Meşruiyetin İletişimsel Gerçekliği ve Din

Öz

Bu makale, genel olarak toplumsal hayatta meşruiyetin medya dâhil iletişim gerçekliğinde mevcut olan din olgusuna odaklanmaktadır. Araştırmanın temel problemi, “Meşruiyet, bir bütün olarak toplumun iletişimsel gerçekliğinde dinle etkileşimsel olarak nasıl tezahür etmektedir?” sorusu etrafında şekillenmektedir. Bu durumda araştırmanın konusu, söz konusu probleme dayalı olarak toplumda meşruiyetin iletişimsel gerçekliğinin dinle ilişkisidir. Çalışmanın amacı, toplumsal bir olgu olarak meşruiyetin iletişim boyutunda dinle ilişkili çerçevede nasıl gerçeklik kazandığını anlamaktır. Toplum gerçekliği içinde meşruiyetin iletişimsel gerçekliğinin din boyutunu odağına alan çalışma, anlamacı metodolojiyle yürütülmektedir. Çalışmanın problemi, nitel araştırma ile literatür taraması çerçevesinde konuyla ilgili daha önceki kaynak ve belgelere başvurmak ve onların bulgularından yararlanmak suretiyle anlaşılıp anlamlandırılmaya ve değerlendirilip yorumlanmaya çalışılmaktadır. Meşruiyetle iletişimin, toplumsal ilişkilerin bütün boyutlarında kendini gösteren iki gerçeklik olduğu ve dinin, meşruiyetle iletişim dahil, bir bütün olarak toplumun ayrılmaz bir parçasını teşkil ettiği düşünülürse, toplumsal hayatta meşruluğun iletişimsel gerçekliğinin dinle sıkı ilişkilere sahip olduğu anlaşılır.

Anahtar Kelimeler

• Din
• Meşruiyet
• İletişim
• Meşruiyetin İletişimsel Gerçekliği
• Medya

Teşekkür

Bu makale, yazarın Meşruiyetin İletişimsel Gerçekliği (Okumuş, 2026) başlıklı doktora tezinin (ss. 1–9, 20–22, 49–52, 63–69, 103–107, 155–168 ve 205–208) belirli bölümlerinden üretilmiş ve geliştirilmiştir.

The Communicative Reality of Legitimacy and Religion

Öz

This article focuses on the phenomenon of religion that exists within the communicative reality of legitimacy, including the media, in social life in general. The fundamental problem of the research revolves around the question: "How does legitimacy manifest itself interactively with religion in the communicative reality of society as a whole?" In this case, given the problem at hand, the subject of the study is the relationship between religion and the communicative reality of legitimacy. This study aims to understand how legitimacy, as a social phenomenon, becomes reality within the communicative dimension of its relationship with religion. Focusing on the religious dimension of the communicative reality of legitimacy within social reality, the study is conducted within the framework of qualitative research by understanding methodology. The problem is understood, interpreted, evaluated, and analysed by referring to previous source documents on the subject and utilising their findings through a literature review within the scope of qualitative research. If we consider that legitimacy and communication are two realities that manifest themselves in all dimensions of social relations, and that religion constitutes an integral part of society as a whole, including legitimacy and communication, then it becomes clear that the communicative reality of legitimacy in social life is closely related to religion.

Anahtar Kelimeler

• Religion
• Legitimacy
• Communication
• the Communicative Reality of Legitimacy
• Media

Teşekkür

This article was developed from selected sections of the author's doctoral dissertation, The Communicative Reality of Legitimacy (Okumuş, 2026) (pp. 1–9, 20–22, 49–52, 63–69, 103–107, 155–168, and 205–208).

