Dijital Bağımlılık ve Psikolojik Sıkıntı Ekseninde Din Anlayışının İkili Rolü

Öz

Bu araştırmanın amacı, farklı din anlayışı boyutlarının (seküler-mesafeli, muhafazakâr-geleneksel, mistik-özcü, kurumsal-aidiyete dayalı) üniversite öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeyleri ve psikolojik sıkıntıları (duygu durumları) üzerindeki yordayıcı rolünü çok boyutlu bir perspektiften incelemektir. Alan yazında dinin koruyucu rolü bilinse de din anlayışının homojen olmayan yapısının dijital bağımlılık karşısındaki rolü belirsizdir. İlişkisel tarama modeline göre tasarlanan çalışmaya 18-35 yaş arası 456 üniversite öğrencisi (N=456) katılmıştır. Veriler, Dijital Bağımlılık Ölçeği, Duygudurum Profili ve Din Anlayışı Ölçeği ile çevrim içi toplanmıştır. Korelasyon analizi, dijital bağımlılık ile “Toplam Duygudurum Bozukluğu” arasında pozitif ve orta düzeyde bir ilişki (r = .420) göstermiştir. Çoklu regresyon analizleri sonucunda seküler-mesafeli din anlayışının hem dijital bağımlılığı (β = .109) hem de Toplam Duygudurum Bozukluğunu (β = .161) pozitif yönde anlamlı bir şekilde yordadığını tespit edilmiştir. Buna karşın, muhafazakâr-geleneksel din anlayışının, Toplam Duygudurum Bozukluğunu negatif yönde (β = -.099) ve “Dinçlik-Aktiflik” alt boyutunu pozitif yönde (β = .283) anlamlı şekilde yordadığı bulunmuştur. Mistik-özcü ve kurumsal-aidiyete dayalı anlayışların anlamlı bir etkisi görülmemiştir. Bulgular, seküler-mesafeli anlayışın bir risk faktörü, muhafazakâr-geleneksel anlayışın ise koruyucu bir faktör olabileceğine işaret etmektedir

Anahtar Kelimeler

• Dijital Bağımlılık
• Duygu Durumu
• Din Anlayışı
• Üniversite Öğrencileri
• Psikolojik Sıkıntılar

Etik Beyan

Çalışma öncesi Bayburt Üniversitesi Etik Kurulu’ndan etik onay alınmıştır (16.05.2025/Karar No: 267/6).

Teşekkür

Araştırmacı, çalışmaya katkı sunan bütün katılımcılara teşekkür etmektedir.

The Dual Role of Religious Understanding in the Context of Digital Addiction and Psychological Distress

Öz

This study's aim is to examine the predictive role of different dimensions of religious understanding (secular-distant, conservative-traditional, mystical-essentialist, institutional-belonging) on university students' levels of digital addiction and psychological distress (mood states) from a multidimensional perspective. Although religion is recognized as a coping resource , the role of its non-homogeneous structure against a new stressor like digital addiction remains unclear. The study used a correlational screening model, with online data collected from 456 university students (N=456) aged 18-35. Data were gathered using the Digital Addiction Scale, the Profile of Mood States, and the Religious Understanding Scale. Correlation analysis showed a positive, moderate relationship between digital addiction and "Total Mood Disturbance" (r = .420). Multiple regression analyses revealed that a secular-distant understanding of religion was a significant positive predictor of both digital addiction (β = .109) and Total Mood Disturbance (β = .161). In contrast, a conservative-traditional understanding was a significant negative predictor of Total Mood Disturbance (β = -.099) and a positive predictor of the "Vigor-Activity" sub-dimension (β = .283). Mystical-essentialist and institutional-belonging understandings had no significant predictive effect. The findings indicate that a secular-distant understanding may be a risk factor, whereas a conservative-traditional understanding may function as a protective factor.

Anahtar Kelimeler

• Digital Addiction
• Mood States
• Religious Understanding
• University Students
• Psychological Distress

Etik Beyan

Ethical approval was obtained from the Bayburt University Ethics Committee before the study (16.05.2025/Decision No: 267/6).

Teşekkür

The author would like to thank all participants who contributed to the study.

