3-6 Yaş Aralığında Çocuğu Olan Babaların Ebeveyn Tükenmişliği Deneyimleri

Öz

Bu araştırma, 3–6 yaş aralığında çocuğu olan babaların ebeveyn tükenmişliği deneyimlerini derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik yaklaşım temel alınarak tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi kullanılarak 3-6 yaş aralığında çocuğu olan ve araştırmaya katılımda gönüllü 16 baba oluşturmaktadır. Araştırma verileri, kişisel bilgi formu ve araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilmiştir. Veriler, içerik analizi yöntemi ile değerlendirilmiştir. Verilerin analizi sonucunda; babaların ebeveyn tükenmişliğinin duygusal, fiziksel ve zihinsel boyutları olan çok katmanlı bir süreç olduğu saptanmıştır. Tükenmişliğin ortaya çıkışında "iyi baba olma" ideali ve mükemmeliyetçilik gibi bireysel faktörlerin yanı sıra, iş yükü ve ekonomik sorumluluklar gibi çevresel unsurların belirleyici olduğu görülmüştür. Ayrıca tükenmişliğin babaların çocuklarıyla olan iletişim kalitesini ve sabır eşiğini etkilediği, ancak babaların bu durumu dengelemek adına çeşitli bilinçli öz-denetim ve telafi edici ebeveynlik mekanizmaları ile bilişsel yeniden çerçeveleme stratejileri geliştirdikleri saptanmıştır. Sonuç olarak, babaların ebeveyn tükenmişliğinin toplumsal roller ve bireysel beklentilerin etkileşimiyle şekillendiği; eş ve geniş aile desteğinin ise bu süreçte en temel koruyucu faktör olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Ebeveyn tükenmişliği
• babalık
• okul öncesi dönem

Exploring Parental Burnout Experiences of Fathers with Children Aged 3–6

Öz

This research aims to examine in depth the parental burnout experiences of fathers with children aged 3–6. The study was designed based on the phenomenological approach, one of the qualitative research methods. The study group consists of 16 volunteer fathers with children in the 3-6 age range, selected using the maximum variation sampling method. Research data were obtained through a personal information form and a semi-structured interview form developed by the researchers. The data were evaluated using the content analysis method. As a result of the data analysis, it was determined that fathers' parental burnout is a multi-layered process with emotional, physical, and mental dimensions. In addition to individual factors such as the "ideal of being a good father" and perfectionism, environmental elements such as workload and economic responsibilities were found to be decisive in the emergence of burnout. Furthermore, it was observed that burnout affects fathers' communication quality and patience threshold with their children; however, fathers develop various conscious self-regulation and compensatory parenting mechanisms along with cognitive reframing strategies to balance this situation. In conclusion, it was found that paternal burnout is shaped by the interaction of social roles and individual expectations, while support from the spouse and extended family is the most fundamental protective factor in this process.

Anahtar Kelimeler

• Parental burnout
• father
• early childhood

Kaynakça

1. Aktemur Gürler, S., & Duran Yılmaz, A. (2024). 60-72 aylık çocukların ebeveynlerinin tükenmişlik düzeyleri ile psikolojik dayanıklılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. EKEV Akademi Dergisi, 100, 101-116. https://doi.org/10.17753/sosekev.1492916
2. Aktu, Y. & Şahin, Y. (2025). Ebeveynlerin tükenmişlik deneyimleri. Kastamonu Education Journal, 33(1), 1117-1127
3. Atalay, D. (2025). 5-6 yaş çocuğa sahip annelerde paternal ortak ebeveynlik ile ebeveyn tükenmişliği arasındaki ilişki. TURAN-SAM Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi, 17(67), 222-235. https://doi.org/10.15189/1308-8041
4. Bayar, E. K. (2024). Bireylerin kaygı, mükemmeliyetçilik ve evlilik doyumu düzeylerinin ebeveyn tükenmişliğini yordaması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.
5. Bianchi, R., Truchot, D., Laurent, E., Brisson, R., & Schonfeld, I. S. (2014). Is burnout solely job-related? A critical comment. Scandinavian Journal of Psychology, 55(4), 357–361. https://doi.org/10.1111/sjop.12119
6. Charmaz, K. (2014). Constructing grounded theory: A practical guide through qualitative analysis. Sage.
7. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (2 b.). Sage.
8. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.

