Siyasal Katılım, Demokrasi ve Sosyal Uyum Açısından Selefiliğin YouTube’daki Söylemleri Üzerine Bir Araştırma

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 401 - 430, 31.12.2025

Mevlüt Uğurlu

https://doi.org/10.47951/mediad.1706595

Öz

Dini gruplardan biri olan Selefiler yeni medyanın imkanlarından istifade ederek dijital vaizler aracılığıyla görüşlerini toplumda yaymaya başlamışlardır. Bu süreç, toplumun norm ve değerleriyle Selefi gruplar arasında bir gerilim ve anominin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Buradan hareketle bu çalışmanın amacı Selefi dini grupların Türkiye bağlamında siyasal amaçlarını ve bu amaca ulaşmada tercih ettikleri araçları ve stratejileri ortaya çıkarmak olarak belirlenmiştir. Çalışmanın amacına ulaşabilmek için nitel araştırma yöntemi desenlerinden durum (vaka) çalışması yaklaşımı kullanılmıştır. Amaçlı örnekleme tekniği aracılığıyla seçilen 6 tebliğcinin videoları doküman inceleme tekniğiyle elde edilmiştir. Videolar metne aktarılarak tematik analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Sonuç olarak, Selefi vaizlerin görüşleri Mutlakçı ve Dışlayıcı Selefilik, Bağlamsal ve Pragmatik Selefilik ile Pasif ve Konjonktürel Selefilik olmak üzere 3 farklı kategori altında toplanmıştır. Bu farklı başlıklar bize Selefiliğin yekpare bir dini düşünce ve pratikler sergilemediğini ve Türkiye bağlamında sahip oldukları amaçlar ve kullandıkları araçlar bakımından birbirinden farklılaşabildiklerini göstermiştir. Böylece Selefiliğin çok yönlü doğası ve aynı toplum ve kültür içinde dahi farklı dini yorumlamalara sahip olabildiği ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

Selefilik , Selefi Vaizler , Anomi , Siyasal Katılım , Demokrasi , Din , YouTube

A Research on Salafism's Discourses on YouTube in Terms of Political Participation, Democracy and Social Cohesion

Öz

Salafis, one of the religious groups, have begun to spread their views in society through digital preachers by taking advantage of the opportunities of new media. This process causes tension and anomie to emerge between the norms and values of society and Salafi groups. From this point of view, the aim of this study is to reveal the political aims of Salafi religious groups in the context of Türkiye and the means and strategies they prefer to achieve this aim. In order to achieve the purpose of the study, the case study approach, one of the qualitative research method designs, was used. The videos of 6 preachers selected through the purposeful sampling technique were obtained through the document review technique. The videos were analyzed using thematic analysis method by transferring them to text. As a result, the views of Salafi preachers were grouped under 3 different categories: Absolutist and Exclusionary Salafism, Contextual and Pragmatic Salafism, and Passive and Conjunctural Salafism. These different titles have shown us that Salafism does not exhibit a monolithic religious thought and practices and that they can differ from each other in terms of their purposes and the tools they use in the context of Türkiye. Thus, the multifaceted nature of Salafism and the fact that it can have different religious interpretations even within the same society and culture have been revealed.

Anahtar Kelimeler

Salafism , Salafi Preachers , Anomie , Political Participation , Democracy , Religion , YouTube

