Sinemada İslam Estetiği: Çağrı (1976) Filminin Sinematografi ve Anlatı Çerçevesinde İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Mustafa Akkad’ın yönetmenliğini yaptığı ve İslam’ın ilk dönemlerini konu alan Çağrı (1976) filmini, sinematografik anlatım teknikleri ile İslam estetiği ve aura bağlamında ele almaktadır. Çalışmanın ana araştırma sorusu ve sorunsalı, filmin tarihsel olguları sunarken, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) tasvir yasağı gibi İslami duyarlılıkları gözeterek sinemanın görsel dilini nasıl dönüştürdüğünü ortaya koymaya çalışmaktır. Araştırmada amaçlı örneklem yöntemine uygun olarak, filmin İngilizce versiyonu ele alınarak teknik, sinematografik çözümleme kullanılmıştır. Film, özellikle Hz. Peygamber ve önemli İslami figürlerin yokluğunda onların varlığını hissettiren kamera teknikleri ve sahne kompozisyonları üzerinden Benjamin’in aura kavramı temelinde detaylı çözümlemelere tabi tutulmuştur. Bu çözümlemeler aracılığıyla, özellikle Hz. Peygamberin öznel kamera çekim tekniği ile kullanılmasının görüntü-anlam ilişkisi çerçevesinde anlamsal ve teknik boyutları ortaya konulmuştur. Sonuç olarak film, Walter Benjamin'in aura kavramı temelinde Hz. Muhammed (s.a.v.) ile seyirci arasındaki ilişkiyi yakınlık-uzaklık ve ulaşılabilirlik-ulaşılmazlık ekseninde manevi bir düzlemde kurarken, dini hassasiyetler ile görsel temsil arasındaki gerilimi sinematografik biçimsel yöntemler aracılığıyla görünür kılmakta ve bu gerilime özgün bir çözüm sunan nadir yapımlardan biri olarak öne çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sinema
• İslam estetiği
• Çağrı filmi

Islamic Aesthetics In Cinema: An Analysis Of The Film The Message (1976) From A Cinematographic And Narrative Perspective

Öz

This study examines Mustafa Akkad’s The Message (1976), which depicts the early period of Islam, in terms of cinematic narrative techniques, Islamic aesthetics, and aura. It explores how the film transforms cinematic visual language while presenting historical events in accordance with Islamic sensitivities, particularly the prohibition on depicting the Prophet Muhammad (peace be upon him). Using purposive sampling, the English version of the film was examined through technical and cinematographic analysis. Drawing on Walter Benjamin’s concept of “aura,” the analysis focuses on camera techniques and scene compositions that evoke the presence of the Prophet Muhammad and other significant Islamic figures despite their physical absence. It particularly reveals the semantic and technical dimensions of the subjective camera technique within the image–meaning relationship. Consequently, the film establishes a spiritual relationship between the Prophet Muhammad and the audience through the dynamics of proximity–distance and accessibility–inaccessibility. It thus stands out as a rare production that makes the tension between religious sensitivities and visual representation visible through cinematic form.

Anahtar Kelimeler

• Cinema
• İslamic aesthetics
• The Message Movie

Kaynakça

1. Abouseif, S. (Direktör). (1971). Fajr al islam [Video kaydı]. General Egyptian Cinema Organisation.
2. Akkad, M. (Direktör). (1976). The Message [Video kaydı]. Filmco International Productions.
3. Al Tukhi, Hm. (1960). Maouled al rasul (1960)—IMDb. https://www.imdb.com/title/tt0252686/?ref_=nm_knf_t_2
4. Altıntaş, H. (1998). Kur’an ve estetik. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 38(1-4), 53-90.
5. Ascough, R. (2009). Jesus: Real to reel. Word & World, 29(2), 179-186.
6. Atan, A. (2014). İslam sanatında özgünlük ve evrensellik. 6. Dini Yayınlar Kongresi İslam Sanat ve Estetik, 132-141.
7. Bakker, F. L. (2006). The image of Muhammad in The Message, the first and only feature film about the Prophet of Islam. Islam and Christian–Muslim Relations, 17(1), 77-92. https://doi.org/10.1080/09596410500399805
8. Bavelaar, R. (2023). Anti-colonial masculinity, the Catholic Film Center and the screening of religious difference in 1950s Egypt: The multiple lives of Husayn Sidqi’s Night of Power. Içinde I. Elsaket, D. Biltereyst, & P. Meers (Ed.), Cinema in the Arab world: New histories, new approaches (ss. 93-120). Bloomsbury Academic.

