. Kütüb-ü Sitte, Çocukların oyunu (C. 8). (t.y.).
67. Mâlik b. Enes. (1991). Muvaṭṭa (1. bs, C. 1-3). Daru’l-Kalem.
68. Mâverdî, Alî b. Muhammed. (t.y.). en-Nüket ve’l-Uyûn (Abdulmaksûd b. Abdurrahîm, Ed.; 1. bs, Vols. 1-7). Dâru’l-Kütübî’l-İlmiyye.
69. Münâvî, Abdürraûf b. Tâcil’ârifîn. (1994a). Feyżü’l-ḳadîr şerḥu’l-Câmiʿi’ṣ-ṣaġīr. (1. bs, C. 1). Dar’ül Kütübil İlmiyye.
70. Müslim, Müslim b. Haccâc. (1956). el-Müsnedü’ṣ-ṣaḥîḥ. Dâru İhyau’t-Türasi’l-Arabî.
71. Müttakī el-Hindî, Alî b. Hüsâmiddîn. (1981c). Kenzü’l-ʿummâl fî süneni’l-aḳvâl ve’l-efʿâl (5. bs, C. 3). Müessesetü’r-risale.
72. Nesâî, Ahmed b. Şuayb. (1992). Sünen’i Nesâî. Çağrı.
73. Nevevî, Yahyâ b. Şeref. (1392b). el-Minhâc fî şerḥi Ṣaḥîḥi Müslim b. el-Ḥaccâc (2. bs, C. 8). Daru İhyai’t-Türasi’l-Arabi.
74. Nuaym b. Hammad. (1412a). Kitâbü’l-Fiten (1. bs, C. 1). Mektebetü’t-Tevhîd.
75. Oral, O. (2016). Siyasal içerikli rivâyetlerin sünnî algıyı yönlendirmesi üzerine. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Kelam ve İtikadî İslam Mezhepleri AD, 27(3), 372-387.
76. Özbay, A. (2013). Kasas sûresi 77. ayet bağlamında insanın dünyadaki nasibi. Hikmet Yurdu, 13(26), 261-285.
77. Râzi, F. (1989). Tefsir-i Kebir-Mefatihu’l Gayb, (S. Yıldırım, L. Cebeci, S. Kılıç, & S. Doğru, Çev.; 6. bs). Akçağ.
78. Said Nursî. (2003). Sözler. Sözler.
79. Seyhan, A. E. (2023). Dijital dünyadaki uydurma hadislerle mücadele yöntemleri üzerine bir değerlendirme. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 23(1), 123-142. https://doi.org/10.33420/marife.1265285
80. Soru Cevap Sözler Köşkü. (2021, Temmuz 9). Tavla oynamak haram mıdır? “Kim tavla oyunu oynarsa elini domuz kanına bulamış gibi olur” sözü hadis midir? Soru Cevap Sözler Köşkü. https://sorucevap.sozlerkosku.com/2021/09/07/tavla-oynamak-haram-midir-kim-tavla-oyunu-oynarsa-elini-domuz/
81. Sorularla İslamiyet. (t.y.-a). Çok okunanlar. Sorularla İslamiyet. Geliş tarihi 17 Şubat 2024, gönderen https://sorularlaislamiyet.com/cokokunanlar
82. Sorularla İslamiyet. (t.y.-b). Hakkımızda. Sorularla İslamiyet. Geliş tarihi 20 Mart 2024, gönderen https://sorularlaislamiyet.com/sayfa/hakkimizda
83. Sorularla İslamiyet. (t.y.-c). Kayıtlı üye sayımız 150 bini aştı... Sorularla İslamiyet. Geliş tarihi 15 Mart 2024, gönderen https://sorularlaislamiyet.com/blog/kayitli-uye-sayimiz-150-bini-asti
84. Sorularla İslamiyet. (2016a, Ağustos 9). “Hiç ölmeyecekmiş gibi dünyaya çalış, yarın ölecekmiş gibi de ahirete çalış.” sözü hadis midir, hadis ise nasıl anlamak gerekir? Sorularla İslamiyet. https://sorularlaislamiyet.com/hic-olmeyecekmis-gibi-dunyaya-calis-yarin-olecekmis-gibi-de-ahirete-calis-sozu-hadis-midir-hadis-ise
85. Sorularla İslamiyet. (2016b, Ağustos 9). Kadının, dininin ve aklının eksik olduğu konusunda bir hadis-i şerif olduğu doğru mudur? Eğer doğruysa bu kadınlara hakaret ve haksızlık olmaz mı? Sorularla İslamiyet. https://sorularlaislamiyet.com/kadinin-dininin-ve-aklinin-eksik-oldugu-konusunda-bir-hadis-i-serif-oldugu-dogru-mudur-eger-dogruysa
