Dijital Toplumda Dini Bilginin Mecrası Olarak Informer Influencerlar: Püriten Otoriteden Ampirik Deneyime

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 599 - 625, 31.12.2025

Nihat Oyman , Mustafa Macit

https://doi.org/10.47951/mediad.1770176

Öz

Çalışma, dijital toplumda dini bilginin üretim şekillerindeki dönüşümü ele alarak informer influencerların bu süreçteki rolünü konu edinmektedir. Bu yönüyle çalışma, dini bilginin otorite yapılarındaki farklılığının, püriten ve ampirik deneyimlerinin dijital çağda nasıl yer aldığını anlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışmanın amacı, dijital ortamda bu gelişmeyi ya da geçişi görünür kılmak ve informer influencerların dini bilgi üretiminde nasıl bir epistemolojik otorite oluşturduğunu tartışmaktır. Çalışma, maksimum çeşitlilik çalışma grubuyla seçilmiş ve sosyal medyada aktif olan 14 informer influencerın dini içerikli paylaşımları netnografik araştırma deseniyle incelenmiştir. Influencerların paylaşımları doküman inceleme içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Doküman incelemesi ve netnografik gözlemden yararlanılarak gerçekleştirilen araştırmamızın sonuçları; informerların dini bilgiyi bireysel deneyimlere bağlı kalarak dönemin modern şartları doğrultusunda kullandığı ve dini bilginin, bireylerin dikkatinin, bireysel deneyim ve sloganlaşma stratejilerinin bir parçasına dönüştüğü görülmüştür. Bulgular, dijital mecralarda influencerlar üzerinden püriten otoriteden ampirik deneyime dini bilginin giderek daha fazla bireysel deneyim temelli sunulduğunu ve bu biçimin daha sloganik, takipçiler nezdinde daha samimi ama etkisi az, erişilebilir, ikna edici ama daha geçici bulunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital toplum , Dini Bilgi , Informer , Influencer , Püriten , Ampirik

Informer Influencers as a Medium of Religious Knowledge in the Digital Society: From Puritan Authority to Empirical Experience

Öz

This study aims to analyze the changing nature of the production and circulation of religious knowledge in digital society and the role of informal influencers in this process and their sharing accordingly this role. It is possible to access both traditional understanding of religious knowledge based on puritan authority and empirically. The study aims to make this development or transition visible in the digital environment and to discuss how informer influencers establish an epistemological authority in the production of religious knowledge. Netrographic research design is used to select individuals with a maximum diversity study group and the religious content posts of 14 informer influencers active on social media. The influencers’ posts were analyzed through document review and content analysis. The results, conducted through document review and netnographic observation, demonstrated that informers transform religious knowledge accordingly the conditions of the modern era, both puritanically and empirically. The study findings reveal that religious knowledge is increasingly presented based on individual experience, from puritanical authority to empirical experience through influencers in digital media. This form is perceived as more sloganic, more sincere but less effective by followers, accessible, persuasive but more temporary.

Anahtar Kelimeler

Digital society , Religious Knowledge , Informer , Influencer , Puritan , Empirical

