Disaster Journalism and Disinformation: A Study on the Content of News Verification Platforms on 6 February Earthquakes

Öz

The main problem of this study, which draws attention to the problem of disinformation in times of disaster, is to reveal the characteristics of disinformation news circulated after the Kahramanmaraş-based earthquakes of 6 February and featured on news verification platforms. The study aims to examine the disinformation news about the Kahramanmaraş-based 6 February earthquakes on the verification platforms named Teyit, Malumatfuruş, Doğrula, Doğruluk Payı and Doğruluğu Ne?, which are Turkey-based verification platforms, between 6 February 2023, the day of the earthquake, and 6 May 2023, using the content analysis method. In the study, it was observed that most of the news items containing disinformation about the earthquake were about photographs and videos allegedly showing the earthquake. In addition, it has been concluded that disinformation is largely spread on social media platforms, ordinary users play a greater role in the dissemination of false/misleading information rather than famous people, politicians, institutions and organisations, and the amount of interaction of disinformation news on social media is at a considerable level.

Anahtar Kelimeler

• disaster journalism
• disinformation
• fake news
• earthquake
• verification platforms

Afet Haberciliği ve Dezenformasyon Haber Doğrulama Platformlarının 6 Şubat Depremlerine Yönelik İçerikleri Üzerine Bir Araştırma

Öz

Afet dönemlerinde dezenformasyon sorununa dikkat çeken bu çalışmanın temel problemini Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinin ardından dolaşıma giren ve haber doğrulama platformlarında yer verilen dezenformasyon nitelikli haberlerin özelliklerinin ortaya konulması oluşturmaktadır. Çalışma, depremin gerçekleştiği gün olan 6 Şubat 2023 tarihi ile 6 Mayıs 2023 tarihleri arasında Türkiye merkezli doğrulama platformları olan Teyit, Malumatfuruş, Doğrula, Doğruluk Payı ve Doğruluğu Ne? isimli doğrulama platformları üzerinden Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerine ilişkin dezenformasyon nitelikli haberleri içerik analizi yöntemi ile incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, depreme ilişkin dezenformasyon içeren haberlerin büyük bir kısmının depremi gösterdiği iddia edilen fotoğraf ve videolara yönelik olduğu görülmüştür. Ayrıca, dezenformasyonun büyük oranda sosyal medya platformlarında yayıldığı, ünlü kişiler, politikacılar, kurum ve kuruluşlardan ziyade sıradan kullanıcıların yanlış/yanıltıcı bilgi yayılımında daha fazla rol oynadığı ve dezenformasyon nitelikli haberlerin sosyal medyadaki etkileşim miktarın azımsanamayacak düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• afet haberciliği
• dezenformasyon
• yalan haber
• deprem
• doğrulama platformları

Kaynakça

1. Aktaş, C. (2007). Enformasyon Toplumu Bağlamında Türkiye. Selçuk İletişim Dergisi, 4(4), 181-193.
2. Aydın, A. F. (2023). Sosyal Medyada Dezenformasyon ve Manipülasyon: 2023 Kahramanmaraş Depremi Örneği. İnsan ve Toplumbilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(5), 2603- 2624.
3. Bell, D. (1976). The Coming of Post Industrial Society: A Venture in Social Forecasting. 2nd Edition. Basic Books, NY.
4. Castells, M. (1999). Information Technology, Globalization and Social Development: Networking. United Nations Research Institute for Social Development: Switzerland.
5. Çağırtekin, C (t.y.). Yeniden Yapılanma Afet mi Kriz mi? http://www.tid.web.tr/kurumlar/tid.web.tr/tid/%C4%B0darecinin%20Sesi/188/cengizcagirte kin.pdf (Erişim tarihi: 12.11.2024).
6. Çakmak, F. (2019). Medyada Dezenformasyon Sorunsalı ve Manipülasyonun Gücü: İdeoloji ve Söylem Açısından Seçim Haberlerinin Siyasal İletişimdeki Rolü. Selçuk İletişim Dergisi, 12(2), 1127.1154.
7. Çetinkaya, E. (2022). Kriz Haberciliği ve Etik: Televizyon Haberlerinde Koronavirüs Pandemisi ATV ve Fox TV Örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniveristesi: Antalya.
8. Gönenç, A. ve Bolat, A. G. (2023). Post-Truth Çağında İnfodemi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği Üzerine Bir İnceleme. İçinde İ. Tok ve H. Ulusoy (Ed.), Haber Okuryazarlığı: Temel Kavramlar ve Güncel Tartışmalar. Konya: Literatürk Academia, 35-58.

