Ortaçağ Bilim Tarihi Örnekleri Üzerinden Yanlışlama Anlayışları Bakımından Popper ve Kuhn

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 7, 62 - 76, 29.12.2025

Soykal Yakın

Öz

Bu çalışma, Popper ve Kuhn’un bilimsel kuramların yanlışlanabilir olup olmadığına dair görüşlerini, Ortaçağ dönemi de dahil olmak üzere bilim tarihinden çeşitli örnekler üzerinden sunmayı amaçlayan betimsel bir çalışmadır. Çalışmada öncelikle Popper’in yanlışlamacı yöntembilimi temel özellikleriyle incelenmiştir. Ortaçağ bilim tarihiyle ilgili olarak ise Kuhn’un Kopernik devrimi olarak adlandırılan bilimsel dönüşümün (devrimin) kaynaklarına dair açıklamaları merkeze alınmış, Kuhn’un görüşleri bu örnekleri kullanarak serimlenmeye çalışılmıştır. Ortaçağ bilim tarihi, özellikle günümüzde yapılan bilim felsefesi çalışmalarında modern bilim öncesi (olgun olmayan) bilim dönemine ait sayıldığından gittikçe daha az ilgi görmektedir. Ancak Kuhn’un kapsamlı Kopernik devrimi anlatısı, günümüzdeki eğilimin aksine, Newton ve hatta Kopernik öncesi bilime de geniş yer ayırmaktadır. Buna paralel olarak, Kuhn’un paradigma anlayışı ve paradigma kavramıyla beraber ortaya koyduğu kavramsal çerçeve önemli bir Popper ve bilim tarihi eleştirisi, radikal bir bilim anlayışı sunmaktadır. Bu nedenle, bu çalışmada Popper’in ardından, Kuhn’un söz konusu eleştirileri, ampirik kanıtların bilimsel kuramları terk etmeye zorlayamayacağı görüşü ve kuram tercihi için sunduğu alternatif açıklanmıştır. Sonuç bölümünde ise iki filozofun yüzeyde görünen ayrılıklarına rağmen yine de paylaştıkları ortaklıklar olduğuna değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Popper , Kuhn , Yanlışlanabilirlik , Ortaçağ Bilim Tarihi

Kaynakça

• Aristoteles, Fizik, çev, Saffet Babür (İstanbul, YKY, 2019).
• Duhem, Pierre. The Aim and Structure of Physical Theory, (Princeton: Princeton University Press, [(1914) 1991]).
• Güzel, Cemal, Sağduyu Filozofu: Popper, (Ankara: Bilim ve sanat Yayınları 1998).
• Hoyningen-Huene, Paul, Philosophical Elements in Thomas Kuhn’s Historiography of Science. Theoria: An International Journal for Theory, History and Foundations of Science, [2012, 27(3(75))], .281-292.
• Thomas Kuhn, “Keşif Mantığı mı Araştırma Psikolojisi mi?”, Eleştiri ve Bilginin Gelişmesi, ed. Imre Lakatos, Alan Musgrave, çev. Nur Küçük, (Cambridge University Press, 1970), 5-36.
• Kuhn, Thomas, Kopernik Devrimi, çev, Halil Turan, Dursun Bayrak, Sinan Kadir, Çelik, (Ankara: İmge Kitabevi, 200).
• Kuhn, Thomas. “Objectivity, Value Judgement, and Theory Choice”, The Essential Tension: Selected Studies in Scientific Traditions and Change (Chicago ve London: The University of Chicago Press, 1977), 320- 339.
• Kuhn, Thomas, The Structure of Scientific Revolution, (Chicago ve London: The University of Chicago Press, [1962] 1996).
• Laudan, Larry, “A Confutation of Convergent Realism”, Philosophy of Science, 48(1), 1981) 19-49.
• Popper, Karl, Bilimsel Araştırmanın Mantığı, (İstanbul: Yapı Kredi Yayınlar, 1998).
• Popper, Karl, R. Conjectures and Refutations. (Abingdon ve New York: Routledge, 2002).
• Tağman, Ertan. “Modern Astronominin İspanya’ya Girişi: Novatores”. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 6/1 (Mart 2022), 39-49.
• Wallace, William, A. “The Philosophical Setting of Medieval Science”, Science in the Middle Ages, ed. David C. Lindberg, (Chicago: The University of Chicago Press, 1978), 91-119.
• Weisheiple, James, A. “The Nature, Scope, and Classification of the Sciences”, Science in the Middle Ages, ed. David C. Lindberg, (Chicago: The University of Chicago Press, 1978), 461-482.
• Yakın, Soykal, Eksik-Belirlenim Problemi ve Doğa Bilimleri Üzerine Tartışmalardaki Yeri, Yayınlanmamış Doktora Tezi (İzmir: Ege Üniversitesi, 2024)