Kaynakça

1. Ano, G. G., & Vasconcelles, E. B. (2005). Religious coping and psychological adjustment to stress: A meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 61(4), 461-480. https://doi.org/10.1002/jclp.20049 Aslan, A. (2024). Genç yetişkinlerin din ve dindarlık anlayışları üzerine nitel bir araştırma. Kilis 7 December University Journal of Theology, 11(1), 487-520. https://doi.org/10.46353/k7auifd.1456155
2. Elhai, J. D., Dvorak, R. D., Levine, J. C., & Hall, B. J. (2017). Problematic smartphone use: A conceptual overview and systematic review of relations with anxiety and depression psychopathology. Journal of Affective Disorders, 207, 251-259. https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.08.030
3. George, D., & Mallery, P. (2021). IBM SPSS Statistics 25 step by step: A simple guide and reference (5. ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003205333
4. Grant, J. E., Potenza, M. N., Weinstein, A., & Gorelick, D. A. (2010). Introduction to behavioral addictions. The American Journal of Drug and Alcohol Abuse, 36(5), 233-241. https://doi.org/10.3109/00952990.2010.491884
5. Griffiths, M. D. (2005). A ‘components’ model of addiction within a biopsychosocial framework. Journal of Substance Use, 10(4), 191-197. https://doi.org/10.1080/14659890500114359
6. Hidayah, N. (2025). Religiosity, emotional intelligence, and self-control: A mediation analysis in Islamic higher education contexts. Journal An-Nafs: Kajian Penelitian Psikologi 10/2, 92-107. https://doi.org/10.33367/psi.v10i2.7768
7. İnce, A. (2024). Beliren yetişkinlerde din anlayışı-gelecek beklentisi ilişkisi: Sakarya Üniversitesi örneği. Eskiyeni, 54, 951-975. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1462499
8. İnce, A., Kutlu, İ., & Koçak, M. F. (2022). Beliren yetişkinlerde din aylayışı ölçeğinin geliştirilmesi. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD), 24(46), 607-633. https://doi.org/10.17335/sakaifd.1152006

9. Jiang, Lanxin vd. (2025). Does religion suppress ınternet addiction? An instrumental variable approach using data from China. Religions 16/10. https://doi.org/10.3390/rel16101261
10. Kesici, A., & Tunç, N. F. (2018). The development of the digital addiction scale for the university students: Reliability and validity study. Universal Journal of Educational Research, 6(1), 91-98. https://doi.org/10.13189/ujer.2018.060108
11. Koenig, H. G. (2012). Religion, spirituality, and health: The research and clinical implications. International Scholarly Research Notices, 2012(1), 1-33. https://doi.org/10.5402/2012/278730
12. Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2017). Social networking sites and addiction: Ten lessons learned. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(3), 311. https://doi.org/10.3390/ijerph14030311
13. Lim, C., & Putnam, R. D. (2010). Religion, social networks, and life satisfaction. American Sociological Review, 75(6), 914-933. https://doi.org/10.1177/0003122410386686
14. Marino, C., Gini, G., Vieno, A., & Spada, M. M. (2018). The associations between problematic Facebook use, psychological distress and well-being among adolescents and young adults: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 226, 274-281. https://doi.org/10.1016/j.jad.2017.10.007
15. Mccullough, M., & Willoughby, B. (2009). Religion, self-regulation, and self-control: associations, explanations, and implications. Psychological bulletin, 135(1), 69-93. https://doi.org/10.1037/a0014213
16. McNair, D. M., Lorr, M., & Droppleman, L. F. (1971). Manual for the profile of mood states. Educational and Industrial Testing Service, 27.
17. Nazik, F., & Güneş, G. (2019). Üniversite öğrencilerinde problemli internet kullanımı ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları. Cukurova Medical Journal, 44(1), 41-48. https://doi.org/10.17826/cumj.533376
18. Pargament, K. I. (1997). The psychology of religion and coping theory, research, practice. Guilford Press.
19. Park, C. L. (2013). Religion and meaning. İçinde Handbook of the Psychology of Religion and Spirituality, 2nd ed (ss. 357-379). The Guilford Press.
20. Robbins, R. (1966). Religion and society in tension. By Charles Y. Glock and Rodney Stark. Chicago: Rand McNally and Company, 1965. Pp. xii, 306. Sociology of Religion, 27(3), 173-175. https://doi.org/10.2307/3710391
21. Salsman, J. M., Tamara, L, B., Emily, H. B., & Charles, R. C. (2005). The link between religion and spirituality and psychological adjustment: The mediating role of optimism and social support. Personality & Social Psychology Bulletin, 31(4), 522-535. https://doi.org/10.1177/0146167204271563
22. Selvi, Y., Gulec, M., Aydin, A., & Besiroglu, L. (2011). Psychometric evaluation of the Turkish language version of the Profile of Mood States (POMS). Journal of Mood Disorders, 1(4), 152-161. https://doi.org/10.5455/jmood.20110902072033
23. Yavich, R., Davidovitch, N., & Frenkel, Z. (2019). Social media and loneliness—forever connected? Higher Education Studies, 9(2), 10-21.
24. Young, K. S. (1998). Internet addiction: The emergence of a new clinical disorder. CyberPsychology & Behavior, 1(3), 237-244. https://doi.org/10.1089/cpb.1998.1.237