Working Conditions of Students Employed Within the Scope of Vocational Education Centers (MESEM): The Case of Mersin

Öz

The Vocational Education Center (MESEM) project, introduced in recent years by the Ministry of National Education (MoNE) as one of the initiatives aimed at strengthening the processes of education, production, and employment within vocational and technical education, has been reexamined and debated in light of the original rationale behind the emergence of vocational education. Vocational education refers to a system in which students receive in-person training in vocational and technical high schools while completing their apprenticeship, journeyman, and master-level training in vocational education centers that function as non-formal education institutions. However, in response to the continuously changing dynamics of working life and the evolving expectations of the labor market, the project has recently been discussed as a policy proposal designed to direct the workforce into working life under classifications such as “student-worker” and “student-apprentice.” Vocational education is considered highly significant in terms of facilitating students’ integration into the labor force by enabling them to transform their theoretical knowledge into practice, acquire work habits, develop their knowledge and skills, and specialize in a specific occupational field. This study reveals that the working conditions of students employed within the scope of MESEM—implemented as one of the initiatives aimed at strengthening and improving vocational and technical education and opened within Vocational and Technical Anatolian High Schools—are largely shaped by unfavorable circumstances. In the research, this process was examined through the example of students studying in schools located central and peripheral districts of Mersin. The study aimed to observe the students’ working conditions concretely and to identify the problems and adverse situations that may arise within this context.

Anahtar Kelimeler

• Vocational education
• MESEM
• Working conditions
• Cheap labor
• Occupational health and safety

Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) Kapsamında Çalışan Öğrencilerin Çalışma Koşulları: Mersin Örneği

Öz

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından son yıllarda mesleki ve teknik eğitim konusunda eğitim, üretim ve istihdam sürecini güçlendirecek adımlardan biri olarak gündeme getirilen Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) projesi mesleki eğitimin ortaya çıkış nedeni üzerinden yeniden tartışılmıştır. Mesleki eğitim, meslek derslerini mesleki ve teknik liselerde yüz yüze alan öğrencilerin çıraklık, ustalık ve kalfalık eğitimlerini yaygın eğitim kurumu olan mesleki eğitim merkezlerinde yapması anlamına gelmektedir. Ancak günümüzde çalışma hayatının sürekli değişen dinamikleri doğrultusunda farklılaşan işgücü piyasasının beklentilerini karşılamak amacıyla, işgücünün “öğrenci-işçi” ve “öğrenci-çırak” gibi tanımlamalar çerçevesinde çalışma yaşamına yönlendirilmesini sağlayacak bir proje önerisi olarak gündeme getirilmiş ve tartışılmaya başlanmıştır. Mesleki eğitime, öğrencilerin teorik bilgilerini uygulamaya dönüştürerek iş alışkanlıkları kazanmaları, bilgi ve becerilerini geliştirmeleri ve belirli bir meslek alanında uzmanlaşmaları amacıyla işgücüne entegrasyonlarını sağlamak bakımından büyük önem atfedilmektedir. Bu çalışma, mesleki ve teknik eğitimin güçlendirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla hayata geçirilen adımlardan biri olarak değerlendirilen ve Mesleki ve Teknik Anadolu Liseleri bünyesinde açılan MESEM kapsamında çalışan öğrencilerin çalışma koşullarının önemli ölçüde olumsuz bir yapı içinde şekillendiğini ortaya koymaktadır. Araştırmada, söz konusu süreç Mersin ili merkez ve ilçe okullarında öğrenim gören öğrenciler örneği üzerinden incelenmiş; öğrencilerin çalışma koşullarını somut biçimde gözlemlemek ve bu kapsamda ortaya çıkan olumsuzlukları tespit etmek amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki eğitim
• MESEM
• Çalışma koşulları
• Ucuz işgücü
• İşçi sağlığı ve güvenliği