Kaynakça

1. Adams, J. L., & Mikelson, T. (1987). Legitimation. İçinde M. Eliade (Ed.), The Encyclopedia of Religion (Cilt 8, ss. 499–509). Macmillan Publishing Company.
2. Adorno, T. W. (2014). Kültür endüstrisi—Kültür yönetimi (N. Ülner, M. Tüzel, & E. Gen, Çev.). İletişim Yayınları.
3. Akkanat, S. (2011a). Şiddet ve iktidar: Şiddetin “meşruiyetinden “meşruiyetin şiddetine [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Marmara Üniversitesi.
4. Akkanat, S. (2011b). Şiddet ve iktidar: Şiddetin “meşruiyet”inden “meşruiyet”in şiddetine [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Marmara Üniversitesi.
5. Akyüzoğlu, İ. (2012). Hz. Muhammed ve Dört Halife döneminde iktidarın meşruiyet kaynakları [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Ankara Üniversitesi.
6. Alaranta, T. (2011). The Enlightenment idea of history as a legitimation tool of Kemalism in Turkey [Yayımlanmamış Doktora Tezi], University of Helsinki.
7. Albayrak, F. M. (2023). İslam hukukunda siyasal iktidarın temelleri [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Bursa Uludağ Üniversitesi.
8. Alyakut, Ö. (2019). Kültürel meşruiyet kuramı üzerinden kültür dönüşümünü okumak: Meşru beslencenin reklamlarla aktarımı [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Kocaeli Üniversitesi.

