Depremi yaşayan kişilerin depreme yönelik tutumları ve psikolojik sağlamlıkları arasındaki ilişki

Öz

Amaç: Türkiye, coğrafi konumu sebebiyle sıklıkla depremlerden etkilenmektedir. Depremlerin beklenmedik olarak gerçekleşmesi ve artçılarının devam etmesi depremi deneyimleyenlerin normal yaşam süreçlerine geçişlerini güçleştirmektedir. Depremlerin hayatta kalanlarda psikolojik etkileri daha önceki çalışmalarda incelenmiştir. Bu çalışma ise Türkiye’de 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen iki büyük depremi yaşayan kişilerin depreme yönelik tutumları ile psikolojik sağlamlıkları arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Kesitsel türde yapılan bu çalışma 474 yetişkin ile yürütülmüştür. Çalışmanın verileri toplanırken "Tanıtıcı Anket Formu", "Depreme Yönelik Tutum Ölçeği" ve "Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmaya başlamadan önce bir üniversitenin Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’ndan onay alınmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, Cronbach alfa güvenirlik katsayısı, bağımsız gruplarda t testi, Mann-Whitney U testi, Oneway Anova, Kruskal-Wallis ve Spearman korelasyon analizi yanı sıra linear regresyon yöntemi kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmada hem depreme yönelik tutum hem de psikolojik sağlamlık puanı ile yaş arasında pozitif yönlü, zayıf düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bireylerin cinsiyet, göçük altında kalma durumları, depremde yakınını kaybetme durumu ve depremden sonra psikiyatrik desteğe ihtiyaç duyma durumları ile depreme yönelik tutum puan ortalaması arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0.05). Bireylerin eğitim düzeyi, aile yapısı ve psikiyatrik desteğe ihtiyaç duyma durumları ile psikolojik sağlamlık puan ortalaması arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0.05). Ayrıca, depreme yönelik tutum ile psikolojik sağlamlık arasında pozitif yönde zayıf ilişki saptanmıştır (r= 0.154, p= 0.001). Sonuç: Bu çalışmada, depreme yönelik tutum ölçeği kullanılarak, depremi deneyimleyen bireylerin psikolojik sağlamlıklarıyla olan ilişkisinin belirlenmesi açısından elde edilen bulgular önem taşımaktadır. Depremler travmatiktir, hayatta kalanların psikolojik sağlamlık programlarına katılmaları önemli olup depreme yönelik tutumda psikolojik faktörler göz önüne alınmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Depremler
• dirençlilik
• psikolojik
• sağ kalanlar
• tutum

The relationship between the attitudes of people who have experienced an earthquake towards earthquake and their psychological resilience

Öz

Aim: Turkey is frequently affected by earthquakes due to its geographical location. The sudden occurrence of earthquakes and the continuation of aftershocks make it difficult for survivors to return to their normal lives. The psychological effects of earthquakes on individuals have been addressed in previous studies. This study aimed to examine the relationship between attitudes towards earthquakes and psychological resilience among individuals who experienced the two major earthquakes that struck Turkey on February 6, 2023. Method: Thiscross-sectional study included 474 adult participants. Data were collected using the Descriptive Questionnaire Form, the Attitude Scale Towards Earthquake, and the Brief Resilience Scale. Ethical approval for the study was obtained from the Scientific Research and Publication Ethics Committee of a university before data collection began. Data analysis included frequency, percentage, mean, standard deviation, Cronbach's alpha reliability coefficient, t-test for independent groups, Mann-Whitney U test, One-way ANOVA, Kruskal-Wallis test, Spearman correlation analysis, and linear regression. Results: The results showed a weak but statistically significant positive correlation between attitudes towards earthquakes and both resilience scores and age. Statistically significant differences were found in earthquake attitude scores based on gender, being trapped under rubble, losing a loved one, and receiving psychiatric support after the earthquake (p<0.05). Additionally, resilience scores significantly differed according to educational level, family structure, and need for psychiatric support (p<0.05). A weak positive correlation was also found between attitudes towards earthquakes and psychological resilience (r=0.154, p=0.001). Conclusion: These findings emphasize the importance of using an earthquake attitude scale to explore the relationship between resilience and individuals affected by earthquakes. As earthquakes are traumatic experiences, participation in psychological resilience programs is essential. Psychological variables should be considered when evaluating attitudes towards earthquakes and planning post-disaster interventions.

