Deneysel Araştırmalarda Latin Kare Deneme Düzenlerinin Kullanımı

Öz

Abstract Use of Latin Square Designs in Experimental Research All the factors that may cause variation in experimental material in experimental research should be kept under control to monitor the change in last variables with least error. If necessary, blocking should be made or the variables influencing the results should be included to the model as covariate. Advanced experimental designs are available to investigate the influence of a therapy or an implementation with the least sample size, considering the factors causing variations in a clinical trials or animal experiments. Latin square experimental design is only one of these methods, but it is a special experimental design requiring special care for implementation. The prerequisite of this experimental design is the equavalency of the factors disrupting the homogeneity of the number of treatments under examination to the number of categories. Advanced type designs are available for the situations in which these requirements are not fullfiled and the number of factors causing variation are more than two. In this review, it is aimed to explain implementations of Latin Square trial designs and to define the purposes behind this applications in experimental research.

Anahtar Kelimeler

• experimental designs; latin square designs; greco latin square designs; replicated latin square designs

Deneysel Araştırmalarda Latin Kare Deneme Düzenlerinin Kullanımı

Öz

Türkçe Özet: Deneysel araştırmalarda, sonuç değişkenindeki değişimi en az hata ile gözleyebilmek için, deneme materyalinde varyasyona sebep olabilecek diğer bütün faktörlerin kontrol altında tutulması gerekir. Eğer gerekliyse bloklama yapılmalı veya sonucu etkileyen değişkenler kovaryant olarak modele dahil edilmelidir. Bir klinik denemede veya bir hayvan deneyinde, varyasyona sebep olan faktörleri dikkate alarak, en az örnek genişliğiyle tedavi veya uygulama etkisini incelemek için geliştirilmiş deney tasarımları mevcuttur. Latin kare denemeler de bu yöntemlerden sadece biri olmakla birlikte, dikkatle uygulanması gerektiğinden özel bir deney tasarımıdır. Test edilecek tedavi sayısının homojenliği bozan faktörlerin kategori sayısına eşit olması bu deney tasarımının ön koşuludur. Bu koşulun sağlanamadığı ve varyasyona sebep olan faktör sayısının ikiden fazla olduğu durumlar için geliştirilmiş türleri mevcuttur. Bu derlemede Latin kare deneme düzenlerinin, deneysel araştırmalarda nasıl ve hangi amaçlarla kullanıldığının açıklanması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• deneme düzenleri; latin kare deneme düzeni; greko kare deneme düzeni; tekrarlı latin kare deneme düzeni

Kaynakça

1. Montgomery DC. The latin square design. In: Design and Analysis of Experiments, 7”1 Ed., USA: John Wiley&Sons Inc, 2009: 138-48.
2. Hinkelmann K, Kempthome O. Latin square type designs. In: Design and Analysis of Experiments: Introduction to Experimental Design, 15[ Ed., Canada: JohnWiley&Sons Inc, 1994:373-94.
3. Banks S. On Methods: Latin square experiments. Journal ofAdvertisingResearch 1965 ;5(3):37-46.
4. Shrikhande SS. Designs of two way elimination of heterogenity.Ann Math Statistic 1951 ;22(2):235-47.
5. Kaps M, Lamberson W. Change over designs In: Biostatistics for Animal Science an Introductory Text, 2nd Ed., USACambridge, 2009:336-55.
6. Fleiss JL. Latin and greco latin squares. In: Design and Analysis of Clinical Experiments, lst Ed., Canada: John Wiley&Sons Inc, 1999:241—63.
7. Brand Miller JC, Thomas M, SuanV, Ahmad ZI, Petocz P, Colagiuri S. Physiological validation of the concept of glycemic load in lean young adults. The Journal of Nutrition 2003;133(9):2627-32.
8. Ouinn GP, Keough MJ. Latin square designs. Experimental Design and DataAnalysis for Biologists, lst Ed., United Kingdom: Cambridge University Press, 98. Chin R, Lee BY. Latin square. In: Principles and Practice of Clinical Trial Medicine, 2nd Ed., UK: Elsevier, : 101 -4. rank tests for replicated Latin-square designs. The Canadian Journal ofStatistics l999;27(l):4l-52. Designs: The Design of Experiments: Statistical Principles for Practical Application, Cambridge University Pres, NewYork, 1990: 176-97.