Ebû İshâk İbrâhîm Ettafeyyiş ve “el-Fark Beyne’l-İbâziyye ve’l-Havâric” Adlı Eseri
Öz
İslam Tarihi’nin oldukça erken döneminde siyasi çekişmelerin dini sonucu olarak neşet bulmuş ilk mezhebi oluşumun Hâricîlik olduğu bilinir. Daha çok, çoğunluğa ve siyasi otoriteye karşı almış olduğu muhalif pozisyonu ile temayüz eden bu mezhep kendi bünyesinde bütünlüğü sağlayamamış, kısa süre içerisinde bölünmeler yaşayarak Acâride, Ezârika, Necedât, Sufriyye ve İbâziyye gibi birçok kola ayrılmıştır. Anarşist ve dışlayıcı karakterlerinden ötürü bu fırkalar, İslam toplumun nezdinde karşılık bulamamış ve dolayısıyla da varlıkları kısa sürmüştür. Ancak bunlar içerisinde, diğerlerine nazaran itikadi ve siyasi olarak mutedil olan İbâziyye, Umman ve Cezâyir gibi, Arap yarımadasının güneyiden Kuzey Afrika’ya kadar birçok bölgeye yayılarak varlığını günümüze değin idame ettirebilmiştir. Diğer taraftan bağlı bulunduğu Hâricilik ile arasındaki aidiyet ve mensubiyet polemiklerini de günümüze kadar taşımışlardır. İbâzî alimleri, tarihteki olumsuz imajı ve isimlendirmeden kaynaklanan menfi çağrışımlardan dolayı, İbâzîliğin Hâricîliğin bir kolu olduğu yönündeki genel kabule karşı itirazlarında elbette haklılık payları vardır. Ancak, düşünce ve zihniyet bazlı farklılaşmalar olsa da, İbâzîliğin organik olarak Harîciliğin bir kolu olduğu makalat sahibi müelliflerince müsellemdir. Yanı sıra, İbâzîliğin Hâricîlikten teberri çabaları güncelliğini korumaktadır. Fırkaların veya mezheplerin ne oldukları ve ne olmadıkları üzerinden kendilerini özgün bir şekilde ifade ettiği bu tür çabalar, onların içerden tanınmasına katkıda bulunacağından, İslam Mezhepleri Tarihi’nin ilgisini hak etmektedir. Çalışmamızda, söz konusu Hâricîlikten teberri çabalarından biri olarak değerlendirdiğimiz Ebû İshâk İbrâhîm Ettafeyyiş’in “el-Fark Beyne’l-İbâziyye ve’l-Havâric” adlı eseri ele alınmıştır. İlk olarak, müellifin hayatı ve ilim dünyasına yaptığı katkılar hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra mezkûr risâlenin tercümesi yapılmış ve yazarın eserdeki iddiaları esas alınarak değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 7. KAYNAKÇA a. Basılı Kaynaklar Ağırkaya, Güven. “İbâzî Tefsirlerde Hâricî İzler (Himyânu’z-Zâd Örneği)”, Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6/11 (Aralık/ December 2019): 574.
- Ağırkaya, Güven. “Cezayir Bölgesinde İbâzî Mezhebini Canlandıran Çok Yönlü Bir Müfessir: Muhammed B. Yusuf Ettafeyyiş”, Adıyaman Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi İslami İlimler Araştırmaları Dergisi, 2019/2, 59-60.
- Ateş, Orhan. “İmam Câbir b. Zeyd el- Ezdî’nin Mektupları ve İbâdiyye Açısından Önemi”, Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 1/4 (01 Haziran 2017): 1-3, 18.
- Efendioğlu, Mehmet. “Saîd b. Cübeyr”, Diyanet İslam Ansiklopedi (İstanbul: TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 2008), 35: 552-554.
- es-Seâlebî, Abdülaziz. Halfiyyâtu’l-mu’temeri’l-İslâmî bi’l-Kudüs, Beyrut: Dârû’l-Garbi’l-İslami, 1988.
- es-Sallâbî, Ali Muhammed. el-İbâziyye: Medresetün İslâmiyyetün baîdetün ani’l-havâric, Mektebetü Hasan el-Asriyye, Beyrut, 2019.
- Ettafeyyiş, Ebû İshâk İbrâhîm. el-Fark Beyne’l-İbâziyye ve’l-Havâric, Mektebetü’d-Dâmirî li’n-Neşr ve’t-Tevzî’, Uman, 2014, 32 sayfa.
- el-Bağdâdî, Ebû Mansûr Abdulkadir b. Tâhir. el-Fark beyne’l-Fırâk ve Beyânu’l-Fırkâ’n-Nâciyye, Beyrut: Dâru’l-Afâki’l-Cedîde, 1977.
- el-Kâlî, İsmail b. el-Kâsım Ebu’l-Âlî. el-Emâlî, thk. Muhammed b. el-Cevâd (Dâru’l-Kutubu’l-Mısriyye, 1344), 232;
- eş-Şehristânî, Ebü'l-Feth Tâcüddîn Muhammed b. Abdilkerîm b. Ahmed. el-Milel ve’n-Nihal, Beyrut, 1986.