Türkiye’de ağız, diş ve çene radyolojisi alanında yapılan lisansüstü tezlerin tematik ve metodolojik açıdan değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Bu çalışma, Türkiye’de Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi alanında 2015–2024 yılları arasında tamamlanan lisansüstü tezleri inceleyerek akademik üretimin kapsamını ve yönelimlerini ortaya koymaktadır. Yöntem: Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanında bulunan, “Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi” alanında 2015–2024 yılları arasında yayımlanan lisansüstü tezler taranmıştır. Tezler; türü, yılı, konusu, kullanılan görüntüleme yöntemleri ve araştırma metodolojisi açısından sınıflandırılarak içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Ulusal tez veri tabanından erişilen kayıtlar üzerinden 335 tez saptanmıştır; bunların 275’i uzmanlık, 60’ı doktora düzeyindedir. Yıllara göre dağılım 2015–2020 döneminde durağan seyir göstermiş, 2021’den itibaren belirgin artışla 2024’te 52 teze ulaşmıştır. Tematik sınıflamada en sık çalışılan konular anatomik yapılar (%20.3), fraktal ve radyomorfometrik analizler (%16.72) ile temporomandibular eklem ve çiğneme fonksiyonu (%11.64) olmuştur. Yapay zekâ başlıklı tezler 2020 sonrasında hızla artmış ve toplamda 31 tezle (%9.25) dikkat çekmiştir. Görüntüleme yöntemleri açısından konik ışınlı bilgisayarlı tomografi %52.67 (n=207) ile ilk sırada yer almış, panoramik radyografi %22.65 ve ultrasonografi %11.96 oranlarında kullanılmıştır. Metodolojik açıdan en yaygın yaklaşım %72.54 (n=243) ile retrospektif tasarımlardır; bunu prospektif çalışmalar %15.22 (n=51) ve deneysel çalışmalar %6.57 (n=22) izlemiştir. Sonuç: Bulgular, dijital görüntüleme altyapısı ve arşiv verilerinin erişilebilirliğinin retrospektif çalışmaları teşvik ettiğini, konuların ise teknolojik ve sayısal analiz odaklı biçimde çeşitlendiğini göstermektedir. Gelecekte prospektif, deneysel, laboratuvar ve klinik çalışmaların artırılması, alternatif görüntüleme yöntemlerinin daha fazla kullanılması ve disiplinler arası iş birliklerinin güçlendirilmesi, alanın yöntemsel derinliğini ve klinik etkisini artıracak stratejik öncelikler olarak önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ağız diş ve çene radyolojisi
• diş hekimliği
• lisansüstü
• tezler
• uzmanlık

Thematic and methodological evaluation of postgraduate theses in oral and maxillofacial radiology in Türkiye

Öz

Aim: This study maps the scope and trends of academic output in Oral and Maxillofacial Radiology in Türkiye by analyzing postgraduate theses completed between 2015 and 2024. Methods: Postgraduate theses published between 2015 and 2024 in the field of Oral and Maxillofacial Radiology, available in the National Thesis Center of the Council of Higher Education, were reviewed. The theses were classified according to their type, year, topic, imaging methods used, and research methodology, and were evaluated through content analysis. Results: Based on records retrieved from the national thesis database, 335 theses were identified: 275 at the specialty level and 60 at the doctoral level. Annual distribution remained relatively stable between 2015 and 2020, followed by a marked rise from 2021 onward, peaking at 52 theses in 2024. The most frequent themes were anatomical structures (20.3%), fractal and radiomorphometric analyses (16.72%), and temporomandibular joint and masticatory function (11.64%). Theses on artificial intelligence increased rapidly after 2020, reaching 31 in total (9.25%). Regarding imaging modalities, cone beam computed tomography was predominant at 52.67% (n=207), followed by panoramic radiography at 22.65% and ultrasonography at 11.96%. Methodologically, retrospective designs were most common at 72.54% (n=243), followed by prospective studies at 15.22% (n=51) and experimental studies at 6.57% (n=22). Conclusion: These findings indicate that digital imaging infrastructure and accessible archives favor retrospective research, while thematic diversification reflects a turn toward technology-driven and quantitative analyses. Strategic priorities for future work include expanding prospective, experimental, laboratory, and clinical designs, increasing the use of alternative imaging modalities, and strengthening interdisciplinary collaboration to enhance methodological depth and clinical impact.

