İslam Kelamında Fıtratın Bilgisel Değeri
Öz
Dinî literatürde insanın yaratıcısını kendi kendine bilebilecek bir donanımla yaratılmış olması anlamına gelen fıtrat kavramı; Kelam ilminde Allah’ın varlığının delillerinden biri olarak da zikredilir. Bu bağlamda Eş’ari bir âlim olan Gazzâlî’nin de fıtrat deliline oldukça fazla vurgu yaptığı görülür. Bu delile oldukça fazla vurgu yapan Gazzâlî’nin, fıtratın bilgisel yönden değerinin mükellefiyet getirip getirmeyeceği hususundaki görüşü de kelamî yönden önem arz etmektedir. Zira Allah’ı bilme hususunda fıtratı önemli bir delil olarak gören Gazzâli’nin, insanın şeriat olmadan da Allah’ı bilmekle mükellef olup olmayacağı konusundaki söylemine göre Eş’ari yahut Maturidi görüşe yaklaşacaktır. Eğer o, fıtratı mükellef olmaya bir delil gösterirse Matudiri görüşe yaklaşacak; şeriat olmadan kişinin Allah’ı bilmekten mükellef olmayacağını iddia ederse de mensubu olduğu Eş’ari görüşü savunmaya devam edecektir. Bu bağlamda bu makale, Gazzâli’nin ilmi dünyasında fıtratın, insanı bağlayıcı yönünün olup olmadığını tespit etmeyi hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akçay, Mustafa. “İman’ın oluşumunda Fıtrat’ın Rolü”. SDÜİFD, 1 (Isparta 1996).
- Arslan, Hulusi - Bozkurt, Mustafa. Sistematik Kelâm. 2. Baskı. Ankara: TDV Yayınları, 2016.
- Âyni, Bedrüddin Ebû Muhammed Mahmud b. Ahmed el-. Umdetu’l kârî şerhu sahihi’l Buharî. Ed. Muhammed Mahmut el-Halebî. 1972.
- Aynî, Mehmet Ali. İslam Düşüncesinin Zirvesi Gazzâlî. İstanbul: İnsan Yayınları, 2011.
- Buhârî, Muhammed b. İsmail. Sahîhu’l-Müslîm. Ed. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. Beyrut: Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabi, 1954.
- Coşkun, İbrahim. “Nazarî Akıl ile Allah’ın Bilinmesi” 6/1 (2004).
- Cürcânî, Seyyid Şerif Ali b. Muhammed. Ta’rîfât. Beyrut: Alimü’l-Kütüb, 1987.
- Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn. eş-Şâmil. Ed. Ali Sami Neşşar. İskenderiye, 1969.
- Çağrıcı, Mustafa. “Gazzâlî”. DİA. İstanbul, 1996.
- Çağrıcı, Mustafa. “Zarûriyyat”. DİA. İstanbul, 2013.