Kaynakça

1. Bolat, Y. (2017). Türkiye'de mesleki ve teknik eğitimin mevcut durumu ve farklı ülkelerle karşılaştırılması. (2. Bası), Pegem Akademi.
2. Creswell, J.W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. (4. Bası), (M. Bütün, S. B. Demir, Çev. Ed.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
3. Çöpoğlu, M. (2018). Türkiye’de çocuk işçiliği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14, 357-398. https://izlik.org/JA57MC34XR
4. Ekşioğlu, S., & Taşpınar, M. (2019). Türkiye’de mesleki ve teknik ortaöğretimin gelişimi. Sakarya University Journal of Education, 9(3), 614-627. https://doi.org/10.19126/suje.657776
5. ERG (12 Aralık, 2025). Eğitim İzleme Raporu 2024. https://egitimreformugirisimi.org/yayinlar/egitim-izleme-raporu-2024/
6. Eurydice. (2020). Vocational education and training in europe. Eurydice raporu, Brüksel.
7. ILO (1996). Child Labour: targeting the intolerable, Geneva, International Labour Office, https://www.ilo.org/sites/default/files/2025-05/GR1998_Child_Labour_Targeting_the_Intolerable_EN.pdf (Erişim Tarihi: 11.03.2026)
8. İlik, B., Türkmen, Z. & Geter, R. (1994). Sokaktan ustalığa. Ankara: ILO-IPEC Yayınları.

9. Korber, M. (2019). Does vocational education give a labour market advantage over the whole career? A comparison of the United Kingdom and Switzerland. Social Inclusion, 7(3), 202-223. DOI: 10.17645/si.v7i3.2030
10. Lodico, M., Spaulding, D., & Voegtle, K. (2010). Methods in educational research: From theory to practice. John Wiley & Sons.
11. Mesleki Eğitim Kanunu (1986). Resmi Gazete, 19139, 19 Haziran 1986.
12. Milli Eğitim Bakanlığı (2021). Mesleki eğitim merkezleri: Geleceğin meslekleri. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
13. Milli Eğitim Bakanlığı (2025). https://kazanmesem.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/06/14/973307/dosyalar/2025_02/24140126_mesemuygulamalari.pdf
14. Milli Eğitim Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname-6764 (2016). Resmi Gazete, 29906, 02 Aralık 2016.
15. Milli Eğitim Kanunu (1973). Resmi Gazete, 14574, 24 Haziran 1973.
16. Özdemir, E. (2011). Alman mesleki eğitim sistemi ve Türkiye ile karşılaştırması. Ekonomik forum. https://haber.tobb.org.tr/ekonomikforum/2011/07/072-076.pdf (Erişim tarihi: 11.03.2026)
17. Sallangül, S. (2025). “Çocuk işçi gerçeği: Mesleki eğitim merkezlerinin (MESEM) “öğrenci-çırakları”, Gencemek.
18. Şimşek, A. (1999). Türkiye’de mesleki ve teknik eğitimin yeniden yapılandırılması. TÜSİAD Yayınları. https://www.tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/1852-turkiyede-mesleki-ve-teknik-egitimin-yeniden-yapilandirilmasi. (Erişim tarihi: 11.03.2026).
19. TİSK. (1997). Türkiye’de ve dünya’da mesleki eğitim. Ankara.
20. Uçar, C. & Özerbaş, M. A. (2013). Mesleki ve teknik eğitimin dünyadaki ve Türkiye’deki konumu. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi 2 (2), 242-253.
21. Ünker, P. (07 Ocak, 2025). “MESEM: Eğitimin gölgesinde çocuk işçiliği” https://www.dw.com/tr/mesem-e%C4%9Fitimin-g%C3%B6lgesinde-%C3%A7ocuk-i%C5%9F%C3%A7ili%C4%9Fi/a-75019108
22. Nasuhbeyoğlu, V. (07 Ocak,.2025). “2025: Sınıfta açlık, okuldan kopuş, MESEM’lerde ölüm…”https://www.isigmeclisi.org/21533-2025-sinifta-aclik-okuldan-kopus-mesem-lerde-olum-vural-nasuhbe
23. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (11. Bası), Ankara: Seçkin Yayıncılık.