Emotional Intelligence and Problem Solving Among Pre-service Teachers: The Mediating Role of Creativity

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 3, 726 - 741, 22.12.2025

Semra Kiye , Şeyma Nur Güngör

https://doi.org/10.17860/mersinefd.1508492

Öz

The The aim of this study is to examine the mediating role of creativity in the relationship between emotional intelligence and problem solving in teacher candidates. The study was conducted using the relational screening model. 260 teacher candidates studying at different state universities in Turkey participated in the study. 197 of these students were female and 63 were male. The ages of the participants ranged from 18 to 45, and the average age was 22. 37. 70 of the participants were in the 1st, 73 in the 2nd, 51 in the 3rd, and 66 in the 4th grade. The Emotional Intelligence Trait Scale–Short Form, Adult Problem Solving Scale, Individual Creativity Scale, and Demographic Information Form were used in the study. Regression-based bootstrapping analysis was used in the analysis of the data. As a result of the analyses, positive statistically significant relationships were found between emotional intelligence, problem solving, and creativity. In addition, the indirect effect of creativity on the relationship between emotional intelligence and problem solving was found to be significant. It was found that creativity has a partial mediating role in the relationships between emotional intelligence and problem solving and the five sub-dimensions of problem solving in teacher candidates. According to the results, as the level of emotional intelligence increases, so does the level of creativity, and this increase in the level of creativity also increases the level of problem solving.

Anahtar Kelimeler

Emotional intelligence , problem solving , creativity , pre-service teachers

Öğretmen Adaylarında Duygusal Zeka ve Problem Çözme Becerisi: Yaratıcılığın Aracı Rolü

Öz

Bu araştırmanın amacı öğretmen adaylarında duygusal zekâ ile problem çözme becerisi arasındaki ilişkide yaratıcılığın aracılık rolünün incelenmesidir. Araştırma ilişkisel tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmaya Türkiye’nin farklı devlet üniversitelerine devam eden 260 öğretmen adayı katılmıştır. Katılımcıların 197’sı kadın ve 63’ü erkektir. Katılımcıların yaşları 18-45 arasında değişmekte ve yaş ortalamaları 22, 37’dir. Katılımcıların 70’i 1, 73’ü 2, 51’i 3 ve 66’sı 4. sınıfa devam etmektedir. Araştırmada Duygusal Zekâ Özelliği Ölçeği–Kısa Formu, Yetişkinler İçin Problem Çözme Ölçeği, Bireysel Yaratıcılık Ölçeği ve Demografik Bilgi Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde regresyon temelli bootstrapping analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda duygusal zekâ, problem çözme ve yaratıcılık arasında pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca duygusal zekâ ile problem çözme arasındaki ilişkide yaratıcılığın oluşturduğu dolaylı etkinin anlamlı olduğu bulunmuştur. Öğretmen adaylarında duygusal zekâ ile problem çözme ve problem çözmenin beş alt boyutu arasındaki ilişkilerde yaratıcılığın kısmi aracılık rolünün bulunduğu saptanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre duygusal zekâ düzeyinin artmasıyla yaratıcılık düzeyleri de artmakta ve yaratıcılık düzeyindeki bu artış problem çözme düzeylerini de artırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Zekâ , Problem Çözme , Yaratıcılık , Öğretmen Adayları