9. Benjamin, W. (2013). Fotoğrafın kısa tarihi: Teknik araçlarla yeniden üretim (çoğaltma) çağında sanat eseri (Osman Akınhay, Çev.). Agora Kitaplığı.
10. Benjamin, W. (2014). Pasajlar (A. Cemal, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
11. Birchard, R. S. (2004). Cecil B. Demille’s Hollywood. The University Press of Kentucky.
12. Blizek, W. L. (2015). Sinema filmleri ve din (B. Yorulmaz, Çev.). Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 47(47), 193-202. https://doi.org/10.15370/muifd.27704
13. Bordwell, D., & Thompson, K. (1997). Film art: An introduction (5. ed., international ed). McGraw-Hill.
14. Burckhardt, T. (2009). Art of Islam, language and meaning. World Wisdom.
15. Chahine, Y. (Direktör). (1963, Aralık 13). El Naser Salah el Dine [Video kaydı]. Lotus Films Internacional.
16. Che Man, S., Mansor, M., Zakariya, K., & Zen, I. (2016). “Al-Jamaal” as a concept of Islamic aesthetics: From the perspectives of religion and art. Advanced Science Letters, 22(12), 4245-4249.
17. Conty, A. (2013). They have eyes that they might not see: Walter Benjamin’s aura and the optical unconscious. Literature and Theology, 27(4), 472-486. https://doi.org/10.1093/litthe/frt035
18. Cornell, R. E. (2019). Rabiʿa from narrative to myth: The many faces of Islam’s most famous woman saint, Rabiʿa al-ʿAdawiyya. Oneworld Academic.
19. Coskun, M. F. (Direktör). (2009, Ekim 9). Uzak İhtimal [Video kaydı]. Hokus Fokus.
20. Çağrı Filmi. (t.y.). [Video kaydı]. Geliş tarihi https://www.youtube.com/watch?v=_eutRoVda-o
21. Deacy, C. (2001). Screen christologies: Redemption and the medium of film. University of Wales press.
22. DeMille, C. B. (Direktör). (1927). The King of Kings [Video kaydı]. DeMille Pictures Corporation.
23. DeMille, C. B. (Direktör). (1956). The Ten Commandments [Video kaydı]. Motion Picture Associates (II), Paramount Pictures.
24. Denkçi, S. (2024). İbn ‘Arabî düşüncesinde estetik anlayış. Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 3(2), 52-72. https://doi.org/10.32739/ustad.2024.6.68
25. El Charkawi, G. (1966). Representing the prophet of Islam on the screen. İçinde G. Saddoul (Ed.), The Cinema in the Arab Countries (ss. 26-31). Interarab Centre of Cinema & Television.
26. El Zahed, H. (2024). Development of the cinema industry in Egypt. İçinde N. Mellor (Ed.), Routledge handbook on Arab cinema (ss. 60-69). Routledge.
27. Gonzalez, V. (2001). Beauty and Islam: Aesthetics in Islamic art and architecture. St. Martin’s Press.
28. Goodacre, M. (1999). Do you think you’re what they say you are? Reflections on Jesus Christ Superstar. Journal of Religion & Film, 3(2), 1-22. https://doi.org/https://doi.org/10.32873/uno.dc.jrf.03.02.02
29. Grabar, O. (2024). İslam sanatının oluşumu (N. Yavuz, Çev.). Alfa Yayınları.
30. Gruber, C., & Shalem, A. (2014). Introduction: Images of the prophet Muhammad in a global context. İçinde C. Gruber & A. Shalem (Ed.), The Image of the Prophet between Ideal and Ideology: A Scholarly Investigation (ss. 1-9). DE GRUYTER. https://doi.org/10.1515/9783110312546
31. Günes, I. (Direktör). (2005, Ekim 14). The Imam [Video kaydı]. Marmara Production.