Anahtar Kelimeler

• Earthquakes
• resilience
• psychological
• survivors
• attitude

Kaynakça

1. Gözükızıl CA, Tezcan S. Cumhuriyet’in yüzüncü yılında Türkiye’de afetler: 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi. Kent Akademisi. 2023;16(Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılı Özel Sayısı| Special Issue for the 100th Anniversary of the Republic of Türkiye):97-114. https://doi.org/10.35674/kent.1353445
2. Cihanoğlu M, Vatansever M, Erden G. School-based psychosocial and educational interventions for children and adolescents after the 1999 Marmara earthquakes in Turkey: A review on lessons learned. Evaluation and Program Planning. 2024;103:102403. https://doi.org/10.1016/j.evalprogplan.2024.102403
3. Balikuddembe JK, Reinhardt JD, Vahid G, Di B. A scoping review of post-earthquake healthcare for vulnerable groups of the 2023 Turkey-Syria earthquakes. BMC Public Health. 2024;24:945. https://doi.org/10.1186/s12889-024-18395-z
4. Güler A, Gül S, Yıldırım M. Social comparison, resilience, life satisfaction, depression, and anxiety among earthquake survivors in Turkey. International Journal of Disaster Risk Reduction. 2024;105:104426. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2024.104426
5. Tahernejad S, Ghaffari S, Ariza-Montes A, Wesemann U, Farahmandnia H, Sahebi A. Post-traumatic stress disorder in medical workers involved in earthquake response: A systematic review and meta-analysis. Heliyon. 2023;9(1):e12794. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e12794
6. Jung HO, Han SW. Post-traumatic growth of people who have experienced earthquakes: Qualitative research systematic literature review. Frontiers in Psychiatry. 2023;13:1070681. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.1070681
7. Çiftci N, Yildiz M, Uçar M. Relationship between posttraumatic stress disorder, death anxiety, and insomnia in adults after the earthquake. OMEGA-Journal of Death and Dying. 2024;00302228241256267. https://doi.org/10.1177/00302228241256267
8. Ma Z, Wang D, Fu X, et al. Prospective network of post-traumatic stress disorder (PTSD) symptoms across adolescent survivors with distinct trajectories of PTSD: A cohort study of the Wenchuan earthquake. Journal of Anxiety Disorders. 2023;99:102767. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2023.102767