Kaynakça

• Altun, M. (2002). İlköğretim ikinci kademede matematik öğretimi. Alfa Basım Yayım.
• Arslan, S., Akdeniz, Y., & Ünal, D. (2016). The relationships between creative cognition and problem solving. International Conference on Quality in Higher Education, 83-89.
• Aslan, M. (2019). Öğretmen adaylarının duygusal zekâları ile problem çözme yaklaşımları arasındaki ilişki. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(6), 2481-2492.
• Atilla, G. (2012). Hastanelerde duygusal zekâ-hasta memnuniyeti ilişkisi: Isparta il merkezi örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
• Bingham, A. (2004). Çocuklarda problem çözme yeteneklerinin geliştirilmesi. A. Ferhan Oğuzkan (Çev.). Milli Eğitim Basımevi, No: 3130.
• Bloom, B. S., & Broder, L. J. (1950). Problem-solving processes of college students. Supplementary Educational Monographs.
• Butcher, J.L., & Niec, L.N. (2005). Disruptive behaviors and creativity in childhood: The importance of affect regulation. Creativity Research Journal, 172(2), 181-193. https://doi.org/10.1080/10400419.2005.9651478
• Büyükşalvarcı, A., & Gündoğan, H. (2018). Duygusal zekâ ve yaratıcılık arasındaki ilişkiler: Üniversite öğrencileri üzerine bir çalışma. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(61), 782-792. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods (4th ed.). Sage Publications.
• Davis, P. E. & Peake, W. O. (2014). The ınfluence of political skill and emotional ıntelligence on student entrepreneurial ıntentions: An empirical analysis. Small Business Institute Journal, 10(2), 19–34.
• Demirtaş, H. & Dönmez, B. (2008). Ortaöğretimde görev yapan öğretmenlerin problem çözme becerilerine ilişkin algıları. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(16) 177-198.
• Deniz, S. (2013). The relationship between emotional intelligence and problem solving skills in prospective teachers. Educational Research and Reviews, 8(24), 2339- 2345. Https://doi.org/10.589/ERR2013.1584
• Deniz, M.E., Özer, E. & Işık, E.(2013). Trait emotional ıntelligence questionnaire–short form: Validity and reliability studies. Education and Science, 38 (169), 407-419.
• Dündar, S. (2016). Üniversite öğrencilerinin kişilik özellikleri ile problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(2), 139-150.
• D'Zurilla, T. J., Nezu, A. M. & Maydeu-Olivares, A. (2004). Social problem solving: Theory and assessment. E. C. Chang, T. J. D'Zurilla ve L. J. Sanna (Ed.), Social problem solving: Theory, research, and training (pp. 11-27). American Psychological Association.
• Erdem, A. R., & Genç, G. (2014). Lise öğrencilerinin problem çözme becerilerine ilişkin görüşleri. Turkish Journal of Educational Studies, 1 (2).
• Eröz, S. S. (2011). Duygusal zekâ ve iletişim arasındaki ilişki: Bir uygulama. (Yayımlanmamış doktora tezi). Uludağ Üniversitesi, Bursa.
• Ertuğrul, N., & Kutluca, A. Y. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin duygusal zekâ düzeyleri ile problem çözme becerileri ilişkisi. Academy Journal of Educational Sciences, 4(1), 1-10.
• Fallahzadeh, H. (2011). The relationship between emotional intelligence and academic achievement in medical science students in Iran. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 30,1461-1466. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.10.283
• Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage.
• Genç, S. Z., & Kalafat, T. (2007). Öğretmen adaylarının demokratik tutumları ile problem çözme becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(22), 10-22.
• Goleman D. (2005). Duygusal zekâ neden IQ’ dan daha önemlidir? (Çev. Ed. Seçkin B) Varlık Yayınları.
• Hansenne, M., & Legrand, J. (2012). Creativity, emotional intelligence, and school performance in children. International Journal of Educational Research, 53, 264-268. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2012.03.015
• İşmen, A. E. (2001). Duygusal zekâ ve problem çözme. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 13, 111-124.
• Jabeen, S., & Khan, M. A. (2013). A study on creative thinking abilities and self-concept of high and low achievers. Unique Journal of Educational Research, 1(1), 1-11.
• Jenaabadi, H., Shahidi, R., Elhamifar, A., & Khademi, H. (2015). Examine the relationship of emotional intelligence and creativity with academic achievement of second period high school students. World Journal of Neuroscience, 5(4), 275-281. https://doi.org/10.4236/wjns.2015.54025