86. Sorularla İslamiyet. (2016c, Ağustos 9). Kadının kocasına itaati konusundaki hadiste “secde etme” “taş taşıma” gibi ifadeler niçin kullanılmıştır? “Eğer bir kimsenin bir başkasına secde etmesini emretseydim, kadına, kocasına secde etmesini emrederdim ve...” Sorularla İslamiyet. https://sorularlaislamiyet.com/kadinin-kocasina-itaati-konusundaki-hadiste-secde-etme-tas-tasima-gibi-ifadeler-nicin-kullanilmistir
87. Sorularla İslamiyet. (2016d, Aralık 18). Kertenkele öldürmek sevap mı? Kertenkele insana zarar veren bir hayvan değildir, neden öldürülmesi sevaptır? Sorularla İslamiyet. https://sorularlaislamiyet.com/kertenkele-oldurmek-sevap-mi-kertenkele-insana-zarar-veren-bir-hayvan-degildir-neden-oldurulmesi
88. Sorularla İslamiyet. (2018, Ocak 16). Tavla oynamak haram mıdır? “Kim tavla oyunu oynarsa elini domuz kanına bulamış gibi olur.” sözü hadis midir? Sorularla İslamiyet. https://sorularlaislamiyet.com/tavla-oynamak-haram-midir-kim-tavla-oyunu-oynarsa-elini-domuz-kanina-bulamis-gibi-olur-sozu-hadis
89. Sorularla İslamiyet (Direktör). (2021, Nisan 17). Güzel şeyler oluyor (Feyyaz Bilim ve Gelişim Derneği Tanıtım Filmi 2021) [Video recording]. https://www.youtube.com/watch?v=eMX3ODRwBwc&list=PL28It5sM9dBTUkMBWx2i_4Y1_pUB-Fc8p&index=4
90. Sorularla İslamiyet. (2022, Mayıs 19). Kadının devlet başkanı, hakim ve vali olması ile ilgili, “Bir kavmin başına kadın hükümdar gelirse, o kavim helak olmaya mahkumdur.” şeklinde bir hadis-i şerif var mıdır? Sorularla İslamiyet. https://sorularlaislamiyet.com/kadinin-devlet-baskani-hakim-ve-vali-olmasi-ile-ilgili-bir-kavmin-basina-kadin-hukumdar-gelirse-o
91. Sorularla İslamiyet. (2023, Aralık 25). Satranç ve tavla oynamak caiz midir? Sorularla İslamiyet. https://sorularlaislamiyet.com/satranc-ve-tavla-oynamak-caiz-midir
92. Süyûtî, Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr. (1982a). el-Câmîu’s-sağır fi ehâdisi’l-beşîri’n-nezir (C. 2).
93. Şebnem, A., Osman Zahid, Ç., & Mustafa, K. (2015). İslam’ın kadın liderliğe bakışı: Disiplinlerarası nitel araştırma. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 71-107.
94. Şen, H. (2023, Nisan 7). “Haksızlık karşısında susan dilsiz şeytandır” sözünün hadis olduğu iddiası. Malumatfuruş. https://www.malumatfurus.org/haksizlik-karsisinda-susan-dilsiz-seytandir/
95. İbn Ebî Âsım, Ahmed b. Amr. (1991a). el-Âḥâd ve’l-mes̱ânî (1. bs, C. 3). Darü’r-Râye.
96. Taberânî, Süleymân b. Ahmed. (1415). Muʿcemü’l-evsaṭ. Dâru’l-Harameyn.
97. Taberânî, Süleymân b. Ahmed. (1994c). Muʿcemü’l-kebîr (2. bs, C. 5). Mektebetu İbni Teymiyye.
98. Tayâlisî, Ebû Dâvûd Süleymân b. Dâvûd. (1999b). Müsned (1. bs, C. 3). Daru’l-Hicr lit-Tabaati ven-Neşr.
99. Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. (1992). Sünen. Çağrı.
100. Ünal, B. (2001). İslam ve siyaset üzerine düşünceler. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13, 161-184.
101. Yeni Akit. (2017, Ocak 24). Ağır uyku, bir yere dayanarak uyuklamak veya kısa süren bir uyuma abdesti bozar mı? İşte detaylar... Yeni Akit. https://www.yeniakit.com.tr/haber/bir-yere-dayanmadan-uyumak-abdesti-bozar-mi-266535.html