Türkiye’de Ön Lisans Medya ve İletişim Eğitiminin Yapısal Özellikleri ve Mesleki Yeterlilikler Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki ön lisans düzeyindeki medya ve iletişim programlarının mevcut durumunu, kurumsal yapısını, ders içeriklerini ve güncel eğilimlerini incelemektedir. Çalışmada, iletişim eğitiminin tarihsel gelişiminden yola çıkarak, günümüzde artan program sayısına karşın akademik ve fiziksel olanakların ne ölçüde yeterli olduğu sorunsalı araştırılmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniğinin kullanıldığı çalışmada; YÖK Atlas, üniversite web siteleri ve programların Bologna Bilgi Paketleri üzerinden 14’ü devlet, 2’si vakıf olmak üzere toplam 16 üniversitenin verileri toplanmıştır. Araştırma sonucunda; programların müfredatlarında genel olarak uygulama derslerine ağırlık verilmesine rağmen dijitalleşme vizyonu, fiziksel altyapı donanımları ve sektörel entegrasyonu sağlayan staj / iş yeri eğitimi modelleri açısından üniversiteler arasında belirgin standart eksiklikleri ve yapısal eşitsizlikler bulunduğu saptanmıştır. Çalışma, ön lisans medya ve iletişim programlarının sayısal artışına karşın eğitim içerikleri, uygulama altyapıları ve mesleki yeterlilikler açısından karşılaştığı sorunları görünür kılarak, sürdürülebilir ve nitelikli bir medya eğitimi modeli oluşturulmasına yönelik öneriler geliştirmesi bakımından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Medya ve İletişim
• Ön Lisans Eğitimi
• Meslek Yüksekokulu
• Müfredat Analizi
• Mesleki Yeterlilik

Etik Beyan

Bu araştırmada etik kurul onayı gerektiren herhangi bir veri toplama süreci bulunmadığından etik kurul izni alınmasına ihtiyaç duyulmamıştır.

An Evaluation of Associate Degree Media and Communication Education in Türkiye in Terms of Structural Characteristics and Professional Competencies

Öz

This study examines the current status, institutional structures, course contents, and contemporary trends of associate degree programs in media and communication in Türkiye. Focusing on the historical development of communication education, the study explores the extent to which academic and physical resources meet the needs of these programs despite the increasing number of media and communication programs in recent years. Employing document analysis, one of the qualitative research methods, the study analyzes data obtained from the YÖK Atlas database, university websites, and Bologna Information Packages of 16 universities, including 14 public and 2 foundation universities. The findings indicate that, although practical courses have a significant place in the curricula of these programs, there are considerable differences and structural inequalities among universities in terms of digitalization approaches, physical infrastructure facilities, and internship/workplace training models that support sectoral integration. By revealing the challenges faced by associate degree media and communication programs regarding educational content, practical training facilities, and professional competencies despite their numerical growth, this study contributes to the development of a sustainable and qualified media education model and offers recommendations for improving the quality of these programs.

Anahtar Kelimeler

• Media and Communication
• Associate Degree Education
• Vocational School
• Curriculum Analysis
• Professional Competencies

Etik Beyan

This study did not involve any data collection procedures requiring ethics committee approval; therefore, ethics committee approval was not required.

Kaynakça

1. Abadan-Unat, N. (1972). Batı Avrupa ve Türkiye'de basın yayın öğretimi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları
2. Adam, G. S. (2001). The education of journalists. Journalism: Theory, Practice & Criticism, 2(3), 315–339
3. Almakaty, S. S. (2025). Emerging trends in communication and media education in the digital age: A global analysis and comparative study. Preprints, 1–32. [https://doi.org/10.20944/preprints202410.1022.v1](https://doi.org/10.20944/preprints202410.1022.v1)
4. Alver, F. (2007). Gazeteciliğin kuramsal temelleri. Beta Yayınları
5. Aydeniz, H. (2015). Türkiye’de medya ve iletişim çalışmalarına ilişkin bir çerçeve ve yeni yönelimler. L. Sunar (Ed.), Sosyal bilimlerde yeni eğilimler (ss. 251–287). Nobel Akademik Yayıncılık
6. Baritci, F. (2021). Basın yayın yüksek okullarından fakültelere Türkiye’deki medya ve iletişim eğitiminin dönüşümü: Müfredatlar üzerine bir inceleme. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi (TALİD), 19(38), 685–702. [https://dergipark.org.tr/tr/pub/talid/article/1023198?utm_source=chatgpt.com](https://dergipark.org.tr/tr/pub/talid/article/1023198?utm_source=chatgpt.com)
7. Beebe, S. (2013). Message from the president: “Our front porch”. Spectra, 49(2), 3–22
8. Berelson, B. (1959). The state of communication research. Public Opinion Quarterly, 23(1), 1–6. [https://doi.org/10.1086/266840](https://doi.org/10.1086/266840)

