Sosyal Bilgiler Öğretim Programının Felsefe ile İlişkisi: Maarif Modeli Temelli Bir Doküman İncelemesi

Öz

Araştırmada Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile yenilenen Sosyal Bilgiler Öğretim Programının hangi felsefi çerçeve kapsamında sunulduğu ortaya koymaya çalışılmış; program içeriği etik (ahlak felsefesi), bilim felsefesi, siyaset felsefesi, bilgi felsefesi (epistemoloji), toplum felsefesi, hukuk felsefesi, çevre felsefesi ve kültür felsefesi açısından derinlemesine analiz edilmiştir. Bu araştırma nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüş olup, doküman incelemesi deseninde tasarlanmıştır. Veriler doküman incelemesi yoluyla toplanmıştır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yayımlanan 4, 5, 6 ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler Öğretim Programı veri kaynağı olarak betimsel analiz yoluyla incelenmiştir. Araştırma sonucuna göre Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı, demokratik vatandaşlık, bilgi ve çevre duyarlılığı eksenlerini merkeze almakta; etik ve siyaset felsefesini temel bir çerçeve olarak konumlandırmaktadır. Öğrenme alanları ve çıktılarının etik, siyaset, bilgi, kültür, çevre, hukuk ve toplum felsefesiyle bütüncül biçimde ilişkilendirildiği; bu ilişkinin sınıf düzeylerine göre farklılaşarak 4. sınıfta etik ve siyaset, 5. sınıfta etik, siyaset ve kültür, 6. sınıfta etik, hukuk ve kültür, 7. sınıfta ise siyaset ve toplum felsefesi ağırlıklı olarak yapılandığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• felsefe
• sosyal bilgiler öğretim programı
• doküman incelemesi

Etik Beyan

Bu çalışma, yalnızca kamuya açık resmi müfredat belgelerinin incelendiği doküman analizi yöntemiyle yürütüldüğü için etik kurul onayı gerektirmemektedir. Çalışmada insan katılımcılar veya kişisel veri kullanılmamıştır.

The Relationship Between the Social Studies Curriculum and Philosophy: A Document Analysis Based on the Maarif Model

Öz

This study aims to reveal the philosophical framework within which the renewed Social Studies Curriculum, updated in line with the Türkiye Century Education Model, is presented. Accordingly, the curriculum content was analyzed in depth from the perspectives of ethics (moral philosophy), philosophy of science, political philosophy, philosophy of knowledge (epistemology), social philosophy, philosophy of law, environmental philosophy, and philosophy of culture. This study was conducted using a qualitative research approach and was designed as a document analysis study. Data were collected through document analysis. Within the scope of the Türkiye Century Education Model, the Social Studies Curricula for grades 4, 5, 6, and 7 were examined as data sources using descriptive analysis. The findings indicate that the Social Studies Curriculum developed under the Türkiye Century Education Model centers on the axes of democratic citizenship, knowledge, and environmental awareness, positioning ethics and political philosophy as its fundamental framework. It was observed that the learning domains and learning outcomes are holistically integrated with ethics, political philosophy, epistemology, philosophy of culture, environmental philosophy, philosophy of law, and social philosophy. This integration varies by grade level, with an emphasis on ethics and political philosophy in grade 4; ethics, political philosophy, and philosophy of culture in grade 5; ethics, philosophy of law, and philosophy of culture in grade 6; and political philosophy and social philosophy predominantly in grade 7.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Century Education Model
• ; philosophy
• social studies curriculum
• document analysis

Etik Beyan

This study does not require ethics committee approval, as it was conducted using a document analysis method based solely on publicly available official curriculum documents. No human participants were involved, and no personal data were used in the study.

Kaynakça

1. Akpınar, B., Özer, B., Oral, B., & Köksalan, B. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin Program Geliştirme ve Felsefi Düzlemden Analizi. EKEV Akademi Dergisi (99), 59-73. https://doi.org/10.17753/sosekev.1489135
2. Aristoteles (1996). Metafizik. (A. Arslan, Çev. Ed.). Sosyal Yayınlar.
3. Akyol, C. (2025). Sosyal bilgiler dersi öğretim programında felsefenin ve ekonomi biliminin yeri. T. Çelikkaya & D. Öztürk (Ed.), Sosyal bilgilerin temelleri (1. baskı) içinde (ss. 267–304) içinde. Nobel Akademik Yayıncılık.
4. Arslankara, V. B., & Arslankara, E. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin Felsefi Temelleri: Ontolojik, Epistemolojik ve Aksiyolojik Bakış Açılarından Bir Değerlendirme. İstanbul Eğitim Dergisi, 1(1), 121-145. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1557889
5. Banks, J. A. (2008). Diversity, group identity, and citizenship education in a global age. Educational Researcher, 37(3), 129–139. https://doi. org/10.3102/0013189X08317501
6. Bowen, G. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Reseach Journal, 9(2),27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
7. Canatan, K. (2020a). Toplum felsefesi. (1. baskı). Beyan Yayınları.
8. Canatan, K. (2020b). Hukuk felsefesi. (1. baskı). Beyan Yayınları.