9. Aşkın, D. (2018). Türkiye’de medreseler, seydalık ve meşruiyet arayışları [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Anadolu Üniversitesi.
10. Atay, E. E. (1997). Hukukta meşruiyet kavramı. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(2), 121–166.
11. Atay, Ö., & Sevimli, Ö. (Direktörler). (2023). Kızıl Goncalar [Dram]. https://www.nowtv.com.tr/Kizil-Goncalar/izle
12. Avcı, A. (2008). Türkiye’de kamusal alan ve televizyon: Vatandaş televizyonundan tüketici televizyonuna dönüşüm süreci [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Marmara Üniversitesi.
13. Avşar, Z., & Demir, V. (2005). Düzenleme ve uygulamalarla medyada denetleme. Piramit Yayıncılık.
14. Barker, E. (2005). Crossing the boundary: New challenges to religious authority and control as a consequence of access to the Internet. İçinde M. T. Hojsgaard & M. Warburg (Ed.), Religion and Cyberspace (ss. 67–85). Routledge.
15. Baudrillard, J. (2003). Simülakrlar ve simülasyon (O. Adanır, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
16. Baudrillard, J. (2013). Tüketim toplumu (F. Keskin & H. Deliçaylı, Çev.; 6. bs.). Ayrıntı Yayınları.
17. Bauman, Z. (2007). Consuming life. Polity Press.
18. Bauman, Z., & Lyon, D. (2016). Akışkan gözetim (E. Yılmaz, Çev.; 2. bs.). Ayrıntı Yayınları.
19. Berger, P. L. (1967). The sacred canopy. Doubleday.
20. Berger, P. L., & Berger, B. (1975). Sociology: A biographical approach (2. bs.). Basic Books.
21. Berger, P. L., & Luckmann, T. (1967). The social construction of reality. Allen Lane The Penguin Press.
22. Bilgi, B. F. (2023). İslamiyet öncesi Türk devlet geleneğinde meşruiyet anlayışı [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
23. Bocock, R. (1997). Tüketim (İ. Kutluk, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
24. Boulding, K. E. (1974). The communication of legitimacy. Perspectives (1969–1979), 6(2). https://scholarworks.wmich.edu/perspectives/vol6/iss2/4
25. Bourdieu, P. (1997). Televizyon üzerine (T. Ilgaz, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
26. Bourdieu, P. (2015). Ayrım: Beğeni yargısının toplumsal eleştirisi (D. F. Şannan & A. G. Berkkurt, Çev.). Heretik Yayınları.
27. Brecht, A. (1970). Political theory: The foundations of twentieth-century political thought (3. bs.). Princeton University Press.
28. Brummer, J. J. (1991). Corporate responsibility and legitimacy. Greenwood Press.
29. Bunt, G. R. (2023). Heştek İslam: Siber-İslami ortamlar dini otoriteyi nasıl dönüştürür? (M. A. Başak & A. M. Akkaya, Çev.). Adab Yayınları.
30. Campbell, H. (2006). Religion and the Internet. Communication Research Trends, 26(1), 3–24.
31. Campbell, H. (2007). Who’s got the power? Religious authority and the Internet. Journal of Computer Mediated Communication, 12(3), 1043–1062.
32. Campbell, H. A. (2013). Introduction: The rise of the study of digital religion. İçinde H. A. Campbell (Ed.), Digital Religion: Understanding Religious Practice in New Media Worlds (ss. 1–21). Routledge.
33. Chomsky, N. (1993). Medya gerçeği (A. Yılmaz, Çev.). Tüm Zamanlar Yayıncılık.
34. Çatalbaş, S. G. (2021). İktidarın meşrulaştırılmasında eğitim politikaları (1920–2015) [Yayımlanmamış Doktora Tezi], İstanbul Üniversitesi.
35. Çetin, F. G. (2019). Siyasal iktidarın meşrulaştırılmasında politik semboller: Tek Parti dönemi (1923–1938) [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Gazi Üniversitesi.
36. Çetin, H. (2001). Siyasal iktidar ve meşruiyet: Meşruiyetin tipolojisi, fonksiyonları ve araçları [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Gazi Üniversitesi.
37. Çetin, K. (2025). Akışkan cinsiyet kimlikli bireylerin sosyal dışlanma deneyimleri ve dini meşrulaştırma biçimleri [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Ankara Üniversitesi.
38. Dahlgren, P. (2005). The Internet, public spheres, and political communication: Dispersion and deliberation. Political Communication, 22(2), 147–162.
39. Dereli, M. D. (2019). Dini kimliklerin siber uzamda akışkanlaşması. İnsan ve Toplum, 9(1), 85–115.
