Türkiye'de Kültürel Çalışmalar Alanı Olarak Dijital Sanat Araştırmaları

Gelişen teknolojilerle ve dijitalleşmeyle birlikte bir kültür aktarımı olan sanatın tanımı, temsili, anlamı, araçları ve ifade biçimi yeniden şekillenmektedir. Bu durum dijitalleşmeyle birlikte ortaya çıkan dijital sanatın akademik düzeyde nasıl ele alındığını araştırma ihtiyacını doğurmuştur. Bu araştırmanın amacı, “dijital sanat” anahtar kelimesini içeren lisansüstü tez ve araştırma makalelerini inceleyerek, Türkiye’de dijital sanat araştırmalarının yönelimlerini, yöntemsel tercihlerini ve tür olarak tematik dağılımlarını ortaya koymaktır. Araştırmanın sorusunu, giderek yaygınlaşan dijital sanat eserlerinin, bu alanda yapılan akademik çalışmalara ne derece yansıdığını ve yöntemsel ve tematik/alan olarak ne oranda analiz edildiğini öğrenmek oluşturmuştur. Bu çalışmada araştırma yöntemi olarak nicel içerik analizi kullanılmıştır. Veri setini, “dijital sanat” anahtar kelimesiyle YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde 2024 yılına kadar yayımlanmış 26 lisansüstü tez ile aynı anahtar kelimeyle DergiPark platformunda 2024 yılı sonuna kadar yayımlanan 80 araştırma makalesi oluşturmaktadır. Elde edilen veriler, tematik kodlama yöntemiyle analiz edilmiş; çalışmaların yöntemi türlerine, yayın yıllarına, akademik düzeylerine ve ele aldıkları dijital sanat alanlarına göre frekans dağılım ve oranları tablolaştırılmıştır. Bulgularda; araştırma makalelerinde bu alandaki ilk çalışmanın 2007, lisansüstünde ise 2013 yılında olduğu, çalışmaların çoğunun yöntemlere dayandığı, bu alanın hâlen teorik çerçevede şekillendirilmeye çalışıldığı, 2021 yılından itibaren bu alandaki bilimsel çalışmaların çok hızlı bir biçimde arttığı, nicel çalışmaların sınırlı kaldığı, son dönemlerde popüler olan NFT, blockchain, yapay zekâ, sanal gerçeklik konularında çalışmaların yoğunlukta olduğu, kavramsal derinlik olarak da estetik, temsil, yeni medya gibi boyutların öne çıktığı gözlemlenmiştir. Bu çalışmanın, dijital sanatın Türkiye’deki akademik temsiline dair bir tablo sunarak, dijital medya ve sanat kesişiminde yapılacak çalışmalara metodolojik ve tematik açıdan yol göstermesi hedeflenmektedir.

With the advancement of technology and the rise of digitalization, the definition, representation, meaning, tools, and forms of expression of art—an essential medium of cultural transmission—have been reshaped. This transformation has brought about the need to investigate how digital art, which emerged alongside digitalization, is addressed in academic contexts. The aim of this study is to examine postgraduate theses and research articles produced with the keyword "digital art" and to reveal the trends, methodological preferences, and thematic distributions by type in digital art research conducted in Türkiye. The central research question seeks to understand the extent to which increasingly prevalent digital art practices are reflected in academic studies and how they are analysed in terms of methodology and thematic/disciplinary scope. A quantitative research design was employed, specifically through the use of document analysis. Within this framework, 26 postgraduate theses listed in the National Thesis Center of Türkiye and 80 research articles published in DergiPark-each indexed with the keyword "digital art" and produced up to the year 2024-were analyzed. The data were analysed using thematic coding; frequency distributions were calculated and interpreted according to methodological types, publication years, academic levels, and specific digital art domains. The findings indicate that the earliest research article in this field dates back to 2007, while the first postgraduate thesis was produced in 2013. The majority of the studies employ qualitative methods, particularly literature reviews and document analysis, indicating that the field is still in the process of being shaped within a theoretical framework. A rapid increase in scholarly output has been observed since 2021, whereas quantitative research remains limited. Recent trends show a concentration of studies on popular topics such as NFT, blockchain, artificial intelligence, and virtual reality. Furthermore, dimensions such as aesthetics, representation, and new media stand out in terms of conceptual depth. This study aims to present a comprehensive picture of the academic representation of digital art in Türkiye until 2024 and to offer methodological and thematic guidance for future research at the intersection of digital media and art.