Palyatif bakımdaki hasta yakınlarının bakım yükü ve stres düzeyleri

Öz

Amaç: Bu araştırma, palyatif bakım hastalarının yakınlarında bakım yükü ve stres düzeylerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tasarımda yürütülen araştırma, Mart-Haziran 2025 tarihleri arasında İstanbul’daki bir devlet hastanesinin palyatif bakım servisinde 277 hasta yakını ile gerçekleştirilmiştir. Örneklem, Epi Info ile hesaplanmıştır. Veriler Tanıtıcı Bilgi Formu, Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ) ve Bakım Verme Yükü Ölçeği (BVYÖ) ile toplanmıştır. Analizde tanımlayıcı istatistikler, t testi, Mann-Whitney U, ANOVA, Kruskal-Wallis testi ve Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Bulgular: Bakım verenlerin yaş ortalaması 46.81±10.45, ortalama bakım süresi 8.39±24.37 ay olup katılımcıların %74.7’si kadın, %66.1’i evli, %38.6’sı ilkokul mezunu ve %36.5’i çalışmamaktadır. Bakım verenlerin %65.3’ü günde ≥12 saat bakım verdiğini, %70’i yeterli sosyal destek alamadığını ve %87’si diğer bireylere yeterince zaman ayıramadığını belirtmiştir. ASÖ puan ortalaması 31.89±4.99, BVYÖ puan ortalaması 48.68±11.36 olup ölçekler arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0.05). Sonuç: Araştırma bulguları, palyatif bakım sürecindeki hasta yakınlarının orta düzeyde bakım yükü ve stres yaşadığını ve bu durumun bireysel ile bakım sürecine ilişkin özelliklerle ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, hasta yakınlarının psikososyal gereksinimlerine yönelik hemşirelik girişimlerinin önemini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bakım yükü
• palyatif bakım
• stres düzeyi

Assessment of caregiver burden and stress levels in relatives of palliative care patients

Öz

Aim: This research was conducted to determine the caregiver burden and stress levels of relatives of palliative care patients. Methods: This descriptive and correlational study was carried out between March-June 2025 with 277 relatives of patients hospitalized in the palliative care unit of a public hospital in Istanbul. The sample size was calculated using the Epi Info program. Data were collected using a Sociodemographic Information Form, the Perceived Stress Scale (PSS), and the Caregiver Burden Scale (CBS). Data analysis included descriptive statistics, independent samples t-test, Mann–Whitney U test, one-way analysis of variance (ANOVA), Kruskal–Wallis test, and Pearson correlation analysis. Results: The mean age of caregivers was 46.81±10.45 years, and the mean caregiving duration was 8.39±24.37 months. Most participants were female (74.7%), married (66.1%), primary school graduates (38.6%), and unemployed (36.5%). Additionally, 65.3% of caregivers provided care for ≥12 hours per day, 70% reported insufficient social support, and 87% stated that they could not allocate sufficient time to other individuals. The mean PSS score was 31.89±4.99, and the mean CBS score was 48.68±11.36. A positive and statistically significant correlation was found between PSS and CBS scores (p<0.05). Conclusion: The findings indicate that relatives of patients in palliative care experience a moderate level of caregiving burden and stress, which are associated with individual and caregiving-related characteristics. These results highlight the importance of nursing-based psychosocial interventions for caregivers.

Anahtar Kelimeler

• Caregiver burden
• palliative care
• stress level

Kaynakça

1. World Health Organization (WHO). World Health Organization definition of palliative care. Geneva: WHO; 2023. Available from: https://www.who.int/europe/news-room/fact sheets/item/palliative-care (Accessed: 10.09.2025).
2. Ekiz M, Özçelik H. Palyatif bakım alan hasta yakınlarının bakıma hazır olma düzeyleri ve bakım yüklerinin belirlenmesi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2024;11(3):341-349.
3. Usta P, Kurtgöz A. Palyatif bakım hastalarının yakınlarında sanal gerçeklik gözlüğü kullanımının anksiyete, depresyon ve bakım yükü üzerine etkisi. Artuklu Health. 2025;11:1-9. DOI: 10.58252/artukluhealth.1630347.
4. Pekince H. Palyatif Bakım Ünitesinde yatan hastaların bakımından sorumlu kişilerin bakım yükleri ile yaşam doyumları arasındaki ilişki. Perspectives in Palliative & Home Care. 2024;3(3):1-7.
5. Lapa L, Cardoso M, Rego F. Informal caregiver burden in palliative care and the role of the family doctor: a scoping review. Healthcare. 2025 Apr;13(8):939.
6. Choi S, Seo J. Analysis of caregiver burden in palliative care: an integrated review. Nursing Forum. 2019 Apr;54(2):280-290. DOI: 10.1111/nuf.12328.
7. Kazemi A, Azimian J, Mafi M, Allen KA, Motalebi SA. Caregiver burden and coping strategies in caregivers of older patients with stroke. BMC Psychology. 2021;9:1-9. DOI: 10.1186/s40359-021-00556-z.
8. Parvizi M, Ay S. The assessment of care burden and influencing factors on family caregivers for cancer patients. Journal of Clinical Nursing. 2024;33(10):3923-3932.

