Tarihsel Yaklaşımlar İzleğinde Antik Çağ ve Ortaçağ Kökenli “Eğitimli İnsan” Kavramı Üzerine Düşünmek

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 7, 16 - 33, 29.12.2025

Gökçe Karabacak

Öz

Bu çalışmada, tarihsel yaklaşımlar izleğinde Antik Çağ ve Ortaçağ kökenli eğitimli insan kavramı ele alınmaktadır. Tarihsel ve güncel boyutları düşünüldüğünde yaşamı oluşturan her bir unsurun kesişim noktası olduğu görülen eğitim, yaşamın bütününü inşa etmekte ve bu esnada eğitimli insan çıktısı sürece uygun olarak şekil almaktadır. Sosyo-politik, ekonomik, kültürel ve psikolojik faktörlerce belirlenen ve sosyal yaşam için temel olan bu iki unsur, tarih boyunca üzerine tartışıp teoriler üreten çeşitli düşünürlerce ele alınmıştır. Antik Çağ düşünürlerinin devlete faydalı olmaya, Ortaçağ düşünürlerinin var olan tarihsel bilginin aktarımına, teolojik yaklaşıma ve bireyi keşfe, Kant’ın akılcılık ve cesarete, Locke’ın deneyime, Dewey’in yaparak öğrenmeye, Sosyal Öğrenme ve Davranış Teorisi’nin gözleme yaptıkları vurgu, eğitimli insan kavrayışını bütünlüklü şekilde oluşturmada temel teşkil edecek kritik kavramlardır. Bu çerçevede konu, tematik analiz yoluyla nitel bir yöntem kullanılarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Eğitimli İnsan , Sosyal Öğrenme ve Davranış Teorisi , Gözlem , Toplumsallık , Deneyim

Thinking Over the Concept of “Educated Person” Taking Roots from Ancient Period and Middle Ages Within the Path of the Historical Approaches

Öz

In this study, it is handled the concept of educated person taking roots from Ancient Period and Middle Ages within the historical approaches. Considering historical and current dimensions, it is evident that education is a junction point of each elements in life and constructs the whole life. Meanwhile educated person as an output of education process is formed. These subjects, determined by socio-political, economic, cultural and psychological factors and constituted a ground for social life, are addressed by various thinkers and social theoreticians who contemplated and developed theories. Ancient Period thinkers’ highlights of being beneficial for state; Medieval thinkers’ emphasis on the theological approaches, transmission of the existing historical knowledge and exploration of the individual; rationality and courage of Kant, experience of Locke, learning by doing of Dewey, observation of Social Learning and Behaviour Theory provides us a basis to compose a comprehensive apprehension of the meaning of what is an educated person. Within this framework, the study is evaluated using qualitative method through thematic analysis.

Anahtar Kelimeler

Educated Person , Social Learning and Behaviour Theory , Observation , Experience , Sociality

Kaynakça

• Aristoteles (2023). Politika. Say Yayınları: İstanbul.
• Aytaç, K. (2018). Avrupa eğitim tarihi, Antikçağ’dan 19. yüzyılın sonlarına kadar. Doğu Batı Yayınları: Ankara.
• Balanuye, Ç. (2020). Spinoza’nın sevinci nereden geliyor? Reddedilemeyecek bir felsefi teklif. Ayrıntı Yayınları: İstanbul.
• Barak, N. (2020). Immanuel Kant’ın Saf Aklın Eleştirisi eserinde diyalektik kavrayışı. Ethos: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, Temmuz, 13 (2), 36-52.
• Boetie, E. D. (2022). Gönüllü kulluk üzerine söylev. Alfa: İstanbul.
• Bumin, T. (2023). Hegel, Bilinç problemi, köle-efendi diyalektiği, Praksis Felsefesi. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul.
• Büyükdüvenci, S. (2019). Pragmatizm ve eğitim. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, Yıl: 1987, 20 (1), 323-339.
• Cicero (2024). Yaşlı Cato veya yaşlılık üzerine. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları: İstanbul.
• Dewey, J. (1996). Demokrasi ve eğitim, eğitim felsefesine giriş. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları: 81, Ege Üniversitesi Basımevi: İzmir.
• Dürüşken, Ç. (2023). Antikçağ Felsefesi- Homeros’tan Augustinus’a bir düşünce serüveni. Alfa: İstanbul.
• Erol, B. (2021). Ortaçağ Avrupası ve üniversiteler. Doğu Batı Düşünce Dergisi, Sayı: 33, 79-93.
• Fertellioğlu, B. (2020). Kant’ın politik felsefesinde özgür devlet tasarımı. Hukuk Kuramı Dergisi, C. 7, S. 1-2, Ocak-Ağustos, 28-46.
• Hesse, H. (2020). Çarklar Arasında. Can Sanat Yayınları: İstanbul.
• Hume, D. (2023). İnsanın anlama yetisi üzerine bir soruşturma. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları: İstanbul.
• İçli, T. G. (2013). Kriminoloji. Seçkin Yayıncılık: Ankara.
• Kant, I. (1999). Pratik aklın eleştirisi. Türkiye Felsefe Kurumu: İstanbul.
• Kant, I. (2020). Eğitim üzerine. Say Yayınları: İstanbul.
• Köycü, K. (2022). Tanrı adına yönetmek, Orta Çağ ve Erken Modern Dönem yönetim gerçekliğinde Hıristiyanlık. Gazi Kitabevi: Ankara.
• Küken, G. (2001). Ortaçağda eğitim felsefesi. Alfa: İstanbul.
• Le Goff, J. (2024). Ortaçağda entelektüeller. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları: İstanbul.
• Locke, J. (2004). Eğitim üzerine. Yeryüzü Yayınevi: Ankara.
• Locke, J. (2014). An essay concerning human understanding with the second treatise of government. Wordsworth Classics Of World Literature.
• Montessori, M. (1975). Çocuk eğitimi “Montessori Metodu”. Sander Yayınları: İstanbul.
• Özçeri, B. (2021). Kant’ın pratik felsefesinde beden problemi. Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü: Ankara.
• Öztan, G. G. (2019). Türkiye’de çocukluğun politik inşası. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları: İstanbul.
• Piaget, J. (2010). Çocuğun gözüyle dünya. Dost Kitabevi: Ankara.
• Platon (2022). Devlet. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları: İstanbul.
• Rousseau, J. J. (2023). Emile. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları: İstanbul.
• Seneca (2022). Bilgenin sarsılmazlığı üzerine-İnziva üzerine. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları: İstanbul. Warburton, N. (2022). Felsefeye giriş. Alfa: İstanbul.
• Yeşiltaş – Kaymakçı, N. K., S. (2009). John Dewey’nin eğitim anlayışı ve sosyal bilgiler eğitimine yönelik bazı örnek uygulamaları. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 4, 227-242.