9. Qi J, Ye Y, Sun R, Zhen R, Zhou X. Comorbidity of posttraumatic stress disorder and depression among adolescents following an earthquake: A longitudinal study based on network analysis. Journal of Affective Disorders, 2023;324:354-363. https://doi.org/10.1016/j.jad.2022.12.119
10. Öztürk HM, Daymaz D, Kocakaya H, Akkoyun AZ, Saygun M. Trauma symptoms, sleep quality and related factors in the early post-earthquake period. Journal of Medicine and Palliative Care. 2023;4(5):492-498. https://doi.org/10.47582/jompac.1342558
11. Ataya J, Soqia J, Ataya J, et al. Sleep quality and mental health differences following Syria-Turkey earthquakes: A cross-sectional study. International Journal of Social Psychiatry. 2024;70(4):700-708. https://doi.org/10.1177/00207640231223432
12. Cochran, W. G. (1977). Sampling Techniques. Wiley.
13. OpenEpi: Sample Size for Proportions. http://www.openepi.com/SampleSize/SSPropor.htm
14. Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A.-G., & Buchner, A. (2007). GPower 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences*. Behavior Research Methods, 39, 175–191. https://doi.org/10.3758/bf03193146
15. Akçay, S., Beydili Gürbüz, E., & Koca, E. (2024). Trauma levels after the 2023 Kahramanmaraş earthquakes in Türkiye. Journal of Social Service Research, 50(4), 519-530. https://doi.org/10.1080/01488376.2024.2339967
16. Kesnold Mesidor, J. (2019). Posttraumatic growth in the 2010 Haitian earthquake survivors and its relationship with posttraumatic stress symptoms three years after the earthquake. Journal of loss and trauma, 24(7), 678-690. https://doi.org/10.1080/15325024.2019.1615284
17. Kun, P., Tong, X., Liu, Y., Pei, X., & Luo, H. (2013). What are the determinants of post-traumatic stress disorder: age, gender, ethnicity or other? Evidence from 2008 Wenchuan earthquake. Public health, 127(7), 644-652. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2013.04.018
18. Karaşin Y, Filiz M, Karagöz Y. Depreme yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi. Afet ve Risk Dergisi. 2023;6(2):548-561. https://doi.org/10.35341/afet.1250436
19. Smith BW, Dalen J, Wiggins K, Tooley E, Christopher P, Jennifer Bernard J. The brief resilience scale: Assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine. 2008;15:194–200. https://doi.org/10.1080/10705500802222972
20. Doğan T. Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being. 2015;3(1):93-102.
21. Özel G, Solmaz A. Türkiye’de deprem tekrarlanma zamanının tahmini ve neotektonik bölgelere göre depremselliğin markov zinciri ile incelenmesi. Çankaya University Journal of Science and Engineering. 2012;9(2):125–138.
22. Çelik AK. Deprem sonrası travma belirtileri, umut ve iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi. TRT Akademi. 2023;8(18):574-591. https://doi.org/10.37679/trta.1275268
23. Gül E, Aktürk Ü. Post-Traumatic Stress Disorder in earthquake victims in the disaster of the century. Journal of Social Service Research. 2025;1–11. https://doi.org/10.1080/01488376.2025.2492665
24. Kocyigit B, Ceco G, Satici SA, Deniz ME. Psychological effects of the earthquake disaster in Türkiye: A serial mediating model. Current Psychology. 2024;43:28195-28203. https://doi.org/10.1007/s12144-024-06492-6
25. Kurt NB, Yılmaz HÖ. The relationship between post-traumatic stress and eating disorders in disaster survivors: A sample of February 2023 Kahramanmaraş earthquake. Psychology, Health & Medicine. 2025;1-15. https://doi.org/10.1080/13548506.2025.2536868
26. Asgary A, Willis KG. Household behaviour in response to earthquake risk: An assessment of alternative theories. Disasters. 1997;21(4):354-365. https://doi.org/10.1111/1467-7717.00067
27. Demirbilek Ö, Uzman E. Fatalistic tendency as a predict of disaster preparedness beliefs in university students. Afet ve Risk Dergisi. 2023;6(3):942-960. https://doi.org/10.35341/afet.1249312
28. Bilge Y, Emiral E, Demirci H. Early aftermath of February 6 earthquakes in Turkey: PTSD, PTG, and resilience. Journal of Loss and Trauma. 2024;29(2):221-242. https://doi.org/10.1080/15325024.2023.2254216
29. Canlı D, Yılmaz F. Deprem sonrasında bireylerin deprem kaygısı, ölüm kaygısı ve psikolojik sağlamlık düzeylerinin değerlendirilmesi/Evaluation of earthquake anxiety, death anxiety and psychological resilience levels of ındividuals after earthquake. Bozok Tıp Dergisi. 2024;14(1):9-17. DOI: 10.16919/bozoktip.1305106
30. Armaş I. Earthquake risk perception in Bucharest, Romania. Risk Analysis. 2006;26(5):1223-1234. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2006.00810.x
31. Öztürk M, Türk S, Arı F, Akgül S, Yıldırım R. Sosyodemografik değişkenler, afet hazır bulunuşluğu ve afet okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ekev Akademi Dergisi. 2025;(101):242-257. http://doi.org/10.17753/sosekev.1559978
32. Niforatos S, Panagiotakos D, Delladetsimas PM. Socio-demographic determinants of earthquake risk perception: The case of the Corinthiakos Gulf, in Greece. Natural Hazards. 2024;120(4):3847-3864. https://doi.org/10.1007/s11069-023-06356-5
33. Yurumez Y, Gulbahar Eren M, Pelin M, Üçgül K, Sert H. Anxiety levels of Turkish survivors in the aftermath of the large-scale earthquake and subsequent feelings of hopelessness: A cross-sectional study. Psychology, Health & Medicine. 2025;1-18. https://doi.org/10.1080/13548506.2025.2519242
34. Gökçay G, Çevirme A. Examination of individuals’ disaster preparedness beliefs in the context of demographic data, hopelessness and fatalism tendencies. Journal of Awareness. 2023;8(4):449-464. https://doi.org/10.26809/joa.2155
35. Şengün G. Okul öncesi öğretmenlerinin afetlere yönelik tutumları ile psikolojik dayanıklılık ve algılanan sosyal destek düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2025;(74):357-378. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1571346
36. Gökkaya E, Çelebi İ, Balcı E. Sağlık teknikeri adaylarının bireysel afet direnci, deprem korkusu ve psikolojik sağlamlık durumları arasındaki ilişki üzerine bir araştırma. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi. 2024;44(1):177-196. https://doi.org/10.26650/SJ.2024.44.1.0018
37. Şanlı ME, Kerkez M. Posttraumatic growth and psychological resilience in young adults exposed to an earthquake. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi. 2024;13(3):694-704. https://doi.org/10.53424/balikesirsbd.1484874