Current epidemiology of mental disorders: key findings, recommendations, and the contribution of psychiatric nursing practice in recent research

Öz

The fact that one in every eight people worldwide lives with a mental disorder and that psychiatric problems are included among the leading causes of disability highlights the necessity of research and policy changes in mental health. Mental health is of critical importance for everyone, everywhere, and it affects our lives in many ways. Psychiatric epidemiology provides insights into the current prevalence of mental disorders, future projections, and frameworks for the prevention of mental disorders and the promotion and protection of mental health. In particular, globalization has led to changes in lifestyle, dietary habits, environmental conditions, social behaviors, increasing stress levels, migration, and cultural factors, all of which have contributed to the evolving patterns of contemporary mental illnesses. Therefore, the most recent global epidemiological evidence should be taken into consideration. A review of the literature revealed a lack of review studies incorporating the most recent epidemiological data. This review aims to present the recent epidemiological data on mental health conducted in Turkey and worldwide. Reports, action plans, disease burden studies, and guideline documents published between 2019 and 2025 were reviewed. Key findings from each document are summarized and briefly outlines planned interventions and proposed solutions. This study is expected to contribute to the identification of high-risk groups and the reduction of risk factors, as well as to initiatives aimed at addressing the factors contributing to mental disorders and strengthening individual resilience, thereby providing guidance for researchers and future studies.

Anahtar Kelimeler

• Psychiatry
• epidemiology
• mental health
• psychiatric nursing

Destekleyen Kurum

no

Etik Beyan

no

Teşekkür

no

Ruhsal bozukluklarda güncel epidemiyoloji: yakın zamanlı araştırmalardaki temel bulgular, öneriler ve psikiyatri hemşireliği uygulamalarının katkısı

Öz

Dünya geneli her sekiz kişiden birinin ruhsal hastalığa sahip olması ve psikiyatrik sorunların yeti yitimine yol açan hastalıklar listesinde yer alması, ruh sağlığına yönelik çalışmaların, değişimlerin gerekliliğini bize göstermektedir. Ruh sağlığı herkes için her yerde kritik bir öneme sahiptir, yaşamımızı birçok yönden etkiler. Psikiyatrik epidemiyoloji ruhsal hastalıkların yaygınlığında mevcut durum, gelecek senaryo tahminleri, ruhsal hastalıkları önleme, koruma ve geliştirmeye yönelik yapılanma fikirleri sunmaktadır. Özellikle küreselleşme ile değişen yaşam tarzımız, beslenme alışkanlıklarımız, çevresel koşullarımız, sosyal alışkanlıklarımız, artan stres koşulları, göç ve kültürel etmenler gibi birçok değişiklik ile çağımızın ruhsal hastalıkları da farklılaşmaktadır. Bu nedenle dünya geneli yapılan en güncel epidemiyolojik çalışma verileri dikkate alınmalıdır. Literatür incelendiğinde güncel verileri içeren epidemiyolojik çalışmalardaki eksiklikler görülmüştür. Bu derleme ile Türkiye’de ve Dünya’da son yapılan epidemiyoloji çalışmalarının ruhsal sağlık verilerini sunmak amaçlanmıştır. Dünya’da ve Türkiye’de 2019-2025 yılları arasında ruh sağlığı ve hastalıklarına yönelik raporlar, eylem planları, hastalık yükü çalışmaları, rehber niteliğinde kılavuzlar incelenmiştir. Her birinde önemli bulgulara yer verilmiş ve bunlara yönelik planlanan girişimler, çözüm önerileri gibi veriler kısaca açıklanmıştır. Bu çalışma ile riskli grupların belirlenmesi ve risk faktörlerinin azaltılması, ayrıca hastalığa neden olan etkenlerin ortadan kaldırılması ve bireylerin dayanıklılığını artırmaya yönelik girişim ve çalışmaların belirlenmesine katkı sağlayarak, araştırmacılara fikir vermesi ve rehberlik edeceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• psikiyatri
• epidemiyoloji
• mental sağlık
• psikiyatri hemşireliği

