Sema’ in Hucvîrî’s Kashfü’l-mahcub: The Epistemic Ground of Sema and Sema’ Etiquette

Öz

While Hujwīrī (d. 465/1072) follows earlier Sufi authors on the subject of samāʿ, he also delves into more specific aspects than his predecessors, aiming to provide a more in-depth treatment of the topic. Just like Abū Naṣr al-Sarrāj al-Ṭūsī (d. 378/988), who was the first to systematically categorise the types of auditory samāʿ, Hujwīrī also discusses the samāʿ of the Qur’an, poetry, and singing in terms of their legal rulings and indicates where the Sufis stand on each matter. However, what distinguishes Hujwīrī’s treatment of samāʿ from Sarrāj and other authors who followed his methodology is his attention to the epistemological value of samāʿ, his clearer articulation of the disapproved and unacceptable aspects of it, and the more definitive boundaries he draws regarding the regulations of samāʿ gatherings. Hujwīrī addresses the formation of ādāb within samāʿ assemblies and the actions that necessitated such codes under the influence of the Sunni paradigm. From this perspective, the solutions to samāʿ-related issues offered in Kashf al-Maḥjūb emerge as a form of ādāb developed within the framework of Sunni orthodoxy. In this study, we aim to examine how samāʿ was approached in the Sufi literature towards the end of the formative period of Sufism, based on Hujwīrī’s understanding of samāʿ, and how the ādāb of samāʿ is articulated in Kashf al-Maḥjūb.

Anahtar Kelimeler

• Samāʿ
• Samāʿ Etiquette
• Poetry
• Singing (Tegannī)
• Hujwīrī
• Kashf al-Maḥjūb

Hücvîrî’nin Keşfü’l-mahcûb’unda Semâ’: Semâın Epistemik Zemini ve Semâ’ Âdâbı

Öz

Hücvîrî (ö.465/1072) semâ’ konusunda bir yandan kendinden önceki sûfî müellifleri takip ederken diğer yandan onlardan daha spesifik konulara girerek semâ’ mevzusunu derinlemesine işlemek istemiştir. İşitilen semâ türlerini mürettep bir şekilde bizlere ilk olarak sunan Ebû Nasr Serrâc et-Tûsî (ö.378/988) gibi Hücvîrî de sırasıyla Kur’ân’ın, şiirin ve tegannînin semâ’ını hükümleri açısından ele almış ve sûfîlerin bu konularda nerede durduklarını söylemiştir. Fakat Hücvîrî’nin semâ bahsini Serrâc’dan ve onun usulünü takip eden diğer müelliflerden ayıran şey semâ’ın bilgi değerinden bahsetmesi, semâ’ konusunda olumsuz ve kabul edilmeyen hususları daha net anlatması ve bu anlattıklarından hareketle semâ’ meclislerinin kurallarını biraz daha kesin çizgilerle ortaya koymasıdır. Hücvîrî semâ’ meclisindeki uygulamalar hakkında âdâbın nasıl teşekkül ettiğini ve buna neden olan fiilleri sünnî paradigmanın etkisinde dile getirmektedir. Bu açıdan Keşfu’l-mahcûb’da semâ’ ile ilgili problemlerin çözümüne yönelik öneriler sünnî eksen içerisinde gelişen bir âdâb şeklinde gerçekleşmektedir. Bu araştırmamızda Hücvîrî’nin semâ anlayışından hareketle tasavvufun tedvin döneminin sonlarına doğru semâ’ın tasavvuf literatüründe nasıl ele alındığını ve semâ âdâbının Keşfu’l-Mahcûb’da nasıl zikredildiğini ortaya koymaya çalışacağız.

Anahtar Kelimeler

• Semâ
• Semâ Âdâbı
• Şiir
• Tegannî
• Hücvîrî
• Keşfu’l-Mahcûb

Kaynakça

1. Abduİkerîm eİ-Cîİî. (2017). Gunyetu erbâbi’s-semâ’ fi keşfi’l-kınâ’ an vücûhi’l-istimâ’. Kitâb-Nâşirûn. google scholar
2. Abduİkerîm eİ-KuşeYrî. (2017). er-Risâletü’l-Kuşeyriyye, Dâru’İ-Minhâc. google scholar
3. Aİi b. Osman eİ-Cüİİâbî eİ-Hücviri. (2007). Keşfü’l-mahcub. eİ-Mecİisü’İ-a’İâ İi’s-sekâfe. google scholar
4. Ebû Abdurrahmân Muhammed b. HüseYin es-Süİemî. (1968). Mecmua-i âsâr-i Ebû Abdurrahmân es-Sülemî (C.2). Merkez-i Neşri Dânişgâhî. google scholar
5. Ebu Nasr Serrâc et-Tûsî. (2016). el-Lüma’. Dâru’İ-feth. google scholar
6. Ebû Nüvâs eİ-Hakemî, (2010). Dîvânu Ebî Nüvâs bi-rivâyeti’s-sûlî. Dâru’İ-Kutubi’İ-VataniYYe. google scholar
7. Ebû Tâİib eİ-Mekkî, (2001). Kûtu’l-kulûb fî muâmeleti’l-mahbûb ve vasfi tarîki’l-mürîd, ilâ makâmi’t-tevhîd. Mektebetu Dâri’t-Turâs. google scholar
8. Güven, R. (2004). Mevİânâ ve Şems-i Tebrîzî (S. Arpaguş Çev.). Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 27(2), 135-148. google scholar

9. Hücvîrî. (1982). Keşfu’l-mahcûb, (S.Uİudağ Çev.). Dergah YaYınİarı. google scholar
10. Lebîd b. Rabîa. (2004). Dîvanu Lebîd b. Rabîa. Dâru'İ-Ma'rife. google scholar