Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi

İdris Kaya

doi:10.17860/mersinefd.435605

Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi

Öz

Bu çalışmada, lise öğrencilerinin akademik başarıya ilişkin bilişsel çarpıtmalarını ölçecek bir aracın geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu açımlayıcı faktör analizi için 340 (= 16,28; Sd= 1,07); doğrulayıcı faktör analizi için 218 (= 15,8; Sd= 1,40), test tekrar test güvenirliği için 48 olmak üzere toplam 606 kişiden oluşmaktadır. Ölçeğin geliştirilme sürecinde; öğrenci görüşmelerinden, literatürden ve uzman görüşlerinden hareketle 52 maddeli bir forma ulaşılmıştır. Elde edilen form üzerinde ilk olarak açımlayıcı faktör analizi (AFA) yapılmıştır. AFA ve uzman görüşleri çerçevesinde 27 madde araçtan çıkarılarak toplam varynasın %50, 87’sini açıklayan dört faktörlü, 25 maddeli bir form elde edilmiştir. Ulaşılan dört faktörlü yapının model uyumunu incelemek için farklı bir çalışma grubu ile doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmış ve elde edilen sonuçlar (X²/sd= 2,29; RMSEA= .08; CFI= .95; NNFI= .95; SRMR= .08) ölçeğin model veri uyumunun iyi düzeyde olduğunu göstermiştir. Araçta başarısızlığı felaketleştirme ifadelerini içeren boyut “Felaketleştirme”; kişisel değerini akademik başarı üzerinden tanımlayan maddeleri içeren boyut “Benlik değeri” başarı veya başarısızlığı kendi dışındaki etmenlerde arayan ifadeleri içeren boyut “Dışa atıf” başarıya dair katı ve yüksek standartları içeren boyut ise “Mükemmeliyetçilik” olarak isimlendirilmiştir. Ölçeğin güvenirlik analizleri sonucunda elde edilen Cronbach’s Alfa iç tutarlılık kat sayısı (.89), test tekrar test güvenirliği (.89) ve yapısal güvenirlik (.94) analizi sonuçları ölçeğin yeterli güvenirlik değerlerine sahip olduğunu göstermiştir. Elde edilen bulgular 25 maddeden oluşan ABİBÇÖ’nün lise öğrencilerinin akademik başarıya ilişkin bilişsel çarpıtmalarını değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Akademik başarı,bilişsel çarpıtma

Kaynakça

Ağır, M. (2007). Üniversite öğrencilerinin bilişsel çarpıtma düzeyleri ile problem çözme becerileri ve umutsuzluk düzeyleri arasındaki ilişki. Yaymlanmamış doktora tezi, Istanbul Üniversitesi.
Aydın, B. (1990). Üniversite öğrencilerinde depresyon, bilişsel çarpıtmalar ve akademik başarı. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 27–36.
Aydin, G. ve Aydin, O. (1990). Otomatik Düşünceler Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirliği. Psikoloji Dergisi, 7(24), 51–57.
Beck, A. T. (1979). Cognitive therapy and the emotional disorders. New York: Penguin Group.
Beck, J. S. (2006). Bilişsel davranışçı terapi: temelleri ve ötesi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Boyacioglu, N. ve Kucuk, L. (2011). Irrational beliefs and test anxiety in Turkish school adolescents. The Journal of School Nursing, 27(6), 447–454.
Butler, A., Chapman, J., Forman, E. ve Beck, A. (2006). The empirical status of cognitive-behavioral therapy: A review of meta-analyses. Clinical Psychology Review, 26(1), 17-31. doi:10.1016/j.cpr.2005.07.003
Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Akademi.

Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
Byrne, B. M. (2010). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming. Routledge.
Cakar, F. S. (2014). The Effect of Automatic Thoughts on Hopelessness: Role of Self-Esteem as a Mediator. Educational Sciences: Theory and Practice, 14(5), 1682–1687.
Can, A. (2017). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Ankara: Pegem Akademi.
Childress, A. R. ve Burns, D. D. (1981). The basics of cognitive therapy. Psychosomatics, 22(12), 1017–1020.
Çelik, H. E. ve Yılmaz, V. (2013). LİSREL 9.1 İle yapısal eşitlik modellemesi. Ankara: Anı Yayıncılık.
Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.
Dobson, K. S. ve Dozois, D. J. (2010). Historical and philosophical bases of the cognitive-behavorial therapies. Handbook of Cognitive-Behavioral Therapies. New York. Guilford Press.
Dryden, D., David, D. ve Ellis, A. (2009). Rational Emotive Behavior Therapy. K. S. Dobson (Ed.), Handbook of cognitive-behavioral therapies içinde . Guilford Press.
Ellis, A. (1976). The biological basis of human irrationality. Journal of individual psychology, 32(2), 145.
Ellis, A. (1979). Reason and Emotion in Psychotherapy. Toronto: Citadel Pres.
Erdem, A. Y. ve Bilge, F. (2008). Lise öğrencileri için meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlar ölçeği’nin geliştirilmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(29), 95–114.
Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS. Sage publications.
Güler, D. ve Çakır, G. (2013). Examining Predictors of Test Anxiety Levels among 12th Grade High School Students, 13.
Güvendi̇r, M. A. ve Özkan, Y. Ö. (2015). Türkiye’deki eğitim alanında yayımlanan bilimsel dergilerde ölçek geliştirme ve uyarlama konulu makalelerin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(52). http://dergipark.ulakbim.gov.tr/esosder/article/view/5000086077 adresinden erişildi.
Hamamcı, Z. ve Büyüköztürk, Ş. (2003). İlişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmalar ölçeği, ölçeğin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(25), 107–111.
Kaya, İ. ve Hamamcı, Z. (2011). Anne-Babaların Akılcı Olmayan İnançları Ölçeği’nin Geliştirilmesi. Educational Sciences: Theory & Practice, 11(3), 1149–1165. Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Press.
Leahy, R. L. (2007). Bilişsel terapi yöntemleri. (H. Türkçapar ve E. Köroğlu, Çev.). Hekimler yayın birliği.
Leech, N. L., Barrett, K. C. ve Morgan, G. A. (2005). Spss for intermediate statistics: use and implementation. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. MEB. (2016). Öğrenci sayısı 17 milyon 588 bine yükseldi. 30 Mayıs 2018 tarihinde http://www.meb.gov.tr/ogrenci-sayisi-17-milyon-588-bine-yukseldi/haber/10675/tr%20adresinden%2031.01.2017 adresinden erişildi.
Meydan, C. H. ve Şeşen, H. (2011). Yapısal eşitlik modellemesi AMOS uygulamaları. Detay Yayıncılık.
OSYM. (2017). 2017 YGS Sayısal Bilgiler. 29 Mayıs 2018 tarihinde https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2017/OSYS/YGS/SAYISAL28032017.pdf adresinden erişildi.
Özdel, K., Taymur, I., Guriz, S. O., Tulaci, R. G., Kuru, E. ve Turkcapar, M. H. (2014). Measuring Cognitive Errors Using the Cognitive Distortions Scale (CDS): Psychometric Properties in Clinical and Non-Clinical Samples. PLoS ONE, 9(8), e105956. doi:10.1371/journal.pone.0105956
Özer, A. K. (1990). Sınav ve sınanma kaygısı. Varlık Yayınları.
Pallant, J. (2016). SPSS kullanma kılavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi. (S. Balcı ve B. Ahi, Çev.) (6. Basım.).
Putwain, D. W., Connors, L. ve Symes, W. (2010). Do cognitive distortions mediate the test anxiety–examination performance relationship? Educational Psychology, 30(1), 11–26.
Sarı, T. ve Korkut Owen, F. (2015). The development of Irrational Romantic Relationship Beliefs InventoryRomantik İlişkilerde Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği’nin geliştirilmesi. International Journal of Human Sciences, 12(1), 255. doi:10.14687/ijhs.v12i1.3068
Savaşır, I. ve Şahin, N. H. (1997). Bilişsel-davranışçı terapilerde değerlendirme: Sık kullanılan ölçekler (C. 9). Ankara: Psikologlar derneği yayınları.
Seçer, İ. (2013). SPSS ve LISREL ile pratik veri analizi: Analiz ve raporlaştırma. Anı Yayıncılık.
Seçer, İ. (2015). Psikolojik test geliştirme ve uyarlama süreci: SPSS ve LISREL uygulamaları. Anı yayıncılık.
Sungur, M. (1997). Bilişsel-davranışçı terapilerin gelişim öyküsü. A. Güngör (Ed.), Psikoterapiler El Kitabı içinde (ss. 50–66).
Şeker, H. ve Gençdoğan, B. (2006). Psikolojide ve eğitimde ölçme aracı geliştirme. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal eşitlik modellemesine giriş: Temel ilkeler ve LISREL uygulamaları. Ankara: Ekinoks yayınları.
Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı. (M. Baloğlu, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Tavşancil, E. (2002). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Tezbaşaran, A. A. (2008). Likert tipi ölçek hazırlama klavuzu (3.basım.). E kitap.
Türküm, A. S. (2016). Akılcı Olmayan İnanç Ölçeğinin Geliştirilmesi* ve Kısaltma Çalışmaları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(19).
Ullman, J. B. (2001). Structual equation modeling. Tabachnick BG, Fidell LS, editors. Using multivariate statistics 4th ed. Needham Heights, MA: Allyn and Bacon.
Uşaklı, H. ve Yapıcı, Ş. (2001). Grup rehberliğinin sınav kaygısına etkisi üzerine öğrenci görüşleri. Ak Ü. Sosyal Bilimler Dergisi.
Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal Bilimlerde Faktör Analizi ve Geçerlilik: Keşfedici ve Doğrulayıcı Faktör Analizlerinin Kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85.
Yurdugül, H. ve Sarıkaya-Alsancak, D. (2013). Çevrimiçi Öğrenme Hazır Bulunuşluluk Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Eğitim ve Bilim, 38(169), 391-406.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitim Üzerine Çalışmalar