32. Hammond, M. (2024). Religion, authority, and morality codes in Arab cinema. Içinde N. Mellor (Ed.), Routledge handbook on Arab cinema (ss. 227-241). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003302025
33. Hamner, M. G. (2011). Imaging religion in film: the politics of nostalgia. Palgrave Macmillan.
34. Hanash, I. M. (2017). The theory of Islamic art. The International Institute of Islamic Thought.
35. Hillenbrand, H. P. F. C. (2015). Introduction to Islam: Beliefs and practices in historical perspective. Thames & Hudson.
36. Izzeddine, I. (Direktör). (1951). Zuhour el Islam [Video kaydı].
37. Jewison, N. (Direktör). (1973, Ağustos 15). Jesus Christ Superstar [Video kaydı]. Universal Pictures.
38. Koç, T. (2013). The vision of Islamic art and aesthetics. Akademik Araştırmalar Dergisi, XIV(56), 1-16.
39. Konak, R. (2013). Prohibition against the depiction in Islam and art of miniature. The journal of academic social science studies, volume 6 ıssue 1(6), 967-988. Https://doi.org/10.9761/jasss_537
40. La passion. (1897). [video kaydı]. Lear.
41. Leaman, o. (2009). Islamic aesthetics: An introduction. Edinburgh University Press. https://doi.org/10.1515/9781474470179
42. Lorenz, J. (2024). The theological power of film. Routledge, Taylor & Francis Group.
43. Loughlin, G. (2009). The Long Take: Messianic time in Andrei Tarkovsky’s Nostalghia. Journal for Cultural Research, 13(3-4), 365-379. https://doi.org/10.1080/14797580903244753
44. Malone, P. (2012). Screen Jesus: Portrayals of Christ in television and film. Nomos Verlagsgesellschaft mbH & Co. KG. https://doi.org/10.5771/9780810883901
45. Martin, J. W. (1995). Introduction: Seeing the sacred on the screen. İçinde J. W. Martin & C. E. Ostwalt (Ed.), Screening the sacred: Religion, myth, and ideology in popular American film (ss. 1-12). Westview Press.
46. May, J. R. (1982). Visual story and the religious interpretation of film. İçinde J. R. May & M. S. Bird (Ed.), Religion in film (1st ed, ss. 23-43). University of Tennessee Press.
47. May, J. R. (1997). Introduction. İçinde J. R. May (Ed.), New image of religious film (ss. vii-xii). Sheed & Ward.
48. Méliès, G. (Direktör). (1899). Le Christ marchant sur les flots [Video kaydı]. Georges Méliès, Star-Film.
49. Meliti, M. (2011). Moustapha Akkad 1930-2005 [Http://purl.org/dc/dcmitype/Text, University of Oxford]. https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:ffefaa60-62c2-47ab-940c-65d614400511
50. Mozzati, L. (2019). Islamic art (Compact edition). Prestel.
51. Mustafa, H. E.-D. (Direktör). (1972a). Al Shayma, Prophet’s sister [Video kaydı]. General Egyptian Cinema Organisation.
52. Mustafa, H. E.-D. (Direktör). (1972b). Al Shayma, Prophet’s sister [Video kaydı]. General Egyptian Cinema Organisation.
53. Niblo, F., Brabin, C., & Cabanne, C. (Direktörler). (1925). Ben-Hur a tale of the Christ [Video kaydı]. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM).
54. Patrizi, L. (2021). Holy war of images: New Islamic religious cinema between ramadan series and internet Streaming. Journal of Religion, Media and Digital Culture, 10(1), 71-94. https://doi.org/10.1163/21659214-bja10049