9. Bleyer, W. G. (1931). What schools of journalism are trying to do. Journalism Quarterly, 8(1), 35–44
10. Bottomore, T. (1994). Frankfurt Okulu ve eleştirisi (A. Çiğdem, Çev.). Vadi Yayınları
11. Bütün Bayram, H., & Bayraktar, S. (2018). Meslek yüksekokulları öğrencilerinin eğitim aldıkları sektörün çalışma koşulları algısı ve kariyer beklentisi. Uluslararası Turizm, İşletme, Ekonomi Dergisi, 2(2), 216–224. [https://dergipark.org.tr/en/pub/ijtebs/article/508342](https://dergipark.org.tr/en/pub/ijtebs/article/508342)
12. Daros, O. (2023). CIESPAL and the development of education and research in communication in Latin America. Studies in Communication Sciences, 23(1), 105–120. [https://doi.org/10.24434/j.scom2023.01.3334](https://doi.org/10.24434/j.scom2023.01.3334)
13. Engin, O., Erçetin, H., & Abdioğlu, R. (2025). Eğitim 4.0 ve dijital dönüşüm: Endüstri ve modern işgücüne uyum sağlayan yaklaşımlar. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(3), 287–311. [https://dergipark.org.tr/tr/pub/iausos/article/1638854](https://dergipark.org.tr/tr/pub/iausos/article/1638854)
14. Ezber, B., & Sayar, T. E. (2016). Türkiye’de akademi dışı medya ve iletişim eğitimi. Marmara İletişim Dergisi, 26, 71–83. [https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruid/article/285253](https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruid/article/285253)
15. Fröhlich, R., & Holtz-Bacha, C. (2003). Journalism education in Europe and North America: An international comparison. Hampton Press
16. Gary, B. (1996). Communication research, the Rockefeller Foundation, and mobilization for the war on words: 1938-1944. Journal of Communication, Volume 46, Issue 3, September 1996, Pages 124–148,  [https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1996.tb01493.x](https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1996.tb01493.x)
17. Gayef, A. (2017). Türkiye’de önlisans eğitimi. Marmara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 1(1), 13–15. [https://doi.org/10.26567/marsag.2017130061](https://doi.org/10.26567/marsag.2017130061)
18. Gibson, J. W., Gruner, C. R., Brooks, W. D., & Petrie, C. R. Jr. (1970). The first course in speech: A survey of U.S. colleges and universities. Speech Teacher, 19(1), 13–20. [https://scispace.com/pdf/the-basic-course-in-speech-communication-past-present-and-2fyltamag1.pdf](https://scispace.com/pdf/the-basic-course-in-speech-communication-past-present-and-2fyltamag1.pdf)
19. Gjesdal, T. (1961). Developing radio and television in less advanced areas. International Communication Gazette, 7(1), 171–174. [https://doi.org/10.1177/001654926100700124](https://doi.org/10.1177/001654926100700124)
20. Gray, K., & Koncz, A. (2014, 18 Kasım). The skills/qualities employers want in new college graduate hires. National Association of Colleges and Employers (NACE)
21. Gültekin, Y. (2025). Meslek yüksek okullarında akreditasyonun süreci ve önemi. Electronic Journal of Vocational Colleges (EJOVOC), 15(2), 126–139. [https://doi.org/10.17339/ejovoc.1834617](https://doi.org/10.17339/ejovoc.1834617)
22. Hachten, W. A. (2005). The troubles of journalism: A critical look at what’s right and wrong with the press (3. baskı). Lawrence Erlbaum Associates
23. Hacımustafaoğlu, R., Kılınç Aksay, E., & Elçi, H. (2018). Dikey geçiş sınavının (DGS) mesleki eğitim üzerine etkileri: Doğaltaş sektörü örneği. Mesleki Bilimler Dergisi, 7(1), 18–27. [https://dergipark.org.tr/en/pub/mbd/article/489384](https://dergipark.org.tr/en/pub/mbd/article/489384)
24. Işık, V. (2019). Mesleki eğitimin iş piyasası ile uyumlaştırılmasında ihtiyaç analizi ve öz değerlendirme modeli (SETA Analiz, Sayı 285). SETA
25. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım
26. Katz, E., & Lazarsfeld, P. F. (1955). Personal influence: The part played by people in the flow of mass communications. Free Press
27. Kaya, A. Y., Ata, F., & Bursa, A. (2022). İletişim fakülteleri müfredatında dijitalleşme: Gazetecilik ile radyo, sinema ve televizyon bölümü eğitimindeki dijital derslerin analizi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (39), 1–23. [https://doi.org/10.31123/akil.1144098](https://doi.org/10.31123/akil.1144098)
28. Konya, S., & Güngör, S. (2015). Meslek yüksekokullarından mezun olan öğrencilerin istihdam sorunları. Paradoks Ekonomi, Sosyoloji ve Politika Dergisi, 11(Özel Sayı 1), 427–440. [https://dergipark.org.tr/tr/pub/paradoks/article/171201?utm_source=chatgpt.com](https://dergipark.org.tr/tr/pub/paradoks/article/171201?utm_source=chatgpt.com)
29. Merriam, B. S. (2018). *Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber* (S. Turan, Çev. Ed.).
30. Nobel Yayınları.
31. McManus, J. H. (2009). The commercialization of news. K. Wahl-Jorgensen & T. Hanitzsch (Ed.), The handbook of journalism studies (pp. 218–233). Routledge. [https://doi.org/10.4324/9780203877685](https://doi.org/10.4324/9780203877685)
32. Medsger, B. (2005). The evolution of journalism education in the United States. H. de Burgh (Ed.), Making journalists: Diverse models, global issues (s. 205–227). Routledge
33. Mesleki Eğitim Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği. (2026). Akreditasyon süreçleri ve TYÇ logosu. [https://medek.org.tr](https://medek.org.tr)
34. Morreale, S. P., Myers, S. A., Backlund, P. M., & Simonds, C. J. (2015). Study IX of the basic communication course at two- and four-year U.S. colleges and universities: A re-examination of our discipline’s “front porch”. Communication Education, 64(4), 415–437. [https://doi.org/10.1080/03634523.2015.1073339](https://doi.org/10.1080/03634523.2015.1073339)
35. Morva, O. (2013). Chicago Okulu: Pragmatik sosyal teoride iletişimin keşfi. Doruk Yayınları
36. Özkanal, B., & Özgür, A. Z. (2017). Türkiye’de yükseköğretimde açık ve uzaktan öğrenme yöntemi ile iletişim eğitimi üzerine değerlendirmeler. Selçuk İletişim, 9(4), 5–24. [https://doi.org/10.18094/si.385410](https://doi.org/10.18094/si.385410)
37. Phillips, L. J. (2016). Epistemological (im)possibilities and the play of power: Effects of the fragmentation and weak institutionalization of communication studies in Europe. International Journal of Communication, 10, 689–705. [https://ijoc.org/index.php/ijoc/article/view/4509](https://ijoc.org/index.php/ijoc/article/view/4509)
38. Pooley, J. (2011). The new history of mass communication research. E. Katz & C. Holtz-Bacha (Ed.), Media studies: Future trajectories (s. 200–220). Hampton Press
39. Pooley, J., & Katz, E. (2008). Further notes on why American sociology abandoned mass communication research. Journal of Communication, 58(4), 767–786. [https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2008.00413](https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2008.00413)
40. Rogers, E. (1994). A history of communication study: A biographical approach. The Free Press
41. Schramm, W. (1959). The state of communication research: Comment. Public Opinion Quarterly, 23(1), 6–9. https\://doi.org/10.1086/266841
42. Tokgöz, O. (2003). Türkiye’de iletişim eğitimi: Elli yıllık bir geçmişin değerlendirilmesi. Kültür ve İletişim, 6(2), 7–32
43. Tokgöz, O. (2015). İletişim kuramlarına anlam vermek: Başlangıcından günümüze Anglo-Amerikan iletişim kuramı. İmge Yayınevi