Kaynakça

• Arıcı, H. Y. (2024). Gençlerde sosyal medya bağımlılığına yönelik manevi danışmanlık müessesi. Diyanet İlmî Dergi, 60(1), 398.
• Baker, T. B. (2023). Analyzing the effect of sponsorship disclosure on social media influencer contribution to engagement in the test and measurement industry [Doktora tezi]. George Fox University.
• Baudrillard, J. (2018). Tüketim toplumu (s. 130). Ayrıntı Yayınları.
• Bauman, Z. (2011). Bireyselleşmiş toplum. Ayrıntı Yayınları.
• Bauman, Z. (2019). Postmodernlik ve hoşnutsuzlukları. Ayrıntı Yayınları.
• Beck, U. (2019). Risk toplumu (s. 236). İthaki Yayınları.
• Berger, P. L. (1990). The sacred canopy: Elements of a sociological theory of religion. Anchor Books.
• Beta, A. R. (2024). Religious influencers and socially mediated cultural authority. İçinde M. M. & P. Skoric Natalie (Ed.), Research handbook on social media and society. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781800377059.00014
• Bourdieu, P. (2019). Televizyon üzerine (s. 52). Sel Yayınları.
• Bouziane, J. F., Shin, D. D., El Kadoussi, A., & Ibahrine, M. (2022). Digital Islam and Muslim millennials: How social media influencers reimagine religious authority and Islamic practices. Religions, 13(4), 335–341.
• Bremer, F. J. (2009). Puritanism: A very short introduction. Oxford University Press.
• Bunt, G. R. (2018). Hashtag Islam: How cyber-Islamic environments are transforming religious authority. UNC Press.
• Campbell, H. A. (2012). Digital religion: Understanding religious practice in new media worlds. Routledge.
• Campbell, H. A. (2020). Digital creatives and the rethinking of religious authority. Routledge Publications.
• Campbell, H. A., & Tsuria, R. (2023). Dijital din: Dijital medyada dinî pratikleri anlamak. İz Yayınları.
• Carrette, J., & King, R. (2005). Selling spirituality: The silent takeover of religion. Routledge.
• Cheong, P. H. (2014). Tweet the message? Religious authority and social media innovation. Journal of Religion, Media and Digital Culture, 3(3), 1–19.
• Çamlıca, S. (2022). Gençliğin imanını hurafelerle çalıyorlar. Oku-Yorum Yayınları.
• Çatalcalı Sel, A. (2007). Medyada duygusal zekâ yönetimi: Aşk, sevgi ve dostluk mitlerinin temsili. Uluslararası Duygusal Zekâ ve İletişim Sempozyumu Kitabı.
• Develi, B. (2024). Bekir Develi Instagram hesabı. https://www.instagram.com/bekirdeveli?igsh=OWRnYjJkd3V5YXZt
• Dorman, E. (2024). Emre Dorman hesabı [Instagram]. https://www.instagram.com/emredorman?igsh=dnJ2NTQ3bTNwaHNm
• Erdim, S. (2024). Saliha Erdim sosyal medya hesabı [Instagram]. https://www.instagram.com/saliha.erdim?igsh=bXMyODN6MmltaGFz
• Ess, C. (2002). Ethical decision-making and internet research: Recommendations from the AoIR Ethics Working Committee (No. 22, ss. 1–36). AoIR. https://aoir.org/reports/ethics.pdf
• Frankl, V. E. (2023). Psikoterapi ve din: Bilinçdışındaki Tanrı. Say Yayınları.
• Freberg, K., Graham, K., McGaughey, K., & Freberg, L. A. (2011). Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality. Public Relations Review, 37(1), 90–92.
• Fromm, E. (2023). Psikanaliz ve din. Say Yayınları.
• Giddens, A. (2019). Modernite ve bireysel kimlik. Say Yayınları.
• Gooren, H. (2010). Religious conversion and disaffiliation: Tracing patterns of change in faith practices. Journal for the Scientific Study of Religion, 49(2), 203–215.
• Göle, N. (2012). Modern mahrem: Medeniyet ve örtünme. Metis Yayınları.
• Hasan, F. (2024). Faraj Hasan hesabı [Instagram]. https://www.instagram.com/dr.farajhasan?igsh=MTh0d3R5Z2N0NnF6MQ==
• Heelas, P., & Woodhead, L. (2005). The spiritual revolution: Why religion is giving way to spirituality. Blackwell.
• Helland, C. (2018). Online-religion/religion-online and virtual communitas: Religion and the internet. İçinde Research methods and theories in digital religion studies (ss. 3–20).