• Kanhai, A. (2014). Emotional Intelligence: A Review of Researches. European Academic Research, II, 797-834.
• Karabulutlu, E.Y., Yılmaz, S., & Yurttaş, A. (2011). Öğrencilerin duygusal zekâ düzeyleri ile problem çözme becerileri arasındaki ilişki. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 2, 75-79.
• Kaynak, A. (2013). Eğitim fakültesi öğrencilerinin duygusal zekâ düzeyleri ile saldırganlık düzeyleri arasındaki ilişkinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep.
• Köse, E., Ercoşkun, N. Ç., & Balci, A. (2016). Okul öncesi ve sınıf öğretmeni adaylarının yaratıcı düşünme ve problem çözme becerilerinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, (40).
• Kurt Uyar, A. (2016). Ebeveyn kaybının duygusal zekâ ve problem çözme becerisi üzerindeki etkisi. (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Beykent Üniversitesi, İstanbul.
• Mansouri, A. (2001). Relationship between emotional intelligence and academic achievement. (Master Thesis). AllamehTabatabai Universit, In Persian.
• Mayer, D. J; Caruso, R. D & Salovey, P. (2000). Selecting a measure of emotional intelligence. In. Reuven Bar-On, James D.A. Parker (Eds). Handbook of Emotional Intelligence (pp.320-342). USA: Jossey-Bass.
• Mayer, J. D., Caruso, D. R., & Salovey, P. (1999). Emotional intelligence meets traditional standards for an intelligence. Intelligence, 27(4), 267-298. https://doi.org/10.1016/S0160-2896(99)00016-1
• Mayer, J. D., & Salovey, P. (1993). What is emotional intelligence? In p. Salovay & D. Sluyter (Eds.), Emotional development and emotional intelligence: Implication for educator. (pp. 3-24). Psychology Press.
• Miller, M. & Nunn, G. D. (2001). Using group discussion to improve social problem solving and learning. Education, 121 (3), 470–475.
• Mishra, S. (2014). Creative thinking of high school students in relation to their emotional ıntelligence. Journal of Psychology and Behavioral Science, 2, 197-204.
• Monahan, T. (2002). The do-it-yourself lobotomy, open your mind to greater creative thinking, John Wiley & Sons, Inc.
• Noorafshan, L., & Jowkar, B. (2013). The effect of emotional intelligence and its components on creativity. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 84, 791-795. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.06.648
• Ocak, G., & Eğmir, E. (2014). Öğretmen adaylarının problem çözme becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Asya Öğretim Dergisi, 2(1), 27-45.
• Ogoemeka, O. H. (2011). Emotional intelligence and creativity in teacher education. International Journal of Social Sciences & Education, 1(4).
• Olatoye, R. Ademola, Akintunde, S.O., & Yakasai, M.I. (2010). Emotional intelligence, creativity and academic achievement of business administration students. Electronic Journal of Research in Educational Psychology, 8, 763-786.
• Önen, Ö. (2008). Öğretmen adaylarının duygusal zekâ düzeyleri ve etik muhakeme yetenekleri (Makü Eğitim Fakültesi örneği). (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
• Özkök, A. (2005). Disiplinlerarası yaklaşıma dayalı yaratıcı problem çözme öretim programlarının yaratıcı problem çözme becerisine etkisi, Hacettepe Ünv. Eğitim Fakültesi Dergisi, 28 (5), 159-67.
• Parnes, S. J. (1967). Creative behavior guidebook. Scribner.
• Petrides, K. V., & Furnham, A. (2000). On the dimensional structure of emotional intelligence. Personality and Individual Differences, 29, 313-320.
• Petrides, K. V., & Furnham, A. (2001). Trait emotional intelligence: Psychometric investigation with reference to established trait taxonomies. European Journal of Personality, 15(6), 425-448
• Petrides, K. V., Frederickson, N., & Furnham, A. (2004). The role of trait emotional intelligence in academic performance and deviant behavior at school. Personality and individual differences, 36(2), 277-293 https://doi.org/10.1016/S0191-8869(03)000849
• Polat, S. & Aktop, E. (2010). Öğretmenlerin duygusal zekâ ve örgütsel destek algılarının girişimcilik davranışlarına etkisi. Akademik Bakış Dergisi, 22, 1-20.
• Reindel, R. A. (2006). Developing an empirical basis for selecting a strategic-planning team from among likely candidates based on desired emotional intelligence competencies. Andrews University. Rotter, J. B. (1978). Generalized expectancies for problem solving and psychotherapy. Cognitive Therapy and Research, 2, 1-10.