Destekleyen Kurum

yok

Etik Beyan

yok

Teşekkür

yok

Kaynakça

1. De Vries YA, Bos EH, Roest AM, de Jonge P. Psychiatric epidemiology. In: Tasman A, Kay J, Lieberman JA, First MB, Riba MB Eds. Tasman's Psychiatry. Cham: Springer, 2023. doi:10.1007/978-3-030-42825-9_89-1.
2. Binbay T, Direk N, Aker T, Alptekin K, Akvardar Y, Demir B, Çakmak D, ve ark. Türkiye'de psikiyatrik epidemiyoloji: Yakın zamanlı araştırmalarda temel bulgular ve gelecek için öneriler. Turk Psikiyatri Derg 2014;25(4):264-281.
3. Küey L, Cimilli C. Psikiyatrik epidemiyoloji. In: Köroğlu E, Güleç C Eds. Psikiyatri Temel Kitabı. 2. Baskı, Ankara, 2007:87-89.
4. Doğan O. Psikiyatrik Epidemiyoloji. Sivas: Esform Ofset, 2011.
5. World Health Organization. World mental health report. 2022. Erişim yeri: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/356119/9789240049338-eng.pdf?sequence=1. Erişim tarihi: 29.08.2025.
6. Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME). Global Burden of Disease Study 2023 (GBD 2023) results. 2023. Erişim yeri: https://www.healthdata.org/research-analysis/health-topics/mental-health-our-approach. Erişim tarihi: 24.01.2026.
7. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Ruh Sağlığı Profili-2 Sonuç Raporu. Ankara: Sağlık Bakanlığı, 2024. Erişim yeri: https://shgmargestddb.saglik.gov.tr/TR-107369/turkiye-ruh-sagligi-profili---2-arastirmasi-sonuc-raporu.html. Erişim tarihi: 24.01.2026.
8. World Health Organization Regional Office for Europe. WHO European framework for action on mental health 2021-2025. 2022. Erişim yeri: https://www.who.int/europe/publications/i/item/9789289057813. Erişim tarihi: 29.08.2025.