• Hennessy, B. (2022). Influencer: Sosyal medya çağında marka yaratmak. Nova Yayınları.
• Hjarvard, S. (2011). The mediatization of religion: Theorising religion, media and social change. Culture and Religion, 12(2), 119–135.
• Hoover, S. M. (2006). Religion in the media age. Routledge.
• Hutchings, T. (2011). Contemporary religious community and the online church. Information, Communication & Society, 14(8), 1118–1135.
• Ibahrine, M. (2014). Islam and social media. İçinde Encyclopedia of Social Media and Politics (C. 9, ss. 737–741).
• Işınsu, T. (2024). Tuğçe Işınsu hesabı [Instagram]. https://www.instagram.com/tugceisinsu?igsh=MTQ0ZnA2d3NiNmRsNQ==
• İnanç, H. (2024). Hayati İnanç sosyal medya hesabı. https://www.instagram.com/hayatiinanc?igsh=YnFtY3p6d3BqdjY=
• Kane, B. (2021). Kancayı atmak: 3 saniyelik dünyada nasıl öne çıkılır. Nova Yayınları.
• Khan, N. A. (2024). Nouman Ali Khan hesabı [Instagram]. https://www.instagram.com/noumanalikhan_tr?igsh=M3dtYXp3NXJ5NDRt
• Konakçı, H. (2024). Halil Konakçı sosyal medya hesabı [Instagram]. https://www.instagram.com/halil.konakci?igsh=MTBmYXIwODhyc201MQ==
• Kozinets, R. (2014). Netnography: Doing ethnographic research online. Sage Publications.
• Kur’an Araştırmaları Grubu. (2017). Uydurulan din ve Kur’an’daki din. İstanbul Yayınları.
• Lövheim, M. (2013). Media, religion and gender: Key issues and new challenges. Routledge.
• Lövheim, M., & Lynch, G. (2011). The mediatisation of religion debate: An introduction. Culture and Religion, 12(2), 111–117.
• Lyon, D. (2000). Jesus in Disneyland: Religion in postmodern times. Polity Press.
• Melondyk Divleli, J. (2024). Jenny Melondyk Divleli hesabı [Instagram]. https://www.instagram.com/jenny.molendyk?igsh=MXBlOTI0Ymc0ajZrMA==
• Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber. Nobel Yayınları.
• Meyer, B. (2010). Aesthetic formations: Media, religion and the senses. Palgrave Macmillan.
• Meyer, B., & Moors, A. (2006). Religion, media, and the public sphere. Indiana University Press.
• Miller, V., vd. (2016). Digital media and society: An introduction. Sage.
• Moser, P. K. (1996). Empirical knowledge: Readings in contemporary epistemology. Rowman & Littlefield.
• Naik, Z. (2024). Zakir Naik hesabı [Instagram]. https://www.instagram.com/zakirnaikpersonal?igsh=MWZ2NWxxcDhsbGRxZw==
• RxShop. (2019). Empirical knowledge: What it is, characteristics, types, and examples. https://www.rxshop.md/articles/2019/empirical-knowledge-what-it-is-characteristics-types-and-examples/
• Şenocak, İ. (2024). İhsan Şenocak hesabı [Instagram]. https://www.instagram.com/dr.ihsansenocakresmi?igsh=MWljdTFrNmY4YW4wZA==
• Tainter, J. A. (1990). The collapse of complex societies (s. 103). Cambridge University Press.
• Taslaman, C. (2024). Caner Taslaman hesabı. https://www.instagram.com/canertaslaman?igsh=MWhrdDF3Mzc4MWw2cA==
• Ünlü, A. M. (2024). Cübbeli Ahmet Hoca hesabı. https://www.instagram.com/cubbeliahmethoca?igsh=MW5oYWxia2JpZHYzOA==
• Wangenheim, F. V. (2018). The big four of influencer marketing: A typology of influencers. Marketing Review St. Gallen, 35(2), 30–38.
• Weber, M. (2011). Protestan ahlakı ve kapitalizmin ruhu (s. 335). Alter Yayınları.
• Yıldız, M. (2024). Mehmet Yıldız Instagram hesabı [Sosyal medya]. https://www.instagram.com/mehmedimyldz?igsh=b2w5OWpic2Z4emY3
• Zaid, B., Fedtke, J., Shin, D.-D., El Kadoussi, A., & Ibahrine, M. (2022). Digital Islam and Muslim millennials: How social media influencers reimagine religious authority and Islamic practices. Religions, 13(4), 335–341. https://doi.org/10.3390/rel13040335
• Zhao, X., Guo, X., Liu, X., & Chen, H. (2024). Informers or entertainers: The effect of social media influencers on consumers’ green consumption. Journal of Retailing and Consumer Services, 77, 103647. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2023.103647