• Salavera, C., Usán, P., Chaverri, I., Gracia, N., Aure, P., & Delpueyo, M. (2017). Emotional intelligence and creativity in first-and second-year primary school children. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 237, 1179-1183. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2017.02.176
• Sălceanu, C. (2016). Emotional intelligence and creativity in school-aged children and preadolescents. Bulletin of the Transilvania University of Braşov, Series VII: Social Sciences and Law, 9(1-Suppl), 121-128.
• Salovey, P., & Mayer, J. D. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9(3), 185-211.
• San, İ. (1985). Sanat ve eğitim. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları.
• Schutte, N. S., Malouff, J. M., Hall, L. E., Haggerty, D. J., Cooper, J. T., Golden, C. J., & Dornheim, L. (1998). Development and validation of a measure of emotional intelligence. Personality and Individual Differences, 25, 167–177.
• Shaftel, F., & Shaftel, G. (1967). Words and action: Role playing photo problems for young children. Holt, Rinehart & Wilson, 1–83.
• Sıdar, R. (2011). Bilim sanat merkezinde okuyan öğrencilerin yaratıcılıklarının problem çözme becerilerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Niğde Üniversitesi, Niğde.
• Sonmaz, S. (2002). Problem çözme becerisi ile zekâ ve yaratıcılık arasındaki ilişkinin incelenmesi.(Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• Tabachnick, B.G., & Fidell, L.S. (2013). Using multivariate statistics. Boston: Pearson.
• Taylan, S., (1990). Heppner’in Problem Çözme Envanterinin Uyarlama, Güvenirlik ve Geçerlik Çalışmaları. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Torrance, E. P. (1963). Education and the creative potential. Minneapolis, MN: The University of Minnesota Press.
• Tsai, C. & Lee, Y. (2014). Emotional ıntelligence and employee creativity in travel agencies. Current Issues in Tourism, 17, 862–871.
• Tuğrul, C. (1999). Duygusal zekâ. Klinik Psikiyatri, 1, 12-20.
• Vidal, R.V.V. (2003). Creativity and problem solving, lecture notes, ınformatics and mathematical modelling. Technical University of Denmark.
• Vural, D. E. (2010). Okul öncesi öğretmen adaylarının duygusal zekâları ile problem çözme becerileri arasındaki ilişki. Education Sciences, 5(3), 972-980.
• Yaman, S. & Dede, Y. (2008). Yetişkinler için problem çözme becerileri ölçeği. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 7(14), 251-269.
• Yenilmez, K. & Yolcu, B.(2007). Öğretmen davranışlarının yaratıcı düşünme becerilerinin gelişimine katkısı. Sosyal Bilimler Dergisi, 18.
• Yeşilyaprak, B. (2001). Duygusal zekâ ve eğitim açısından doğurguları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 25(25), 139-146.
• Yıldırım, A. (2011). Okul öncesi dönemde çocuklarda problem çözme. B. Akman (Ed.) içinde, Okul öncesi matematik eğitimi. Pegem Akademi.
• Yıldız, S. A. & Ekşisu, M. (2011). Problem çözme becerisini geliştirme programının 9. Sınıf öğrencilerinin problem çözme becerisi üzerindeki etkisi. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 13 (1), 189-206.
• Yıldız, N. O., Kaçay, Z. & Soyer, F. (2022). Bireysel yaratıcılık ölçeği Türk kültürüne uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sakarya University Journal of Education, 12(3), 712-729. https://doi.org/10.19126/suje.1064436
• Zampetakis, L. A., Beldekos, P., Moustakis, V. S. (2009). Day-today entrepreneurship within organizations: The role of the trait Emotional Intelligence and Perceived Organizational Support. European Management Journal, 27(3), 165–175. https://doi.org/10.1016/j.emj.2008.08.003
• Zare, A. (2001). Comparing the contribution of emotional intelligence and general intelligence in predicting academic achievement of junior secondary school students in Shiraz. (Master Thesis). Iran University of Medical Sciences-In Persian.
• Zeidner, M., Matthews, G., Roberts, R.D., & MacCann, C. (2003). Development of emotional intelligence: Towards a multi-level investment model. Human Development, 46, 69–96.
• Zeytun, S. (2010). Okul öncesi öğretmenliği öğrencilerinin yaratıcılık ve problem çözme düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Zhou, J. ve George, J. M. (2001). When job dissatisfaction leads to creativity: encouraging the expression of voice. Academy of Management Journal, 44(4), 682–696. https://doi.org/10.2307/3069410
• Zirak, M., & Ahmadian, E. (2015). The relationship between emotional intelligence and creative thinking with academic achievement of primary school students of fifth grade. Mediterranean Journal of Social Sciences, 6(1), 598-611. https://doi.org/10.5901/mjss.2015.v6n1p598