9. Canlı D, Yılmaz F. Deprem sonrasında bireylerin deprem kaygısı, ölüm kaygısı ve psikolojik sağlamlık düzeylerinin değerlendirilmesi. Bozok Tıp Dergisi 2024;14(1):9-17. doi:10.16919/bozoktip.1305106.
10. Çağatay A. Deprem sonrası travma, tükenmişlik ve yaşam doyumu üzerine bir araştırma. Akademik Yaklaşımlar Dergisi 2024;15(1):724-745. doi:10.54688/ayd.1412823.
11. Cengiz S, Peker A. Depremden sonra yetişkinlerin depresyon düzeylerinin incelenmesi. TRT Akademi 2023;8(18):652-668. doi:10.37679/trta.1277689.
12. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2024. Erişim yeri: https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/45316/0/siy2021-turkcepdf.pdf. Erişim tarihi: 24.01.2026.
13. Khalifeh H, Moran P, Borsmann R, Dean K, Hart C, Hogg J, Howard LM. Domestic and sexual violence against patients with severe mental illness. Psychol Med 2015;45(4):875-886. doi:10.1017/S0033291714001962.
14. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). Health at a Glance 2023: OECD Indicators. 2023. Erişim yeri: https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/7a7afb35-en.pdf. Erişim tarihi: 02.07.2024.
15. World Health Organization. Mental health of adolescents. 2025. Erişim yeri: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health; Erişim tarihi: 24.01.2026.
16. World Health Organization, United Nations Children's Fund (UNICEF). Mental health of children and young people: Service guidance. 2024. Erişim yeri: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/379114/9789240100374-eng.pdf. Erişim tarihi: 29.08.2025.
17. Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME). Global Burden of Disease Study 2019 (GBD 2019) results. 2023. Erişim yeri: https://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool. Erişim tarihi: 29.08.2025.
18. Evans-Lacko S, Aguilar-Gaxiola S, Al-Hamzawi A, ve ark. Socio-economic variations in the mental health treatment gap for people with anxiety, mood, and substance use disorders: results from the WHO World Mental Health (WMH) surveys. Psychol Med 2018;48(9):1560-1571.
19. World Health Organization. Depressive disorder. 2025. Erişim yeri: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression. Erişim tarihi: 24.01.2026.
20. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2021. Erişim yeri: https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/50500/0/siy202307032025pdf.pdf. Erişim tarihi: 09.06.2025.
21. Alonso J, Liu Z, Evans-Lacko S, Sadikova E, Sampson N, Chatterji S, ve ark. Treatment gap for anxiety disorders is global: Results of the World Mental Health Surveys in 21 countries. Depress Anxiety 2018;35(3):195-208. doi:10.1002/da.22711.
22. World Health Organization. World health statistics 2023. Erişim yeri: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/376869/9789240094703-eng.pdf. Erişim tarihi: 30.07.2025.
23. World Health Organization. Dementia. 2025. Erişim yeri: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia. Erişim tarihi: 29.08.2025.
24. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). İstatistiklerle Yaşlılar 2024. Erişim yeri: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2024-54079. Erişim tarihi: 25.01.2026.
25. Global Dementia Observatory (GDO). WHO Global Dementia Observatory. 2025. Erişim yeri: https://globaldementia.org/en/. Erişim tarihi: 29.08.2025.
26. World Health Organization. Schizophrenia. 2025. Erişim yeri: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia. Erişim tarihi: 29.08.2025.
27. Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı. 2025 Türkiye Uyuşturucu Raporu. Ankara: Emniyet Genel Müdürlüğü, 2025. Erişim yeri: https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/Duyurular/5-Uyusturucu-Raporu.pdf. Erişim tarihi: 25.01.2026.
28. World Health Organization. Comprehensive Mental Health Action Plan 2013-2030. 2023. Erişim yeri: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/345301/9789240031029-eng.pdf. Erişim tarihi: 02.07.2024.
29. United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report 2022. Vienna: United Nations, 2022. Erişim yeri: https://www.unodc.org/unodc/data-and-analysis/world-drug-report-2022.html. Erişim tarihi: 29.08.2025.
30. European Union Drugs Agency. European Drug Report 2025: Trends and Developments. 2025. Erişim yeri: https://www.euda.europa.eu/publications/european-drug-report/2025_en. Erişim tarihi: 29.08.2025.
31. Narkolog. NARKOLOG Projesi Analiz Raporu. Ankara: Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı, 2025. Erişim yeri: https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/TUB%C4%B0M/Ulusal%20Yay%C4%B1nlar/2025-NARKOLOG-SON.pdf. Erişim tarihi: 25.01.2026.
