Hipertansiyon Hastaları İçin Tedaviye Uyum Anketi: Türkçe Geçerlilik ve Güvenilirliği

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 3, 287 - 299, 22.12.2025

Banu Cihan Erdoğan , Huri Seval Gönderen Çakmak , Gökçe Banu Acar Gül , Selma Kaya

https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1600987

Öz

Amaç: Bu çalışma, Hipertansiyon Hastaları için Tedaviye Uyum Anketi’ni Türkçeye uyarlamak, ölçeğin geçerliliğini ve güvenirliğini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yöntem: Bu metodolojik araştırmanın evrenini, Ocak-Mayıs 2024 tarihleri arasında bir devlet hastanesi dahiliye polikliniğine başvuran, hipertansiyon tanısı almış ve araştırmaya katılmayı kabul eden 250 kişi oluşturmuştur. Veriler, “Tanımlayıcı Özellik Formu” ve Türkçe'ye uyarlanmış “Hipertansiyon Hastaları için Tedaviye Uyum Anketi” aracılığıyla toplanmıştır. Geçerlik analizleri için dil geçerliliği çalışmasının ardından kapsam geçerlik indeksi hesaplanmıştır. Yapı geçerliği, açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi ile, güvenilirlik analizi ise test-tekrar test, madde-toplam puan korelasyonu ve Cronbach alfa katsayısı kullanılarak yapılmıştır. Hipertansiyon Hastaları için Tedaviye Uyum Anketi, hastalara yüz yüze görüşme yöntemiyle uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan 250 bireyin %65.6’sı kadın, %34.4’ü erkek, %34.4’ünün eğitim durumu ilköğretim, %81.2’si evli ve %50.4’ünün ev hanımı ve %61.2’sinin ek kronik hastalık varlığı olduğu bulunmuştur. Bireylerin yaş ortalaması 61.15± 11.61 ve hipertansiyon tanı yılı 9.82± 0.50 olarak belirlenmiştir. Hipertansiyon Hastaları için Tedaviye Uyum Anketi'nin Cronbach Alfa değerleri şu şekilde hesaplanmıştır: Faktör 1 (İlaç) için α=0.549, faktör 2 (Diyet) için α=0.953, faktör 3 (Uyarıcılar) için α=0.320, faktör 4 (Kilo kontrolü) için α=0.962, faktör 5 (Egzersiz) için α=0.868, faktör 6 (Stres atma) için α=0.325 ve ölçeğin tamamı (28 madde) için α=0.861. Bu sonuçlar, geliştirilen ölçeğin genel güvenilirliğinin yüksek olduğunu göstermektedir. Maddelerin madde-toplam test korelasyon değerleri ise 0.530 ile 0.836 arasında değişmektedir. Anketin uyum indeksleri, kabul edilebilir uyum ölçütleri içinde yer almaktadır. Sonuç: Hipertansiyon Hastaları için Tedaviye Uyum Anketi Türkçe formunun, hipertansiyon hastalarının uyum düzeylerini belirlemede yeterli düzeyde geçerlilik ve güvenilirlik göstergelerine sahip olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Hipertansiyon , uyum , geçerlilik , güvenilirlik

Validity and Reliability of Turkish Version of the Treatment Adherence Questionnaire for Patients with Hypertension: A Methodological Study

Öz

Aim: This study aimed to adapt the Hypertension Patients’ Treatment Adherence Questionnaire into Turkish and evaluate its validity and reliability. Method: The population of this methodological study included 250 individuals who were diagnosed with hypertension, visited the internal medicine outpatient clinic of a state hospital between January and May 2024 and agreed to participate in the research. Data were collected using the “Descriptive Characteristics Form” and the Turkish version of the “Hypertension Patients' Treatment Adherence Questionnaire.” For validity analyses, a content validity index was calculated following the language validity study. Construct validity was examined through exploratory and confirmatory factor analyses, while reliability was evaluated through test-retest, item-total score correlation, and Cronbach's alpha. The questionnaire was administered via face-to-face interviews. Results: Of the 250 participants, 65.6% were female, 34.4% were male; 34.4% had a primary school education, 81.2% were married, 50.4% were housewives, and 61.2% had an additional chronic diseases. The average age was 61.15 ± 11.61years, and the average duration since hypertension diagnosis was 9.82 ± 0.50 years. Cronbach's Alpha values of the questionnaire were as follows: factor 1 (Medication) (α = 0.549), Factor 2 (Diet) (α = 0.953), Factor 3 (Stimulants) (α = 0.320), Factor 4 (Weight control) (α = 0.962), Factor 5 (Exercise) (α = 0.868), Factor 6 (Stress Relief) (α = 0.325), and for the full scale (α = 0.861). These results indicate that the overall reliability of the adapted scale is high. The item-total correlation values ranged between 0.530 and 0.836. The adherence indices were within acceptable levels. Conclusion: The Turkish version of the Hypertension Patients’ Treatment Adherence Questionnaire demonstrates sufficient validity and reliability for assessing adherence levels in hypertensive patients.