9. Houston, J. B., Pfefferbaum, B., ve Rosenoltz, C. E. (2012). Disaster News: Framing and Frame Changing in Coverage of Major U.S. Natural Disasters, 2000- 2010. Journalsim & Mass Communication Quarterly, (4), 606-623
10. Eldem Anar, Ü. İ. (2021). Sosyal Medya Ortamında Yer Alan Afet Haberlerinde Etkileşim: İzmir Depremi Örneği. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 11 (3), 1129-1147.
11. Erkal, A. (2023). Avrupa Merkezli Doğrulama Platformlarının 2023 Kahramanmaraş Depremlerine İlişkin İçerikleri Üzerine Bir İnceleme. İçinde İ. Tok ve H. Ulusoy (Ed.), Haber Okuryazarlığı: Temel Kavramlar ve Güncel Tartışmalar. Konya: Literatürk Academia, 11-34.
12. First Draft (2019). First Draft’s Essential Guide to Understanding Information Disorder.https://firstdraftnews.org/wpcontent/uploads/2019/10/Information_Disorder_Dig ital_AW.pdf?x86275 (Erişim tarihi: 10.10.2024).
13. Kapoor, H. (2015). Role of Media in Disaster Management. Journal of Advance Research in Social Science and Humanities, 1(1), 9-11.
14. Kılıç, D. ve İspir, N. B. (2020). Sosyal Medyada Haber İçeriklerine Güven ve Kullanıcı Motivasyonları. E-Kurgu, 12(1), 266-285.
15. Koç Algül, S. (2017). Olağanüstü Durumlar, İletişim ve Habercilik Yaklaşımları. TRT Akademi, 2(3), 6-47.
16. Koçyiğit, A. (2023). Olağanüstü Hallerde Sosyal Medyada Dezenformasyonla Mücadele ve Kriz İletişimi: Kahramanmaraş Depremi Üzerine Bir Analiz. Kastamonu Üniversitesi İletişim Fakültesi Süreli Elektronik Dergi. Sayı 10. 68-86.
17. Lewandowsky, S., Ecker, U. K., ve Cook, J. (2017). Beyond Misinformation: Understanding and Coping with the “Post-Truth” Era. Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 6(4), 353-369.
18. Madsar, S. (2023). Yeni Bir Salgın Türü Olarak İnfodemi. İçinde İ. Tok ve H. Ulusoy (Ed.), Haber Okuryazarlığı: Temel Kavramlar ve Güncel Tartışmalar. Konya: Literatürk Academia, 337-358.
19. Nohrstedt, S. A. (2000) Communicating Challenges in Connection with Catastrophes and States of Emergency: A Review of the Literature, Nordicm Review, 21(2), 137-156.
20. Osson, E. (2010). Defining Crisis News Events. Nordicom Review, 31(1), 87-101.
21. Saklıca, E. İ. (2022). Doğruluk Kontrolü ve Doğrulamayı Anlamak İçin Önemli Kavramlar.https://usamproje.arel.edu.tr/wp-content/uploads/2022/10/09-A- Dogruluk Kontrolu-Ve-Dogrulamayi-Anlamak-Icin-Onemli-Kavramlar-Emre-Ilkan- SAKLICA-1.pdf (Erişim tarihi: 11.08.2024).
22. Sarma, R. J. (2021). Media and Disaster Management: The Role of Media. International Journal of Advances in Engineering and Management. Vol. 3. 827-833.
23. Saygın, A. U. (2024). Haberin mizahla imtihanı: Hiciv-parodi haberler. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi (KİAD), (12), 27-55. DOI: 10.56676/kiad.1344801
24. Şahin H (1991) Yeni İletişim Ortamı, Demokrasi ve Basın Özgürlüğü. Basın Konseyi: İstanbul.
25. Tancor (2017) Defining “Fake News”: A Typology of Scholarly Definitions. Digital Journalism 6(3):1-17
26. Temiztürk, H. (2012). Türk Medyasında “Olağandışı”nın Haberleştirilmesine Etik Bağlamda Eleştirel Bir Yaklaşım. Atatürk İletişim Dergisi, (3), 39-54.
27. Yaşa, H. ve Maden, S. (2021) Koronavirüs (Covıd-19) Döneminde Kriz Haberciliği: Ensonhaber.com, Hurriyet.com.tr ve Milliyet.com.tr Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. İçinde N. Güngör (Ed.), 8. Uluslararası İletişim Günleri Dijital Çağda Kriz İletişimi Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı, Üsküdar Üniversitesi Yayınları: İstanbul, 1240.
28. Yıldırım, O. (2023). Gerçekliğe Zarar Veren Bir Unsur Olarak Dezenformasyon ve Dezenformasyon Türleri: “Örnekler Üzerinden Bir Değerlendirme”. İ. Tok ve H. Ulusoy (Ed.), Haber Okuryazarlığı: Temel Kavramlar ve Güncel Tartışmalar. Konya: Literatürk Yayınevi, 297-336.