Anahtar Kelimeler

• Oral dental and maxillofacial radiology
• dentistry
• postgraduate
• theses
• specialty

Kaynakça

1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Resmî Gazete. Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği, 18.07.2009. Resmî Gazete Sayısı: 27292. Erişim yeri: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/07/20090718-5.htm, Erişim Tarihi: 16.06.2025
2. Büyük SK, Türken R, Akarsu S. A content analysis and evaluation of outcomes of specialty theses in dentistry. J Health Sci Med. 2020;4(4):412-415.
3. Güler Ç, Alper ES. Türkiye’de pedodonti (çocuk diş hekimliği) lisansüstü eğitiminde tamamlanan tezlerin incelenmesi: metodolojik bir çalişma. JHS. 2024;33(2):257-263.
4. Türk Akbulut E. Türkiye'de diş hekimliği alanında yapay zekâ uygulamalarını içeren lisansüstü tezlerin kapsamlı incelenmesi: Nitel araştırma. Türkiye Klinikleri J Dental Sci. 2025;31(1):24-29.
5. Duman B. Türkiye’de adli diş hekimliği üzerine yapılan lisansüstü tezlerinin metodolojik analizi: Mevcut durum ve gelecek perspektifleri. Adli Tıp Bülteni. 2025; 30(2):131-136.
6. Kiki A, Erdem R, Bircan HB, ve ark. Türkiye’de ortodonti alanında yapılmış tezlerin bibliyometrik analizi. Unika Sag Bil Derg. 2024;4(2):812-823.
7. Çarpar KA, Terler M. Ortodonti anabilim dalında yapılan şeffaf plak konulu lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 2025;18(2):194-200.
8. Özkalaycı N, Yolcu İ, Töz M, Çiçek O. 2016-2020 yılları arasında yazılmış ortodonti uzmanlık ve doktora tezlerinin yayınlanma oranlarının incelenmesi. J Higher Edu Sci. 2022;12(2):351-357.

9. Doğan Eren A, Karakaya A. Türkiye’de ağız ve diş sağlığı alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. SSSJournal. 2020;6(73):4834-4841.
10. Harorlı A, Akgül H, Yılmaz A, ve ark. Ağız, diş ve çene radyolojisi. 6. Baskı İstanbul, Türkiye Nobel Tıp Kitapevleri. 2014:7-8.
11. Özmen ZM, Güç FA. Doktora eğitimi ile ilgili yaşanan zorluklar ve baş etme stratejileri: Durum çalışması. J Higher Edu Sci. 2013;3(3):214-219.
12. Zatt FP, de Oliveira Rocha A, Dos Anjos LM, Caldas RA, Cardoso M, Rabelo GD. Artificial intelligence applications in dentistry: a bibliometric review with an emphasis on computational research trends within the field. J Am Dent Assoc. 2024;155(9):755-764.
13. Bulut DG, Köse E. Diş hekimliğinde konik işınlı bilgisayarlı tomografi kullanımı: literatür taraması. J Int Dent Sci. 2017;1:1-7.
14. Taş A, Yılmaz S. Diş hekimliğinde ultrasonografi ve malign dokularda kullanımı. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;11(4):486-493.
15. Eşer G, Duman ŞB, Başaran M, Aşantoğrol F. Manyetik Rezonans Görüntüleme ve Diş Hekimliği. BSJ Health Sci. 2022;5(1):130-137.
16. Semerci ZM, Şendişçi Gök R, Tercanlı Alkış H, ve ark. Diş hekimlerinin panoramik radyografi üzerinde anatomik noktaları değerlendirmedeki bilgi düzeylerinin araştırılması. Akd Diş Hek D. 2023;2(1):29-33.
17. Çiftçi ME, Aktan AM, İşman Ö, Aksu Ç, Kundakoğlu Z. Diş hekimlerinin panoramik radyografide anatomik landmarklari değerlendirmedeki bilgi düzeyleri. Ata Diş Hek Fak Derg. 2016;25(2):160-164.