Kaynakça

• Alkan, N. (2016). El Kaide’den IŞİD’e din, şiddet ve terörizm. Karınca Yayınevi.
• Altun, B. (2015). Selefilik-Vehhabilik ve Türkiye’deki faaliyetleri [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Altun, B. (2022). Türkiye Selefiliği-Vehhabiliği. In M. Çelenk (Ed.), Selefilik (pp. 157–181). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Aydın, S. (2016). İslam düşüncesi-1 İslam düşüncesinin yapısı ve Selefilik (F. Ethem Ruhi, Trans.). Külliyat Yayınları.
• Aydınalp, H. (2013). Bir karşıt kültür unsuru olarak Türkiye’de çağdaş tekfircilerin dini hayata bakışı ve anlamları. Toplum Bilimleri Dergisi, 7(14), 16–27.
• Aydınalp, H. (2015). Çağdaş kural dışı tekfirciliğin yapısal unsurları üzerine bir model denemesi-I. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 49(49), 161–182. https://doi.org/10.15370/muifd.33706
• Aydınalp, H. (2016a). Çağdaş kural dışı tekfirciliğin yapısal unsurları üzerine bir model denemesi-II. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 50(50), 163–182. https://doi.org/10.15370/maruifd.238547
• Aydınalp, H. (2016b). Çağdaş kural dışı tekfirciliğin yapısal unsurları üzerine bir model denemesi-III. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 51(51), Article 51. https://doi.org/10.15370/maruifd.287886
• Bal, H. (2016). Nitel araştırma yöntem ve teknikleri (uygulamalı-örnekli). Sentez Yayınları.
• Bierstedt, R. (1938). The Means-End schema in sociological theory. American Sociological Review, 3(5), 665–671. https://doi.org/10.2307/2084685
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Büyükkara, M. A. (2020). Çağdaş İslami akımlar. Klasik Yayınları.
• Cafer, M. E. (2015, June 11). Demokrasinin Manası ve Oy Atma Meselesi-Musa Hoca / İlmî Açı / Nakil Kürsüsü [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=zZe4ljS7QfQ
• Çakmaktaş, N. (2022). Çağdaş selefi ekoller ve siyaset düşüncesi. In M. Çelenk (Ed.), Selefilik (pp. 87–122). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Çaksu, A. (2002). İbn Haldun ve Hegel’de tarihte nedensellik: Aristo mirasını yeniden değerlendirmek. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 12, Article 12.
• Dağcı, T. (2019). Selefi söylemin devlet anlayışı (Palevi örneği) [Doktora Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• Demir, H. (2014). Selefiler ve Selefi Hareketi IŞİD Ne Kadar Sünnidir? (Özel No. 21). 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü. https://www.21yyte.org/assets/uploads/files/selefiler%20son.pdf
• Demir, H. (2016, February). Radikal Selefi Hareketler ve Terör Örgütleri: Kavram ve Teorik Çerçeve. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV). https://www.tepav.org.tr/upload/files/1454590950-5.Radikal_Selefi_Hareketler_ve_Teror_Orgutleri_Kavram_ve_Teorik_Cerceve.pdf
• Demirbilek, M., & Atalay, H. (2018). Türkiye’de selefîlik araştırmalarında rastlanan bazı sorunlar. Journal of Islamic Research, 29(2), 448–459.
• Deniz, Y. (2021). Orta Doğu’da Selefilik. Nobel Akademik Yayıncılık.
• El-Isfahani, R. (2010). Müfredât: Kur’an kavramları sözlüğü (M. Yıldız, Trans.). Çıra.
• Gezenler, M. (2021a, October 26). Şirk Nedir? - Türk Toplumundaki 2 Büyük Şirk | Murat Gezenler [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=Mit9qLWbGZ8
• Gezenler, M. (2021b, December 14). Demokrasi Bir Dindir! - Demokrat mısın Müslüman mı? | Murat Gezenler [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=aRekMk5tAk8
• Glesne, C. (2020). Nitel araştırmaya giriş (A. Ersoy & P. Yalçınoğlu, Trans.). Anı Yayıncılık.
• Hanzala, E. (2018, August 1). Demokrasinin Hakikati [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=htepuSbnWz0
• Hanzala, E. (2019, May 22). Demokrasi Nedir? İslam’ı Hakim Kılmak İçin Araç Olarak Kullanılabilir mi? Halis Bayancuk Hoca [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=EjSm_Q-25O8
• Honderich, T. (Ed.). (2005). The Oxford companion to philosophy (2. ed., new ed). Oxford University Press.
• İbn Manzur, C. M. b. M. (1955). S-l-f. In Lisânü’l-ʿArab (Vol. 9, p. 158). Daru Sâdir.