40. Dereli, M. D. (2020). Sanala veda: Sosyal medya ve dönüşen dindarlık. Nobel Akademik Yayıncılık.
41. Domenach, J.-M. (1969). Politika ve propaganda (T. Yücel, Çev.). Varlık Yayınları.
42. Durkheim, E. (1924). Din hayatının ibtidâî şekilleri (H. Cahid, Çev.; Cilt 1–2). Tanin Matbaası.
43. Eisenstein, S. (Direktör). (1925). Potemkin Zırhlısı [Dram, savaş, propaganda]. https://www.youtube.com/watch?v=KIndg5cFWuA
44. Ellul, J. (1973). Propaganda: The formation of men’s attitudes. Vintage Books.
45. Fox, J., & Sandler, S. (2004). Bringing religion into international relations. Palgrave Macmillan.
46. Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures: Selected essays. Basic Books.
47. Gellner, E. (1974a). Legitimation of belief. Cambridge University Press.
48. Gellner, E. (1974b). The devil in modern philosophy. Routledge & Kegan Paul.
49. Gellner, E. (1983). Nations and nationalism. Blackwell.
50. Günay, M. (Direktör). (1994). Diriliş Ertuğrul [Tarihî kurgu, aksiyon, macera, dram; televizyon dizisi]. TRT 1. https://www.trt1.com.tr/diziler/dirilis-ertugrul
51. Güven, S. K. (2007). Gözetim toplumu ve toplumsal meşruiyet [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
52. Haberli, M. (2014). Sanal din. Açılım Kitap Yayınları.
53. Haberli, M. (2023). Medyatikleşme ve din. Kitâbî Yayınları.
54. Habermas, J. (1975). Legitimation crisis (T. McCarthy, Çev.). Beacon Press.
55. Habermas, J. (1981a). Theorie des kommunikativen Handelns. Band I: Handlungsrationalität und gesellschaftliche Rationalisierung. Suhrkamp.
56. Habermas, J. (1981b). Theorie des kommunikativen Handelns. Band II: Zur Kritik der funktionalistischen Vernunft. Suhrkamp.
57. Habermas, J. (1996). İletişimsel eylem kuramı (M. Tüzel, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
58. Habermas, J. (2001). İletişimsel eylem kuramı, 1. cilt / Eylem rasyonelliği ve toplumsal rasyonelleşme, 2. cilt / İşlevselci aklın eleştirisi üzerine (M. Tüzel, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
59. Habermas, J. (2006). Political communication in media society: Does democracy still enjoy an epistemic dimension? The impact of normative theory on empirical research. Communication Theory, 16, 411–426.
60. Habermas, J. (2010a). A postsecular world society? (P. Richard). The Immanent Frame. http://blogs.ssrc.org/tif/2010/02/03/a-postsecular-world-society/
61. Habermas, J. (2010b). Sosyal bilimsel kriz kavramı (E. Okumuş, Çev.). İçinde E. Okumuş (Ed.), Meşruluğun Toplumsal Gerçekliği (ss. 87–121). İnsan Yayınları.
62. Hall, S. (2016). Cultural studies 1983: A theoretical history. Duke University Press.
63. Hıdıroğlu, B. (Direktör). (2018). MasterChef Türkiye [Yarışma]. İçinde MasterChef Türkiye. https://www.tv8.com.tr/masterchef-turkiye
64. Hjarvard, S. (2008). The mediatization of religion: A theory of the media as agents of religious change. Northern Lights: Film and Media Studies Yearbook, 6(1), 9–26.
65. Hjarvard, S. (2012). Three forms of mediatized religion: Changing the public face of religion. İçinde S. Hjarvard & M. Lövheim (Ed.), Mediatization and Religion: Nordic Perspectives (ss. 21–44). University of Gothenburg.
66. Horsfield, P. (2013). The ecology of writing and the shaping of early Christianity. İçinde K. Lundby (Ed.), Religion Across Media: From Early Antiquity to Late Modernity (ss. 37–53). Peter Lang.
67. Huxley, A. (1936, Aralık). Notes on propaganda. Harper’s Magazine, 174.
68. İnal, M. A. (1996). Haberi okumak. Temuçin Yayınları.
69. Kapani, M. (1992). Politika bilimine giriş (6. bs.). Bilgi Yayınları.
70. Kayalı, K. (1994). Ordu ve siyaset: 27 Mayıs-12 Mart. İletişim Yayınları.
71. Kıcıroğlu, N. F. (2024). Egemenlik öncesinde devlet ve siyaset: XVII. yüzyıl Osmanlı nasihatnamelerinde siyasal meşruiyet [Yayımlanmamış Doktora Tezi], İstanbul Üniversitesi.
72. Kırtepe, S. (2022). Dizilerin toplumsal izdüşümü: Sosyo-kültürel bir çözümleme. Sonçağ Akademi Yayınları.
