Yabancıların Sınır Dışı Edilmelerinin İşkence ve Kötü Muamele Görmeme Hakkı Perspektifinde İncelenmesi

Öz

Sınır dışı etme kavramı en genel ve somut şekilde bir yabancının bulunduğuülkeden çeşitli nedenlerle ülke dışına çıkarılmasını ihtiva eden tek taraflıidari işlemler olup bu bağlamda devletlere geniş takdir yetkisi tanınmıştır.Bununla beraber yabancının sınır dışı edilmesi sürecinde korunması ve herne şartla olursa olsun ihlal edilmemesi gereken temel haklar bulunmakta-dır. İşkence ve Kötü Muamele Görmeme hakkı ise mutlak bir şekilde herdurumda korunması gereken non-refoulment prensibi ile paralel niteliktedeğerleri koruma altında tutan temel bir hak olup bu çalışmamızda yaban-cıların sınır dışı edilmelerine yönelik işlemlerin İşkence ve Kötü MuameleGörmeme hakkı perspektifinde değerlendirme yapılacak ve Anayasa Mah-kemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında değerlen-dirme kriterlerine yer verilecektir. Çalışmanın amacı, mutlak bir hak olanbu yasağın, devletlerin egemenlik yetkisi karşısında nasıl bir pozisyondaolduğunu ve usuli güvencelerin bu süreçteki hayati rolünü ortaya koymak-tır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden normatif hukuk analizi vetematik yargı kararı incelemesi kullanılmıştır. Bulgular, usuli güvencelerinsağlanmadığı durumlarda maddi risk analizinin işlevsiz kaldığını ve Türki-ye’deki “kesin karar” mekanizmasının hak arama hürriyetini kısıtladığınıgöstermektedir. Çalışma, literatürdeki teorik tartışmaları Alısher Tursunovve Taha El Gazi olayları gibi güncel vakalarla somutlaştırarak özgün birperspektif sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sınır dışı etme
• İşkence ve Kötü Muamele Görmeme Hakkı
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
• Anayasa
• Anayasa Mahkemesi
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Examining The Deportation Procedures of Foreigners From The Perspective of The Right to Be Free From Torture and Inhumantreatment

Öz

The concept of deportation is roughly the removal of a foreigner from thecountry he/she is in for various reasons, and in this context, states are gran-ted a wide discretionary power. However, there are fundamental rights thatmust be protected during the deportation process of a foreigner. The rightto be free from torture and ill-treatment is a fundamental right that protectsvalues parallel to the principle of non-refoulement, which must be protectedin every case, and in this study, the procedures regarding the deportationof foreigners will be evaluated from the perspective of the right to be free from torture and ill-treatment, and the evaluation criteria will be includedin the light of the decisions of the Constitutional Court and the EuropeanCourt of Human Rights. This study aims to examine the position of the pro-hibition of torture—an absolute right—in the face of state sovereignty andto highlight the vital role of procedural safeguards within this framework.Utilizing qualitative research methods, the study employs normative legalanalysis and a thematic review of judicial decisions. The findings revealthat substantive risk assessment becomes ineffective in the absence of pro-cedural safeguards and that the “final decision” (kesin karar) mechanismin Türkiye restricts the freedom to seek legal remedies. By substantiatingtheoretical debates in the literature through recent cases such as AlısherTursunov and Taha El Gazi, this study offers an original perspective on theimplementation of international human rights standards.

Anahtar Kelimeler

• Deportation
• Right to Be Free From Torture And Inhumantreatment
• European Convention on Human Rights
• Constitution
• Constitutional Court
• European Convention on Human Rights