55. Ryan, M., & Lenos, M. (2020). An introduction to film analysis: Technique and meaning in narrative film. Bloomsbury Academic.
56. Sağlam, M. (2025). Kahraman arketipi ve denge kuramı bağlamında Çağrı (1976) filminin analizi. Erciyes İletişim Dergisi, 12(1), 229-249. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1529706
57. Sarmış, M. (2024). Çağrı (1976) filmi örneğinde tarihî gerçekliklerin sinemada dönüşümü. Kocatepe İslami İlimler Dergisi, 7(2), 427-445. https://doi.org/10.52637/kiid.1510370
58. Sarmış, M., & Kuşcalı, A. (2023). Çağrı (1976) filminde Hristiyan ve Yahudiler: İnşa edilen anlamlar ve dinler arası diyaloğun izleri. Trabzon İlahiyat Dergisi, 10(2), 111-139. https://doi.org/10.33718/tid.1371097
59. Schochat, E. (1983). Egypt: Cinema and revolution. Critical Arts, 2(4), 22-32. https://doi.org/10.1080/02560048308537565
60. Schrader, P. (Direktör). (2018, Haziran 8). First Reformed [Video kaydı]. Katil Filmler, Omeira Stüdyo Ortakları, Fibonacci Filmleri.
61. Scorsese, M. (Direktör). (2017, Nisan 21). Silence [Video kaydı]. SharpSword Films, AI-Film, CatchPlay.
62. Shafik, V. (2005). Arab cinema: History and cultural identity (5. print). The American Univ. in Cairo Press.
63. Sharaf, B. (Direktör). (1952). Sayyed al-badawi [Video kaydı].
64. Shohat, E. (2006). Sacred word, profane ımage: Theologies of adaptation. Içinde E. Shohat (Ed.), Taboo memories, diasporic voices (ss. 70-105). Duke University Press.
65. Smets, K. (2012). Connecting Islam and film culture: The reception of The Message (Ar Risalah) among the Moroccan diaspora. 9(1), 68-94.
66. Stetie, S. (1966). Islam and the image. İçinde G. Saddoul (Ed.), The Cinema in the Arab Countries (ss. 13-26). Interarab Centre of Cinema & Television.
67. Şahin, A. (2022). Kurgudan gerçeğe İslam peygamberi algısı: The Message (Çağrı). Medya ve Din Araştırmaları Dergisi, 5(1), 227-241. https://doi.org/10.47951/mediad.1056358
68. Tarkovsky, A. (Direktör). (1983, Haziran 2). Nostalghia [Video kaydı]. Rai 2, Sovinfilm.
69. Tatum, W. B. (2013). Jesus at the movies: A guide to the first hundred years and beyond (3rd ed). Polebridge Press.
70. The Horitz Passion Play. (1897, Kasım 22). [Video kaydı]. Klaw & Erlanger.
71. Touki, A. E. (Direktör). (1952). Intisar el Islam [Video kaydı].
72. Touki, A. E. (Direktör). (1953). Bilal, Muezzin el rasul [Video kaydı].
73. Touki, A. E. (Direktör). (1957). Beit Allah el haram [Video kaydı].
74. Tunalı, İ. (1998). Estetik. Remzi Kitabevi.
75. Vincent, H. C. (Direktör). (1898, Şubat 19). The Passion Play of Oberammergau [Video kaydı]. Hollaman-Eaves.
76. Walsh, R. G., & Staley, J. L. (2021). Jesus, the gospels and cinematic imagination: Introducing Jesus movies, Christ films, and the Messiah in motion. T&T Clark.
77. Yang, Dr. J. (2007). Norman Jewison and Melvyn Bragg’s Jesus in 1973 and Mark’s Gospel. The Journal of Religion and Popular Culture, 17(1), 1-10. https://doi.org/10.3138/jrpc.17.1.003
78. Yıldırım, M. (2002). Türk İslâm estetiğinin temel referansları. Yeni Türkiye, 8(46), 16-26.
79. Yorulmaz, B., & Blizek, W. L. (2015). Applying religion and film to Islam. Global Journal of Human-Social Science, 15(A9), 1-8.