32. World Health Organization. Global status report on alcohol and health and treatment of substance use disorders. 2024. Erişim yeri: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/377960/9789240096745-eng.pdf. Erişim tarihi: 29.08.2025.
33. Mansuroğlu S. İntihar ve ruhsal bozukluklar. In: Mansuroğlu S Ed. Psikiyatri Hemşireliği: Psikososyal Sorunlar ve Müdahaleler. Ankara: Bilge Yayınları, 2024:38.
34. Windfuhr K, Kapur N. Suicide and mental illness: A clinical review of 15 years findings from the UK National Confidential Inquiry into Suicide. Br Med Bull 2011;100:101-121.
35. World Health Organization. Suicide. 2025. Erişim yeri: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide. Erişim tarihi: 25.01.2025.
36. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistikleri 2024. Erişim yeri: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-ve-Olum-Nedeni-Istatistikleri-2024-54195. Erişim tarihi: 10.06.2025.
37. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). Health at a Glance 2025: OECD Indicators. 2025. Erişim yeri: https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-2025_8f9e3f98-en.html. Erişim tarihi: 29.01.2025.
38. World Health Organization. Preventing suicide: A resource for media professionals, update 2023. 2023. Erişim yeri: https://www.who.int/publications/i/item/9789240076846. Erişim tarihi: 25.01.2025.
39. World Health Organization. LIVE LIFE Initiative for Suicide Prevention. Erişim yeri: https://www.who.int/initiatives/live-life-initiative-for-suicide-prevention. Erişim tarihi: 25.01.2025.
40. Demirhan Keleş H, Bilgener E, Keleş E. Pandemi döneminde Türkiye'de antidepresan tüketimi. Ankara Univ Eczac Fak Derg 2024;48(2):544-551. doi:10.33483/jfpau.1431730.
41. Vanker A, Waal DL, Milijasevic N, Morgan M. Reducing the inappropriate use of antipsychotics in long-term care: Strategies for success. J Am Med Dir Assoc 2025;26:105327. doi:10.1016/j.jamda.2024.105327.
42. Votaw VR, Geyer R, Rieselbach MM, McHugh RK. The epidemiology of benzodiazepine misuse: A systematic review. Drug Alcohol Depend. 2019;200:95-114. doi:10.1016/j.drugalcdep.2019.02.033.
43. Farley TA. Risky prescribing and the epidemic of deaths from falls. JAMA Health Forum 2025;6(8):e253031. doi:10.1001/jamahealthforum.2025.3031.
44. McCabe SE, Schulenberg JE, Wilens TE, Schepis TS, McCabe VV, Veliz PT, ve ark. Prescription stimulant medical and nonmedical use among US secondary school students, 2005 to 2020. JAMA Netw Open 2023;6(4):e238707. doi:10.1001/jamanetworkopen.2023.8707.
45. World Health Organization. Community management of opioid overdose. 2025. Erişim yeri: https://www.who.int/publications/i/item/9789241548816. Erişim tarihi: 29.08.2025.
46. World Health Organization. WHO guidelines on mental health at work. 2022. Erişim yeri: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/363177/9789240053052-eng.pdf. Erişim tarihi: 02.07.2024.
47. Hansen HG, Starzer M, Nilsson SF, Hjorthøj C, Albert N, Nordentoft M, ve ark. Clinical recovery and long-term association of specialized early intervention services vs treatment as usual among individuals with first-episode schizophrenia spectrum disorder: 20-year follow-up of the OPUS trial. JAMA Psychiatry 2023;80(4):371-379. doi:10.1001/jamapsychiatry.2022.5164.
48. Kirkbride JB, Anglin DM, Colman I, Dykxhoorn J, Jones PB, Patalay P, Pitman A, ve ark. The social determinants of mental health and disorder: Evidence, prevention and recommendations. World Psychiatry 2024;23(1):58-90. doi:10.1002/wps.21160.
49. Chalancon B, Haesebaert J, Vacher A, Vieux M, Simon L, Subtil F, ve ark. Implementing a nurse-led safety planning intervention in emergency departments to prevent suicide reattempts: A stepped-wedge randomized controlled trial protocol. BMC Nurs 2025;24(1):558. doi:10.1186/s12912-025-03121-w.
50. Milasan LH, Scott-Purdy D. The future of artificial intelligence in mental health nursing practice: An integrative review. Int J Ment Health Nurs 2025;34(1):e70003. doi:10.1111/inm.70003.
51. Law WC, McClanahan R, Weismuller PC. Depression screening in the school setting: Identification of the depressed adolescent. NASN Sch Nurse 2017;32(6):364-370. doi:10.1177/1942602X17726095.
52. Bhatta S, Champion JD, Young C, Loika E. Outcomes of depression screening among adolescents accessing school-based pediatric primary care clinic services. J Pediatr Nurs 2018;38:8-14. doi:10.1016/j.pedn.2017.10.001.
53. Büyükbayram A, Baysan Arabacı L, Arabacıoğlu İ, Ayyıldız C, Acar K. Psikiyatri kliniğinde çalışan X ve Y kuşağındaki hemşirelerin alkol-madde bağımlılığı ve ruhsal bozukluğu olan bireylere yönelik tutumları. Bağımlılık Dergisi 2017;18(4):122-134.
54. Satılmış D, Yıldız E, Çevik E. Posttraumatic stress disorder in health-care workers after two major earthquakes centered in Kahramanmaraş, Turkey. Turk J Emerg Med 2024;24(1):27-32. doi:10.4103/tjem.tjem_192_23.