9. Çaşka, A. (2024). Ebeveyn tükenmişliğinin yordayıcıları olarak eş desteği, stresle başa çıkma tutumları ve mükemmeliyetçilik [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
10. Eagly, A. H. ve Wood, W. (2012). Social role theory. P. A. M. Van Lange, A. W. Kruglanski ve E. T. Higgins (Ed.), Handbook of theories of social psychology içinde (Cilt 2, ss. 458–476). Sage Publications Ltd.
11. Le Vigouroux, S., Scola, C., Raes, M.-E., Mikolajczak, M., & Roskam, I. (2017). The big five personality traits and parental burnout: Protective and risk factors. Personality and Individual Differences, 119, 216–219. https://doi.org/10.1016/j.paid.2017.07.023
12. Lebert-Charron, A., Dorard, G., Boujut, E., & Wendland, J. (2018). Maternal burnout syndrome: Contextual and psychological associated factors. Frontiers in Psychology, 9, Article 885. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00885
13. Lee, S. J., Pace, G. T., Lee, J. Y., & Knauer, H. (2018). The association of fathers’ parental warmth and parenting stress to child behavior problems. Children and Youth Services Review, 91, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2018.05.020
14. Lin, G. X., & Szczygieł, D. (2022). Basic personal values and parental burnout: A brief report. Affective Science, 3, 498–504. https://doi.org/10.1007/s42761-022-00103-y
15. Lindahl Norberg, A. (2007). Burnout in mothers and fathers of children surviving brain tumour. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings, 14(2), 130–137. https://doi.org/10.1007/s10880-007-9063-x
16. Mikolajczak, M., Brianda, M. E., Avalosse, H., & Roskam, I. (2018). Consequences of parental burnout: Its specific effect on child neglect and violence. Child Abuse & Neglect, 80, 134–145. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2018.03.025
17. Mikolajczak, M., Gross, J. J., & Roskam, I. (2019). Parental burnout: What is it and why does it matter? Clinical Psychological Science, 7(6), 1319–1329. https://doi.org/10.1177/2167702619858430
18. Mikolajczak, M., & Roskam, I. (2018). A theoretical and clinical framework for parental burnout: The balance between risks and resources (BR2). Frontiers in Psychology, 9, Article 886. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00886
19. Mikolajczak, M., & Roskam, I. (2020). Parental burnout: Moving the focus from children to parents. New Directions for Child and Adolescent Development, 2020(174), 7–13. https://doi.org/10.1002/cad.20376
20. Ping, Y., Wang, W., Li, Y., & Li, Y. (2022). Fathers’ parenting stress, parenting styles and children’s problem behavior: The mediating role of parental burnout. Current Psychology, 42, 25683–25695. https://doi.org/10.1007/s12144-022-03667-x
21. Piotrowski, K., Bojanowska, A., Szczygieł, D., Mikolajczak, M., & Roskam, I. (2023). Parental burnout at different stages of parenthood: Links with temperament, Big Five traits, and parental identity. Frontiers in Psychology, 14, Article 1087977. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1087977
22. Ren, X., Cai, Y., Wang, J., & Chen, O. (2024). A systematic review of parental burnout and related factors among parents. BMC Public Health, 24, Article 376. https://doi.org/10.1186/s12889-024-17829-y
23. Roskam, I., Raes, M.-E., & Mikolajczak, M. (2017). Exhausted parents: Development and preliminary validation of the parental burnout inventory. Frontiers in Psychology, 8, Article 163. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00163
24. Roskam, I., Brianda, M.-E., & Mikolajczak, M. (2018). A step forward in the conceptualization and measurement of parental burnout: The Parental Burnout Assessment (PBA). Frontiers in Psychology, 9, Article 758. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00758
25. Sarkadi, A., Kristiansson, R., Oberklaid, F., & Bremberg, S. (2008). Fathers’ involvement and children’s developmental outcomes: A systematic review of longitudinal studies. Acta Paediatrica, 97(2), 153–158. https://doi.org/10.1111/j.1651-2227.2007.00572.x
26. Stake, R. E. (1995). The art of case study research. Sage.
27. Wang, W., Liu, X., Wang, S., Li, Y., & Li, Y. (2023). Personality traits and parental burnout among fathers: A moderated mediation model. Journal of Child and Family Studies, 32, 1655–1665. https://doi.org/10.1007/s10826-022-02507-7
28. Uysal, E. (2024). Okul öncesi dönemde çocuğu olan ana babaların ebeveyn tükenmişliğinin öncülleri: Ebeveyn kimliği, temel psikolojik ihtiyaç tatmini, ekonomik endişe ve evlilik uyumu olabilir mi? [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
29. Yazgan Özcan, E., & Ceylan, Ş. (2024). An examination of the relationship between paternal burnout and father-child interaction. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, 6(3), 119–128. https://doi.org/10.33308/2687248X.202463347
30. Yıldırım, S. (2023). Okulöncesi dönemde çocuğu olan annelerde ebeveyn tükenmişliği öncüllerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
31. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
32. Yin, R. K. (2016). Qualitative research from start to finish. The Guilford Press.
33. Yönel, A. (2021). 3-6 yaş arası çocuğa sahip ebeveynlerin, öz-yeterlikleri, tükenmişlikleri ve çocuklarıyla olan iletişimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi] Yayımlanmamış doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi.
34. Yue, Y., Lei, J., Yuan, H., Zhao, Y., & Zhang, J. (2025). Parental burnout as a mediator between fathers’ parenting stress and preschoolers’ emotional-behavioral problems: An urban-rural comparative study. BMC Psychology, 13, Article 1391. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03706-9