73. Kihlström, A. (2020). Communicative legitimacy: Habermas and democratic welfare work. Palgrave Macmillan. https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-54949-7
74. Korthagen, I., & Van Meerkerk, I. (2014). The effects of media and their logicon legitimacy sources within local governance networks: A three-case comparative study. Local Government Studies, 40(5), 705–728.
75. Kurğan. (2022). The concept of “Meşrutiyet” in the context of the secularization of legal and political knowledge in the Ottoman Empire (1860–1911) [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Boğaziçi Üniversitesi.
76. Kurt, S. (2022). Kurumsal sosyal sorumluluk iletişiminin, şüphecilik ve ahlaki meşruiyet ilişkisi üzerindeki düzenleyici rolü [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Anadolu Üniversitesi.
77. Lerner, D. (1958). The passing of traditional society: Modernizing the Middle East. The Free Press.
78. Lipset, S. M. (1986). Siyasal insan (M. Tunçay, Çev.). Teori Yayınları.
79. Lövheim, M., & Hjarvard, S. (2019). The mediatized conditions of contemporary religion: Critical status and future directions. Journal of Religion, Media and Digital Culture, 8, 206–225.
80. Maigret, É. (2014). Medya ve iletişim sosyolojisi (H. Yücel, Çev.; 4. bs.). İletişim Yayınları.
81. Martindale, D. (1981). The nature and types of sociological theory (2. bs.). Houghton Mifflin Company.
82. McGuire, M. B. (1987). Religion: The social context (2. bs.). Wadsworth Publishing Company.
83. Mikkel Brauer-Johnsen, M. (2019). Legitimacy management in project-based organisations: Communicative legitimation of client relationships in Danish marketing agencies [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Aarhus University.
84. Morgan, D. (2011). Mediation or mediatisation: The history of media in the study of religion. Culture and Religion, 12(2), 137–152.
85. Okumuş, E. (2005a). Dinin meşrulaştırma gücü. Ark Kitapları Yayınevi.
86. Okumuş, E. (2005b). Gösterişçi dindarlık (2. bs.). Ark Kitapları Yayınevi.
87. Okumuş, E. (2010). Meşruluğun sosyolojisi. İçinde E. Okumuş (Ed.), Meşruluğun Toplumsal Gerçekliği (ss. 13–44). İnsan Yayınları.
88. Okumuş, E. (2017). Din ve toplumsal çatışma. İnsan Yayınları.
89. Okumuş, E. (2018). Din ve siyaset konusunda basının topluma etkisi. İçinde Türk Basın Tarihi Uluslararası Sempozyumu (ss. 35–66). Atatürk Araştırma Merkezi.
90. Okumuş, E. (2020). Toplumsal değişme ve din (6. bs.). İnsan Yayınları.
91. Okumuş, E. (2022). Yeni medya, kamusal alan ve kamuoyu. İçinde H. Hülür & C. Yaşın (Ed.), Yeni Medya, Toplum ve Kamusal Alan (ss. 331–352). Ütopya Yayınevi.
92. Okumuş, E. (2024). Din bağlamında medya–toplum ilişkileri. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 8(1), 56–76.
93. Okumuş, E. (2026). Meşruiyetin iletişimsel gerçekliği [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
94. Orta, N. (2013). Meşrulaştırma aracı olarak sinemada tecavüz: 1990 sonrası Türkiye’de bağımsız sinema üzerine eleştirel bir analiz [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Marmara Üniversitesi.
95. Özkazanç. (1998). Türkiye’de siyasi iktidar ve meşruiyet sorunu: 1980’li yıllarda yeni sağ [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Ankara Üniversitesi.
96. Özmen, S. (2004). Kamusal alan olarak televizyonda devlet otoritesine direnenler ve televizyon dizilerinde temsili [Yayımlanmamış Doktora Tezi], İstanbul Üniversitesi.
97. Pace, E. (2011). Religion as communication. International Review of Sociology, 21(1), 205–224.
98. Prado-Roman, C., Diez-Martin, F., & Blanco-Gonzalez, A. (2020). The effect of communication on the legitimacy and performance of organizations. Revista Brasileira de Gestão de Negócios RBGN, 22(3), 565–581.
99. Schneider, S., Nullmeier, F., & Hurrelmann, A. (2007). Exploring the communicative dimension of legitimacy: Text analytical approaches. İçinde A. Hurrelmann, S. Schneider, & J. Steffek (Ed.), Legitimacy in an Age of Global Politics (ss. 126–154). Palgrave Macmillan.