• İşcan, M. Z. (2017). Selefilik: Islami köktenciliğin tarihi temelleri (1. Basım). Kitap Yayınevi.
• Kızılçelik, S. (1994). Sosyoloji teorileri 1 (2.baskı). Yunus Emre Grafik Tasarım Yayıncılık.
• Koca, F. (2018). İslam Düşüncesinde Selefilik: Genel karakteristiği ve günümüzdeki motivasyonları. Ankara Okulu Yayınları.
• Köylüoğlu, M. (2016, August 17). Ne için darbeye karşı sokağa çıktık? Ölenlerin durumu nedir? [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=yu4jRupsJqc
• Köylüoğlu, M. (2021, March 27). Demokrasinin İslam’daki yeri [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=XbFRc42JrQ4
• Kubat, M. (2017). Selefiyye ile Neo-Selefiliğin Kesişen ve Ayrışan Yönleri. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), Article 2.
• Kutlu, S. (2018). Çağdaş İslami akımlar ve sorunları. Fecr Yayınları.
• Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Trans.). Nobel.
• Merton, R. K. (1938). Social structure and anomie. American Sociological Review, 3(5), 672–682. https://doi.org/10.2307/2084686
• Merton, R. K. (1968). Social theory and social structure (Enlarged ed., [Nachdr.]). Free Press.
• Mill, J. S. (2017). Faydacılık. Pinhan Yayıncılık.
• Özervarlı, M. S. (2009). Selefiyye. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 36, pp. 399–402). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/selefiyye
• Poloma, M. M. (2017). Çağdaş sosyoloji kuramları (6. Basım). Palme Yayıncılık.
• Ritzer, G., & Stephisky, J. (2019). Sosyoloji kuramları. De Ki Basım Yayım Ltd. Şti.
• Sağır, A. Ç. (2013). Türkiye’de günümüz dini köktenciliğinin ideolojisi: Tevhid Dersleri ve Selefiyye siteleri örneği [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Saldana, J. (2019). Nitel araştırmacılar için kodlama el kitabı. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Sarmış, M. (2021). Selefî Din Anlayışlarının Psiko-Sosyal Olumsuz Yansımaları. Eskiyeni, 44, 433 - 460. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.940878
• Şener, N. (2020). Türkiye’de dinin Selefî inşası [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Slattery, M. (2020). Sosyolojide temel fikirler. Sentez Yayınları.
• Sorgenfrei, S. (2021). Branding Salafism: Salafi missionaries as social media influencers. Method & Theory in the Study of Religion, 34(3), 211–237. https://doi.org/10.1163/15700682-12341515
• Tapan, Y. E. (2019). Twitter’da Türkiye selefiliği: Sosyal ağ analizi [Yüksek Lisans Tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
• Taşdemir, D. (2016). Türkiye’de Selefi hareket ve dini radikalizm [Yüksek Lisans Tezi]. Uludağ Üniversitesi.
• Thurston, A. (2015). The Salafi Ideal of Electronic Media as an Intellectual Meritocracy in Kano, Nigeria. Journal of the American Academy of Religion, 83(4), 1058–1083.
• Toker, A. (2022). A Guide For Qualitative Data Analysis In Social Sciences. Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute, 51, 319–345. https://doi.org/10.30794/pausbed.1112493
• Üçer, C. (2021). Diyanet İşleri Başkanlığı ve Dinî Söylemi -Diyanet Gazetesi ve Diyanet Aylık Dergi Başyazıları Örnekleminde-. İlahiyat Akademi, 14, 23–104. https://doi.org/10.52886/ilak.1022952
• Uyanık, M. (2018). Selefi zihniyet ve Türkiye. Ay Yayınları.
• Waters, M. (2008). Modern sosyoloji kuramları (Z. Cirhinlioğlu, Ed.). Gündoğan Yayınları.
• Yarbuzi, E. S. (2015, October 6). Oy Meselesi! Taraf Olmak Demokrasiye Destek Değil, İslam’a Hizmettir [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=N0IeGyoUvmM
• Yarbuzi, E. S. (2018, May 29). Oy Vermeyenler Kime Hizmet Ediyor? - Ebu Said Hoca [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=N_Yk3F_j1dg
• Yarbuzi, E. S. (2019, April 5). Ebu Said Hoca - Kim, Ne Zaman Tekfir Edebilir ? Demokrasi - Suriye Meselesi [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=tqRFO7_sJHc
• Yolcu, A. (2014, February 4). Oy kullanmanın hükmü / Abdullah Yolcu [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=Z_nXmq1rNEg