44. Toros, H., Önder, M., & Salt, M. M. (2025). Sürdürülebilir kalkınma için mesleki eğitim ve üretimin bütünleştirilmesi. Electronic Journal of Vocational Colleges, 15(2), 111–125. [https://doi.org/10.17339/ejovoc.1843842](https://doi.org/10.17339/ejovoc.1843842)
45. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Yükseköğretim istihdam göstergeleri, 2024. [https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/54096](https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/54096)
46. Unesco. (1987). A chronology of UNESCO: 1945–1987. UNESCO Publications
47. Uzun, R. (2007). İstihdam sorunu bağlamında Türkiye’de iletişim eğitimi ve öğrenci yerleştirme. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (25), 117–138
48. Üçler, N., & Büyükçelikok, T. Ö. (2021). İletişim fakülteleri müfredatlarının medya sektörü iş ilanları üzerinden sektörel beklentileri karşılama yeterliliğinin incelenmesi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 20(3), 1245–1269. [https://doi.org/10.21547/jss.879093](https://doi.org/10.21547/jss.879093)
49. Wanta, W. (2025). Journalism education in the U.S. – Past, present, future. Zeszyty Prasoznawcze, 68(1), 13–20. [https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.002.21144](https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.002.21144)
50. Wasserman, H., & de Beer, A. S. (2009). Towards de-Westernizing journalism studies. K. Wahl-Jorgensen & T. Hanitzsch (Ed.), The handbook of journalism studies (pp. 428–438). Routledge. [https://doi.org/10.4324/9780203877685](https://doi.org/10.4324/9780203877685)
51. Weinberg, S. (2008). A journalism of humanity: A candid history of the world’s first journalism school. University of Missouri Press
52. Wiedemann, T., & Meyen, M. (2016). Internationalization through Americanization: The expansion of the International Communication Association’s leadership to the world. International Journal of Communication, 10, 1489–1509
53. Williams, K. (2006). Competing models of journalism? Anglo-American and European reporting in the information age. Journalism Studies, 44–65. [https://doi.org/10.7146/journalistica.v1i2.1788](https://doi.org/10.7146/journalistica.v1i2.1788)
54. Yavuz, V. (2017). Radyo ve televizyon programcılığının önlisans eğitimindeki durumu. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 4(13), 1547–1550. [https://doi.org/10.26567/jshsr.237](https://doi.org/10.26567/jshsr.237)
55. Yıldırım, B. (2009). Gazetecilik eğitimi: Değişim ihtiyacı ve dönüşümler [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi
56. Yıldız, E., & Talih, D. (2011). Üniversitelerin kalkınmadaki rolü: Babaeski meslek yüksekokulu örneği. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 6(2), 269–287. [https://hdl.handle.net/20.500.12428/383](https://hdl.handle.net/20.500.12428/383)
57. Yükseköğretim Kurulu. (2023). 2024–2028 stratejik planı. [https://www.yok.gov.tr/documents/documents/6880e6bfa8cdf.pdf](https://www.yok.gov.tr/documents/documents/6880e6bfa8cdf.pdf)
58. Yükseköğretim Kurulu. (2020). 2020-2021 itibariyle uygulanacak önlisans program adları. [https://egitim.yok.gov.tr/documentFiles/17593238731.2020-2021-itibariyle-uygulanacak%20onlisans-program-adlari.pdf](https://egitim.yok.gov.tr/documentFiles/17593238731.2020-2021-itibariyle-uygulanacak%20onlisans-program-adlari.pdf)
59. Yükseköğretim Kurulu. (2026). YÖK Atlas. [https://yokatlas.yok.gov.tr/](https://yokatlas.yok.gov.tr/)
60. Zelizer, B. (2009). Journalism and the academy. K. Wahl-Jorgensen & T. Hanitzsch (Ed.), The handbook of journalism studies (s. 29–41). Routledge