100. Setiawan, Muhammad Hatta, Alhuda, & Darmadi. (2025). Religion as a source of legitimacy: Analyzing the role of religion in political power across cultures. Electronic Journal of Education, Social Economics and Technology, 6(1), 1–7.
101. Simmel, G. (1918). Der Konflikt der modernen Kultur. Verlag von Duncker & Humblot.
102. Simmel, G. (2015). Bireysellik ve kültür (T. Birkan, Çev.). Metis Yayınları.
103. Sternberger, D. (1968). Legitimacy. İçinde D. L. Sills (Ed.), International Encyclopedia of the Social Sciences (Cilt 9). The Macmillan Company.
104. Tandoğan, H. S. (2025). Meşruiyet ve otorite kavramları bağlamında karizmatik liderlik [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Kırıkkale Üniversitesi.
105. Taşpınar, O., & Temeloğlu, E. (2018). Influence of TV cooking shows on the behavioral intention of participating in gastronomic tourism. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(2), 24–40.
106. Toland, J. D. (1983). The dialogue between state and individual: An analysis of Inca legitimation as a communication process [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Northwestern University.
107. Toplu, M. (2018). Kamu politikalarının oluşumu ve uygulanmasında medya/sosyal medya’nın rolü. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 46, 346–376.
108. Tunç, M. (2017). Gösterişçi tüketim: Diyarbakır örneği [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Fırat Üniversitesi.
109. Turner, B. S. (1983). Religion and social theory. Heinemann Educational Books.
110. Tutar, C., & Durukan, D. (2020). Gastronomi kültürünün inşası ve dönüşümünde televizyon: MasterChef Türkiye ve The Taste Türkiye programları örneği. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 40, 339–364.
111. Türk, G. D. (2018). İbn Haldun bağlamında yönetim sistemlerinin meşruiyet sorunu ve meşruiyetin inşası [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Marmara Üniversitesi.
112. Van Dijk, T. A. (1993). Principles of critical discourse analysis. Discourse & Society, 4(2), 249–283.
113. Van Dijk, T. A. (1999). Söylemin yapıları ve iktidarın yapıları (M. Küçük, Çev.). İçinde Medya, İktidar, İdeoloji (2. bs.). Ark Yayınları.
114. Veblen, T. (2008). The theory of the leisure class.
115. Vincent, M. (1996). The political economy of communication. SAGE.
116. Weber, M. (1964). Sociology of religion (E. Fischoff, Çev.). Beacon Press.
117. Weber, M. (1976). Towards a sociology of the press (H. Hardt, Çev.). Journal of Communication, 26(3), 96–101.
118. Weber, M. (1985). Protestan ahlâkı ve kapitalizmin ruhu (Z. Aruoba, Çev.). Hil Yayınları.
119. Weber, M. (1993). Sosyoloji yazıları (H. H. Gerth & C. W. Mills, Ed.; T. Parla, Çev.). Hürriyet Vakfı Yayınları.
120. Weber, M. (1995). Toplumsal ve ekonomik örgütlenme kuramı (Ö. Ozankaya, Çev.). İmge Yayınları.
121. Weber, M. (1998). Preliminary report on a proposed survey for a sociology of the press (K. Tribe, Çev.). History of the Human Sciences, 11(2), 111–120.
122. Weber, M. (2019). Economy and society (K. Tribe, Çev.). Harvard University Press.
123. Welch, D. (2001). Propaganda and the German cinema 1933–1945. Lincolns Inn, I.B.
124. Welch, D. (2007). The Third Reich, politics and propaganda (2. bs.). Taylor & Francis e-Library.
125. Welinder, A. (2023). Legitimizing sustainability talk in retail talk—The case of IKEA’s sustainability journey [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Lund University.
126. Yamaç, M. (2019). Darbe ve din (Cumhuriyet dönemi örneği) [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
127. Yamaç, M. (2020). Darbe ve din. Eskiyeni Yayınları.
128. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2000). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (2. bs.). Seçkin Yayınları.
129. Yin, R. K. (2016). Qualitative research from start to finish (2. bs.). The Guilford Press.
130. Yolcu, F. S. (2023). Darbelerin siyasi meşruiyetinin sağlanmasında medyanın rolü: 12 Eylül, 28 Şubat ve 15 Temmuz örnek [Yayımlanmamış Doktora Tezi], İnönü Üniversitesi.