Araştırma Makalesi

Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi

Cilt: 8 Sayı: 1 30 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) alanındaki temsilci ve indirgemeci yaklaşımların insan bilincinin karmaşıklığını açıklamadaki yetersizliklerini, fenomenolojik bir perspektiften incelemektedir. Bilinci kurallara dayalı bilgi işleme süreçleriyle tanımlayan mevcut YZ modelleri, anlam üretiminin öznel, bağlamsal ve bedenlenmiş doğasını göz ardı etmektedir. Çalışmada, Husserl’in yönelimsellik kuramı temel alınarak bilincin dünyaya yönelimli yapısı tartışılmış, anlam üretiminin yalnızca sembolik temsiller yoluyla değil, öznelerarası ve bağlamsal deneyimle şekillendiği gösterilmiştir. Heidegger’in dünya-içinde-varlık anlayışı, insanın tarihsel ve kültürel bağlamlar içinde dünyayla kurduğu anlamlı ilişkileri açıklamak için kullanılmıştır. Merleau-Ponty’nin bedenlenmiş bilinç yaklaşımı ise algının ve bilincin bedenin çevreyle kurduğu sürekli etkileşimler yoluyla şekillendiğini vurgulamaktadır. Hubert L. Dreyfus’un fenomenolojik eleştirileri, özellikle yapay zekâ sistemlerinin bilgi işleme kapasiteleri ile insan bilincinin dünyayla kurduğu anlamlı ilişkiler arasındaki farkları ortaya koymak açısından çalışmanın önemli bir dayanağıdır. Dreyfus’un analizleri, temsilci yapay zekâ modellerinin neden çerçeve problemi gibi temel sınırlılıklarla karşılaştığını açıklamak için değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, fenomenolojik yaklaşımın, yapay zekâ araştırmalarında insan bilincinin indirgenemez özelliklerini kavramada ve mevcut modellerin sınırlarını tartışmada önemli bir kuramsal araç sunduğu ileri sürülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Allen, N. & A. Simon, H. (1976). "Computer Science As Empirical Inquiry: Symbols and Search." Communications of the ACM, 3(19): 113-126. https://doi.org/10.1145/360018.360022
  2. Andler, D. (2006). "Phenomenology in Artificial Intelligence and Cognitive Science." H. L. Dreyfus & M. Wrathall (Ed.), A Companion to Phenomenology and Existentialism içinde (s. 377-393). Blackwell Publishing.
  3. Bolt, B. (2012). Yeni Bir Bakışla Heidegger Çev. Murat. Özbank. Kolektif Kitap.
  4. Cerbone, D. R. (2006). Understanding Phenomenology. Acumen Publishing Limited.
  5. Clark, A. (2008). Supersizing the Mind: Embodiment, Action, and Cognitive Extension. Oxford University Press.
  6. Clark, A. & Chalmers, D. (1998). “The Extended Mind.” Analysis, 58(1): 7-19.
  7. Dennet, D. (1991). Consciousness Explained. Back Bay Books/Little.
  8. Descartes, R. (1984). Metot Üzerine Konuşma. Çev. K. Sahir Sel. Sosyal Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Metafizik, Yapay Zekâ Felsefesi, Zihin Felsefesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

8 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

23 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Bekalp, B. (2025). Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi, 8(1), 25-56. https://doi.org/10.51404/metazihin.1695620
AMA
1.Bekalp B. Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi. 2025;8(1):25-56. doi:10.51404/metazihin.1695620
Chicago
Bekalp, Bilal. 2025. “Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi”. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi 8 (1): 25-56. https://doi.org/10.51404/metazihin.1695620.
EndNote
Bekalp B (30 Haziran 2025) Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi 8 1 25–56.
IEEE
[1]B. Bekalp, “Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi”, MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi, c. 8, sy 1, ss. 25–56, Haz. 2025, doi: 10.51404/metazihin.1695620.
ISNAD
Bekalp, Bilal. “Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi”. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi 8/1 (30 Haziran 2025): 25-56. https://doi.org/10.51404/metazihin.1695620.
JAMA
1.Bekalp B. Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi. 2025;8:25–56.
MLA
Bekalp, Bilal. “Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi”. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi, c. 8, sy 1, Haziran 2025, ss. 25-56, doi:10.51404/metazihin.1695620.
Vancouver
1.Bilal Bekalp. Fenomenolojik Perspektiften Yapay Zekâya Bakış: Yönelimsellik, Beden ve Çerçeve Problemi. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi. 30 Haziran 2025;8(1):25-56. doi:10.51404/metazihin.1695620

Cited By