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İdris Kaya ^*
0000-0001-9562-3347
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Aralık 2018

Gönderilme Tarihi

22 Haziran 2018

Kabul Tarihi

14 Kasım 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 14 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.17860/mersinefd.435605

IZ

https://izlik.org/JA25DZ58MU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kaya, İ. (2018). Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(3), 1082-1098. https://doi.org/10.17860/mersinefd.435605

AMA

1.Kaya İ. Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi. MEÜEFD. 2018;14(3):1082-1098. doi:10.17860/mersinefd.435605

Chicago

Kaya, İdris. 2018. “Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 14 (3): 1082-98. https://doi.org/10.17860/mersinefd.435605.

EndNote

Kaya İ (01 Aralık 2018) Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 14 3 1082–1098.

IEEE

[1]İ. Kaya, “Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi”, MEÜEFD, c. 14, sy 3, ss. 1082–1098, Ara. 2018, doi: 10.17860/mersinefd.435605.

ISNAD

Kaya, İdris. “Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 14/3 (01 Aralık 2018): 1082-1098. https://doi.org/10.17860/mersinefd.435605.

JAMA

1.Kaya İ. Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi. MEÜEFD. 2018;14:1082–1098.

MLA

Kaya, İdris. “Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 14, sy 3, Aralık 2018, ss. 1082-98, doi:10.17860/mersinefd.435605.

Vancouver

1.İdris Kaya. Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi. MEÜEFD. 01 Aralık 2018;14(3):1082-98. doi:10.17860/mersinefd.435605

Cited By

Ergenlerde Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar ile Algılanan Anne Baba Tutumu Arasındaki İlişki

OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.26466/opus.791965

The Role of Cognitive Distortions related Academic Achievement in Predicting the Depression, Stress and Anxiety Levels of Adolescents

International Journal of Contemporary Educational Research

https://doi.org/10.33200/ijcer.1000210

Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi

Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) Geliştirilmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Ergenlerde Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar ile Algılanan Anne Baba Tutumu Arasındaki İlişki

The Role of Cognitive Distortions related Academic Achievement in Predicting the Depression, Stress and Anxiety Levels of Adolescents

ERGENLER İÇİN ARKADAŞLIK İNANÇLARI ÖLÇEĞİNİN (EAİÖ) GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Ergenlerde Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar, Dürtüsellik ve Okul Tükenmişliği

Ergenlerde Ebeveyn Akademik Başarı Baskısı/Desteğiyle Yaşam Doyumu Arasındaki İlişkide Bilişsel Çarpıtmaların Aracı Rolü

Role of Interpersonal Sensitivity and Cognitive Distortions in the Development of Psychopathologies