Anahtar Kelimeler

Hypertension , compliance , validity , reliability

Kaynakça

• World Health Organization (WHO). Noncommunicable diseases. Published 2018. Accessed July 11, 2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension
• Türk Kardiyoloji Derneği. 20 milyon hipertansiyon hastası. Published 2019. Accessed July 11, 2024. https://tkd.org.tr/duyuru/3583/turk-kardiyoloji-dernegi-20-milyon-hipertansiyon-hastasi
• Mills KT, Stefanescu A, He J. The global epidemiology of hypertension. Nat Rev Nephrol. 2020;16(4):223-237.
• Machaalani M, Seifeddine H, Ali A, et al. Knowledge, attitude, and practice toward hypertension among hypertensive patients residing in Lebanon. Vasc Health Risk Manag. 2022;18:541-553.
• Algabbani FM, Algabbani AM. Treatment adherence among patients with hypertension: findings from a cross-sectional study. Clin Hypertens. 2020;26:1-9.
• Abbas H, Kurdi M, de Vries F, et al. Factors associated with antihypertensive medication non-adherence: a cross-sectional study among Lebanese hypertensive adults. Patient Prefer Adherence. 2020;14:663-673.
• Ambaw AD, Alemie GA, W/Yohannes SM, Mengesha ZB. Adherence to antihypertensive treatment and associated factors among patients on follow up at University of Gondar Hospital, Northwest Ethiopia. BMC Public Health. 2012;12:1-6.
• Osamor PE. Social support and management of hypertension in south-west Nigeria. Cardiovasc J Afr. 2015;26(1):29-33.
• Akdağ Y, Khorshid L. Acil servise başvuran hipertansif hastalarda tedaviye uyum ve hastalık algısının incelenmesi. Hemşirelik Bilimi Derg. 2023;6(3):130-141.
• Emre N, Edirne T, Özşahin A, Çoban N, Yanık A. Hipertansiyon hastalarında ilaç tedavisine uyumun yaşam kalitesi ve sağlık algısıyla ilişkisi. Turk J Fam Med Prim Care. 2020;14(3):436-442.
• Choudhry NK, Kronish IM, Vongpatanasin W, et al. Medication adherence and blood pressure control: a scientific statement from the American Heart Association. Hypertension. 2022;79(1):e1-e14.
• Ma C, Chen S, You L, Luo Z, Xing C. Development and psychometric evaluation of the Treatment Adherence Questionnaire for Patients with Hypertension. J Adv Nurs. 2011;00(0):000-000. doi:10.1111/j.1365-2648.2011.05835.x
• Erdoğan S, Nahcivan N, Esin N. Hemşirelikte araştırma: Süreç, uygulama ve kritik. 1st ed. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri Press; 2014:115-117.
• Gözüm S, Aksayan S. Kültürlerarası ölçek uyarlaması için rehber II: Psikometrik özellikler ve kültürlerarası karşılaştırma. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Derg. 2003;5(1):3-14. Accessed July 11, 2024. https://dergipark.org.tr/tr/pub/esbder/issue/47180/570514
• Çakmur H. Araştırmalarda ölçme - güvenilirlik – geçerlilik. TAF Prev Med Bull. 2012;11(3):339-344. Accessed July 11, 2024. https://www.bibliomed.org/mnsfulltext/1/1-1322486024.pdf?1671037156
• Erefe İ. Veri Toplama Araçlarının Niteliği. In: Hemşirelikte Araştırma İlke Süreç ve Yöntemleri. İstanbul: Odak Ofset; 2002:169-188.
• Heale R, Twycross A. Validity and reliability in quantitative studies. Evid Based Nurs. 2015;18(3):66-67. doi:10.1136/eb-2015-102129
• Şencan H. Sosyal ve Davranışsal Ölçümlerde Güvenirlik ve Geçerlik. Ankara: Seçkin Yayıncılık; 2005.
• Bayram N. Sosyal Bilimlerde SPSS ile Veri Analizi. Bursa: Ezgi Kitabevi; 2004.
• Özdamar K. Paket Programlar ile İstatistiksel Veri Analizi. 5th ed. Eskişehir: Kaan Kitabevi; 2004.
• Çapık C, Gözüm S, Aksayan S. Intercultural scale adaptation stages, language and culture adaptation: updated guideline. Florence Nightingale Nurs J. 2018;26(3):199-210. doi:10.26650/FNJN397481
• Yasir ASM. Cross-cultural adaptation & psychometric validation of instruments: step-wise description. Int J Psychiatry. 2016;1(1):1-4. doi:10.33140/IJP/01/01/00001
• Tabachnick BG, Fidell LS. Using Multivariate Statistics. 6th ed. Pearson Education; 2013:290-294.
• Büyüköztürk Ş. Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram Uyg Eğit Yönetimi Derg. 2002;32:470-483. Accessed July 11, 2024. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kuey/issue/10365/126871
• Yaşlıoğlu M. Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Derg. 2017;46:74-85.
• Erkorkmaz Ü, Etikan I, Demir O, Özdamar K, Sanisoğlu SY. Confirmatory factor analysis and fit indices: review. Turkiye Klinikleri J Med Sci. 2013;33(1):210-223. doi:10.5336/medsci.2011-26747
• Gürbüz S, Şahin F. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Felsefe-Yöntem-Analiz. Ankara: Seçkin Yayıncılık; 2014.
• Kılıç S. Cronbach’ın alfa güvenirlik katsayısı. J Mood Disord. 2016;6(1):47-48. Accessed July 11, 2024. https://search.trdizin.gov.tr/yayin/detay/207823/
• Karademir M, Köseoğlu IH, Vatansever K, Van Den Akker M. Validity and reliability of the Turkish version of the Hill–Bone Compliance to High Blood Pressure Therapy Scale for use in primary health care settings. Eur J Gen Pract. 2009;15(4):207-211. doi:10.3109/13814780903452150
• Altun Y. Kısa İlaç Anketi'nin Türkçe geçerliliği ve güvenilirliği. Ege Tıp Derg. 2023;62(1):95-102.