Onkoloji hastalarına bakım verenlerde sosyodemografik faktörler ve psikolojik dayanıklılığın iyilik hali üzerine etkisi

Öz

Amaç: Bu araştırma, onkoloji hastalarına bakım veren bireylerde sosyodemografik faktörler ve psikolojik dayanıklılığın iyilik hali üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tasarıma sahip bu çalışma, 24 Nisan 2023 ve 15 Temmuz 2023 tarihleri arasında Türkiye'nin güneyinde bir üniversite hastanesinin onkoloji servisinde 173 bakım verenle yürütülmüştür. Veri toplamada Kişisel Bilgi Formu, Bakıcı İyilik Ölçeği ve Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği kullanılmıştır. İstatistiksel analizlerde bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü ANOVA ve çoklu doğrusal regresyon analizi uygulanmıştır. Bulgular: Araştırmamızda bakım verenlerin temel ihtiyaçlar alt boyutu puan ortalaması 56.37±20.98, yaşamsal faaliyetler alt boyutu puan ortalaması 58.29±21.14 ve psikolojik dayanıklılık ölçeği puan ortalaması ise 60.38±30.70 olarak bulunmuştur. Regresyon analizine göre ise yaş, psikolojik dayanıklılık, yaşamsal faaliyetler alt boyutu, çocuk sahibi olma, çalışma durumu, bakım verenin sağlık durumunun iyi olması ve bakım verenin düzenli ilaç kullanımı gibi değişkenler temel ihtiyaçları karşılama düzeyini artırırken; düşük eğitim düzeyi ve kronik hastalık varlığı ise bu düzeye olumsuz etkide bulunmuştur (R²=0.890, p<0.001). Ayrıca, temel ihtiyaçları karşılama boyutunun yüksek olması yaşamsal faaliyetler boyutunu olumlu etkilerken; genç yaş ve okuryazar olmama ise olumsuz etkiler göstermiştir (R²=0.829, p<0.001). Sonuç: Psikolojik sağlamlık ve destekleyici sosyodemografik faktörler, bakım verenlerin iyi oluşunu artırmada kritik rol oynamaktadır. Özellikle düşük eğitim düzeyine veya kronik hastalığa sahip bakım verenlere yönelik destekleyici müdahaleler onkoloji alanında bakım kalitesini artırabilir.

Anahtar Kelimeler

• Bakıcılar
• Onkoloji hemşireliği
• Dirençlilik
• Psikolojik
• Bakıcı yükü

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Proje Numarası

Yoktur.

Etik Beyan

Etik Kurul Onayı Mersin Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurul Başkanlığı'ndan 29/03/2023 tarih 6 sayısı ile etik kurul izni alınmıştır.

The impact of sociodemographic factors and psychological resilience on well-being in caregivers of oncology patients

Öz

Aim: This study aimed to examine the impact of sociodemographic factors and psychological resilience on well-being in individuals caring for oncology patients. Method: This study with a descriptive and cross-sectional design was conducted between 24 April 2023 and 15 July 2023 with 173 caregivers in the oncology ward of a university hospital in southern Türkiye. Data were collected using a personal information form, the Caregiver Well-being Scale and Resilience Scale for Adults. Statistical analyses were performed using the t-test for independent samples, one-way ANOVA and multiple linear regression analysis. Results: In our study, the mean score for caregivers on the basic needs subscale was 56.37±20.98, on the life skills subscale was 58.29±21.14, and on the psychological resilience scale was 60.38±30.70. Regression analysis revealed that variables such as age, psychological resilience, life activities subscale, having children, employment status, good health of the caregiver and regular medication use of the caregiver increased the level of basic needs satisfaction, while low educational level and the presence of a chronic illness had a negative impact on this level (R²=0.890, p<0.001). In addition, a high level of fulfilment of basic needs had a positive effect on the dimension of vital activities, while young age and illiteracy had a negative effect (R²=0.829, p<0.001). Conclusion: Psychological resilience and supportive socio-demographic factors play a crucial role in improving caregivers' well-being. Supportive interventions, particularly for caregivers with low educational levels or chronic diseases, may improve caregiver well-being and consequently enhance the quality of oncology care.

Anahtar Kelimeler

• Caregivers
• Oncological nursing
• Resilience
• Psychological
• Caregiver burden

Proje Numarası

Yoktur.

Etik Beyan

Ethics Committee Approval Ethics committee approval was obtained from Mersin University Social and Human Sciences Research Ethics Committee with the number 6 dated 29/03/2023.