Kaynakça

1. Akdoğmuş, C. (2024). Sınır Dışı Etme İşlemlerine İlişkin Türk İdare Mahkemelerince Verilen Kararların AİHM İçtihatlarına Uygunluğu (Cilt 1). İstanbul: Oniki Levha Yayıncılık.
2. CANYAŞ, A. B. (2023, Ekim). SINIR DIŞI ETME İŞLEMİ ve AİLE YAŞAMINA SAYGI HAKKI: ÇATIŞAN MENFAATLER ve ESAS ALINAN ÖLÇÜTLER. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi(56).
3. Deveci, A. (2014). Yaşama hakkı ve işkence yasağı ihlallerinde etkin soruşturma yapma yükümlülüğü [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
4. Dutertre, G. (2003). AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARLARINDAN ÖRNEKLER. Almanya: Avrupa Konseyi Yayınları.
5. İnceoğlu, P. D. (2013). İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa . European Unıon : Councıl of Europe Yayınları .
6. Köklü, C. P. (2025). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ışığında yabancıların sınır dışı edilmesi, hukuk dışı sınır dışı edilmeye karşı korunması, Doktora tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi
7. Öncü, G. A. (2019). Özel Yaşama ve Aile Yaşamına Saygı Hakkı (Cilt 8. baskı). Ankara: Avrupa Konseyi İnsan Hakları ve Hukukun Üstünlüğü Genel Müdürlüğü. Prof. Dr. Aysel Çelik Prof. Dr. Günseli(Öztekin) Gelgel, Yabancılar Hukuku;
8. Yasin, M. (2019). Sınır Dışı Kararlarının Yargısal Denetiminde İspat Sorunlar . Public and Private International Law Bulletin, s. 5. “Kötü Muamele Yasağına Dair Emsal Kararlar Tüm Liste | Anayasa Mahkemesi”.

9. Mahkeme Kararları
10. A.A. ve A.A., 2015/3941 (ANAYASA MAHKEMESİ 03 01, 2017).
11. A.A.A., 2018/36516 (Anayasa Mahkemesi 03 15, 2022).
12. A.D. AND OTHERS v. TURKEY - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Justice.
13. A.G. BAŞVURUSU , 2018/6143 (ANAYASA MAHKEMESİ ARALIK 16, 2020).
14. Abdulaziz, Cabales ve Balkandali v. Birleşik Krallık, 9214/80; 9473/81; 9474/81 (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Mayıs 25, 1985).
15. Abdulaziz, Cabales ve Balkandali/Birleşik Krallık [BD], 9214/80; 9473/81; 9474/81 (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 5 28, 1985).
16. AZIZJON HIKMATOV, 2015/18582 (ANAYASA MAHKEMESİ 05 10, 2017).
17. Berrehab v Hollanda , 10730/84 (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Haziran 21, 1998).
18. Boultif v. İsviçre , 54273/00 (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 8 2, 2001).
19. Case of Jabarı v Turkey.
20. CASE OF MUMINOV v. RUSSIA.
21. Chahal v. United Kingdom.
22. D.A. Başvurusu, 2019/5336 (Anayasa Mahkemesi 03 31, 2022).
23. D. v. the United Kingdom.
24. HOOMAN HOSSEINPOUR BAŞVURUSU.
25. HÜSAM IBRAHIM BAŞVURUSU
26. N. v. the United Kingdom.
27. Saadi v. Italy.
28. Soering v. United Kingdom.
29. Slivenko/Litvanya, 48321/99 (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 10 09, 2003).
30. YARASHONEN v. TURKEY - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Justice.
31. Y.T. BAŞVURUSU , 2016/22418 (ANAYASA MAHKEMESİ 5 30, 2019 ).
32. Elektronik Kaynaklar
33. Altıparmak, “Anayasa Mahkemesinin Zor Sorusu: İşkence ve Kötü Muamele, Ama Hangisi?”
34. ECHR. (2025, MAYIS 1). AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ. https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/convention_tur. Mayıs 1, 2025 tarihinde https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/convention_tur adresinden alındı
35. Ekşi, N. (2018). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Hukuku. İstanbul: Beta Yayınları.
36. GÖZLEMEVİ, İ. H. (2025, MAYIS 1). İNSAN HAKLARI VE ANAYASA GÖZLEMEVİ. MAYIS 1, 2025 tarihinde https://insanhaklari.gen.tr/Metin.aspx?id=1571&d=T# adresinden alındı
37. Mahkemesi, A. (2025). Anaysa Mahkemesi Emsal Kararlar. Mayıs 18, 2025 tarihinde https://www.anayasa.gov.tr/tr/bireysel-basvuru/temel-hak-ve-ozgurluklerin-ihlaline-dair-emsal-kararlar/kotu-muamele-yasagina-dair-emsal-kararlar/kotu-muamele-yasagina-dair-emsal-kararlar-tum-liste) adresinden alındı
38. T.C. ANAYASA.
39. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 3. Maddesine İlişkin Rehber.
40. YUKK. (2013, 4 4). Mevzuat. 05 02, 2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6458&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden alındı