9. Kol R, Karabulutlu EY. Kronik hastalığı olan bireylere bakım verenlerin bakım yükü ve iyilik halinin değerlendirilmesi. Kocaeli Tıp Dergisi. 2021;10(1):119-127. DOI: 10.5505/ktd.2021.04764.
10. Uygun, ÜK., & Taylan, H. H. Alzheimer hastalarına primer bakım veren aile üyelerinin bakım yükünü etkileyen faktörler. The journal of academic social science studies. 2024;7(71), 513-531. DOI: 10.9761/JASSS7819.
11. Wang L, Zhou Y, Fang X, Qu G. Care burden on family caregivers of patients with dementia and affecting factors in China: a systematic review. Frontiers in Psychiatry. 2022;13:1004552. DOI: 10.3389/fpsyt.2022.1004552.
12. American Psychological Association. APA dictionary of psychology. Washington, DC: American Psychological Association; 2018. Available from: https://dictionary.apa.org/stress.
13. Zwerling JL, Cohen JA, Verghese J. Dementia and caregiver stress. Neurodegenerative Disease Management. 2016;6(2):69-72. DOI: 10.2217/nmt-2015-0007.
14. Uğur HG, Çatıker A. Evde bakım hastalarının bakım vericilerindeki stres düzeyi ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2019;35(3):115-122.
15. Pedroso TG, Araújo ADS, Santos MTS, Galera SAF, Cardoso L. Caregiver burden and stress in psychiatric hospital admission. Revista Brasileira de Enfermagem. 2019;72:1699-1706. DOI: 10.1590/0034-7167-2018-0832.
16. Durmuş G, Şişman FN. Watson insan bakım modelinin palyatif bakım hasta yakınlarının stres düzeyi ve bakım yükünde kullanımı. Journal of Health Sciences and Management. 2025;5(2):64-71.
17. Bilgehan T, İnkaya B. Palyatif hastalarına bakım veren bireylerin bakım yükü ve etkileyen faktörler. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021;24(1):51-58.
18. May S, Gabb F, Ignatyev Y, Ehrlich-Repp J, Stahlhut K, Heinze M, et al. Mental and physical well-being and burden in palliative care nursing: a cross-setting mixed-methods study. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022;19(10):6240.
19. Eskin M, Harlak H, Demirkıran F, Dereboy Ç. Algılanan stres ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: güvenirlik ve geçerlik analizi. Yeni Symposium Journal. 2013;51(13):132-140.
20. İnci FH, Erdem M. Bakım verme yükü ölçeği’ nin Türkçe’ ye uyarlanması geçerlilik ve güvenirliliği. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokul Dergisi. 2008;11:85-95.
21. Turgut AŞ, Soylu G. Palyatif bakım hasta yakınları ile nitel bir çalışma. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2020;31(2):460-476.
22. Karimi Moghaddam Z, Rostami M, Zeraatchi A, Mohammadi Bytamar J, Saed O, Zenozian S. Caregiving burden, depression, and anxiety among family caregivers of patients with cancer: An investigation of patient and caregiver factors. Frontiers in Psychology. 2023;14:1059605. DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1059605.
23. Khouban-Shargh R, Mirhosseini S, Ghasempour S, Basirinezhad MH, Abbasi A. Stress management training program to address caregiver burden and perceived stress among family caregivers of patients undergoing hemodialysis: a randomized controlled trial study. BMC Nephrology. 2024;25(1):350. DOI: 10.1186/s12882-024-03795-5.
24. Pamuk Cebeci S, Bilgiç Ş. Perception of good death and level of perceived stress in relatives of palliative care patients. OMEGA-Journal of Death and Dying. 2024; Published online. DOI: 10.1177/00302228241237838.
25. Çetinkaya N, Dönmez E. İnmeli hastalara bakım verenlerde bakım yükü, anksiyete ve depresyon düzeyinin incelenmesi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2023;10(1):49-59. DOI: 10.52880/sagakaderg.1179811.
26. Özkan Ç, Taşçıoğlu G, Söyler H. Çocuklarına kanser teşhisi konmuş ailelerde stres, bakım verme yükü ve aile işlevselliği: bir inceleme. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi. 2024;6(2):137–146.
27. Haroen H, Juniarti N, Sari CWM, Sari PS, Arovah NI, Pardosi JF, et al. Factors associated with caregiver burden in families of patients with palliative and chronic illness: a cross-sectional study. J Multidiscip Healthc. 2025;18:4497–4510.
28. Karakaya C, Işıkhan V. Palyatif bakım hastalarına bakım veren aile üyelerinde yaşam kalitesinin değerlendirilmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2020;31(4):1437–1458.
29. Türker E, Akay S. Kalp yetmezliği hastalarına bakım veren aile üyelerinin bakım verme yükü ve stres düzeyi. Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi. 2024;15(36):33–40. DOI: 10.5543/khd.2024.60465.
30. Yiğit MF, Erci B. Ayaktan radyoterapi alan hastalara evde bakım veren aile bireylerinin bakım verme yükleri ile yaşam kaliteleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Van Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023;16(2):113-119.