9. Canatan, K. (2021c). İktisat felsefesi. (1. baskı). Beyan Yayınları.
10. Canatan, K. (2021d). Kültür felsefesi. (1. baskı). Beyan Yayınları.
11. Cevizci, A. (2017). Felsefeye giriş. (6. baskı). Say Yayınları.
12. Creswell, J. W. (2020). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Siyasal Kitabevi.
13. Dede, C. (2010). Comparing frameworks for 21st century skills. In J. Bellance, & R. Brandt (Eds.), 21st century skills: Rethinking how students learn (pp. 51-76). Solution Tree Press.
14. Demirel, Ö. (2012). Eğitimde program geliştirme. (18. baskı). Pegem Akademi Yayınları.
15. Doğanay, A. (2005). Sosyal bilgiler öğretimi. C. Öztürk & D. Dilek (Ed.), Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi (5. baskı) içinde (ss. 17–52) içinde. Pegem Akademi.
16. Nurettin F. & Erden, M.& (1998). Eğitime giriş. (1. baskı). Alkım
17. Eskici, E. (2025). Sosyal Bilgiler Dersi Öğrenme Çıktılarında Öğrenci Profilinin Temsili: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli İncelemesi. Milli Eğitim Dergisi, 54(1), 1297-1330. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1704998
18. Güçlü, M. (2024). Eğitim felsefesi (8. Baskı). Pegem Akademi Yayınları.
19. Gülersoy, A.E., Demirdaş Arslan, M., Aslan, N., Tuğrul Kahraman, D., Yüksel, Ç., ve Bayrak, Z. E. (2025). Sosyal bilgiler eğitimi ve felsefi düşünce akımları (idealizm, realizm, natüralizm, pragmatizm, hümanizm) arasındaki ilişkiler. Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 11(2), 121-179. http://doi.org/10.47615/issej.1798507
20. Hançerlioğlu, O. (1993). Felsefe sözlüğü. (8. baskı). Remzi Kitabevi.
21. İnan, S. (2014). Sosyal bilgiler eğitimine giriş, kavramlar, yaklaşımlar, etkinlikler. (1. baskı). Anı Yayıncılık.
22. Karasar, N. (1998). Bilimsel araştırma yöntemi. (8. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
23. Karataş, İ. H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Hakkında. Alanyazın, 5(1), 6-11. https://dergipark.org.tr/tr/pub/alanyazin/article/1486956
24. Keskin, Y. (2013). Sosyal bilgilerin felsefi temelleri. R. Turan & K. Ulusoy (Ed.), Sosyal bilgilerin temelleri (1. Baskı) içinde. (ss. 39–70). Pegem Akademi.
25. Kunting, A. F. (2025). “The Philosophical Foundations of the Philippine Social Studies”. Asian Journal of Education and Social Studies, 51 (8),566–572. https://doi.org/10.9734/ajess/2025/v51i82260.
26. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB] (2024). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (4.-7. Sınıf). https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/ders/sosyal-bilgiler-dersi
27. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. MEB.
28. Rosethal, M.& Yudin, P. (1997). Felsefe sözlüğü. (5. baskı). Sosyal Yayınlar.
29. Timuçin, A. (2003). Felsefeye giriş. (1. baskı). Kocaeli Üniversitesi Yayınları.
30. Ülçay, O. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli değerlendirmesi. Ulusal Eğitim Toplum ve Dünya Dergisi, 1(2), 70-75. https://doi.org/10.5281/zenodo.11097248
31. Yıldırım, A.; Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (5. baskı). Seçkin Yayıncılık
32. Yurdakal, i. H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: 2024 İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın (1, 2, 3 ve 4. sınıflar) İncelenmesi. Temel Eğitim Dergisi (Journal of Primary Education), 24, 76-88. https://dergipark.org.tr/tr/pub/temelegitim/article/1513334
33. Zabun, E. & Çil, Y. (2024). Sosyal bilgilerde felsefenin yeri ve önemi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 9 (2), 296-311. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3916184
34. Weber, A. (1993). Felsefe tarihi. (H. V. Eralp Çev. Ed.). Sosyal Yayınlar.