Kaynakça

1. Chong E, Crowe L, Mentor K, Pandanaboyana S, Sharp L. Systematic review of caregiver burden, unmet needs and quality-of-life among informal caregivers of patients with pancreatic cancer. Support Care Cancer. 2022;31(1):74. doi: 10.1007/s00520-022-07468-7.
2. Cejalvo E, Martí-Vilar M, Merino-Soto C, Aguirre-Morales MT. Caregiving role and psychosocial and individual factors: A systematic review. Healthcare (Basel). 2021;9(12):1690. doi: 10.3390/healthcare9121690.
3. Ellis KR, Furgal A, Wayas F, et al. Symptom burden and quality of life among patient and family caregiver dyads in advanced cancer. Qual Life Res. 2024;33(11):3027-3038. doi: 10.1007/s11136-024-03743-8.
4. Chuang CH, Li CY, Wang YW, Ma SC. Exploring caregiver burden and related factors among primary caregivers of patients with cancer in Taiwan. Oncol Nurs Forum. 2024;51(6):E25-E36. doi: 10.1188/24.ONF.E25-E36.
5. Cejalvo E, Martí-Vilar M, Gisbert-Pérez J, Badenes-Ribera L. Stress as a risk factor for informal caregiver burden. Healthcare (Basel). 2025;13(7):731. doi: 10.3390/healthcare13070731.
6. Choi JY, Lee SH, Yu S. Exploring factors influencing caregiver burden: A systematic review of family caregivers of older adults with chronic illness in local communities. Healthcare (Basel). 2024;12(10):1002. doi: 10.3390/healthcare12101002.
7. Mollaei F, Sharif Nia H, Pouralizadeh M, Karkhah S, Javadi-Pashaki N, Ghorbani Vajargah P. Resilience and related factors in caregivers of adult cancer patients: a systematic review. Ann Med Surg (Lond). 2024;86(6):3451-3459. doi: 10.1097/MS9.0000000000001469.
8. Tailaiti A, Luopa N, Tuo Y, Ma G, Kudelati Z, Wang H. Influencing factors for psychological resilience of family caregivers of schizophrenia patients: A qualitative study. Medicine (Baltimore). 2025;104(31):e43690. doi: 10.1097/MD.0000000000043690.

9. Opsomer S, Lauwerier E, De Lepeleire J, Pype P. Resilience in advanced cancer caregiving. A systematic review and meta-synthesis. Palliat Med. 2022;36(1):44-58. doi: 10.1177/02692163211057749.
10. Cui P, Shi J, Li S, Getu MA, Wang R, Chen C. Family resilience and its influencing factors among advanced cancer patients and their family caregivers: a multilevel modeling analysis. BMC Cancer. 2023;23(1):623. doi: 10.1186/s12885-023-11101-z.
11. Liapis I, Sanghera J, Holland M, et al. Unseen burden: Exploring caregiver experiences, barriers, and facilitators in foregut cancer care. Surg Oncol Insight. 2025;2(2):100153. doi: 10.1016/j.soi.2025.100153.
12. Cerutti J, Lent MC, Holcombe RF, Reblin M. Patient and caregiver perceptions of caregiving contributions during cancer clinical trials: A mixed-methods study. Cancer Med. 2025;14(1):e70488. doi: 10.1002/cam4.70488.
13. von Elm E, Altman DG, Egger M, et al. The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE) statement: guidelines for reporting observational studies. J Clin Epidemiol. 2008;61(4):344-9. doi: 10.1016/j.jclinepi.2007.11.008.
14. Faul F, Erdfelder E, Buchner A, Lang AG. Statistical power analyses using G*Power 3.1: tests for correlation and regression analyses. Behav Res Methods. 2009;41(4):1149-60. doi: 10.3758/BRM.41.4.1149.
15. Berg-Weger M, Rubio DM, Tebb SS. The Caregiver Well-Being Scale revisited. Health Soc Work. 2000;25(4):255-63. doi: 10.1093/hsw/25.4.255.
16. Demirtepe D, Bozo Ö. Bakıcı İyilik Ölçeği’nin uyarlama, güvenirlik ve geçerlik çalışması. Türk Psikoloji Yazıları. 2009;12(23):28-37.
17. Friborg O, Barlaug D, Martinussen M, Rosenvinge JH, Hjemdal O. Resilience in relation to personality and intelligence. Int J Methods Psychiatr Res. 2005;14(1):29-42. doi: 10.1002/mpr.15.
18. Basım HN, Çetin F. Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği’nin güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 2011;22(2):104-114.
19. Ji Q, Zhang L, Ji P, et al. The relationship between psychological resilience and quality of life among primary caregivers of cancer patients: the mediating role of care burden and the moderating role of social support. Support Care Cancer. 2025;33(4):343. doi: 10.1007/s00520-025-09412-x.
20. Xu Q, Ma J, Zhang Y, Gan J. Family resilience and social support as mediators of caregiver burden and capacity in stroke caregivers: a cross-sectional study. Front Psychol. 2024;15:1435867. doi: 10.3389/fpsyg.2024.1435867.
21. Rahmani F, Roshangar F, Gholizadeh L, Asghari E. Caregiver burden and the associated factors in the family caregivers of patients with schizophrenia. Nurs Open. 2022;9(4):1995-2002. doi: 10.1002/nop2.1205.
22. Wong LP, Xu X, Alias H, Ting CY, Tan HM, Lin Y. Patient- and caregiver-related factors affecting family caregiver burden of urologic cancer patients. Urol Oncol. 2024;42(8):245.e1-245.e8. doi: 10.1016/j.urolonc.2024.04.004.
23. Chow AYM, Zhang AY, Wong KTC, et al. Differential effects of an integrated community-based end-of-life support team (ICEST) model for terminally ill older adults on spousal and adult-children caregivers. Am J Hosp Palliat Care. 2025;42(8):775-784. doi: 10.1177/10499091241268992.
24. Fenton ATHR, Keating NL, Ornstein KA, et al. Comparing adult-child and spousal caregiver burden and potential contributors. Cancer. 2022;128(10):2015-2024. doi: 10.1002/cncr.34164.