Budizm ve Uygurcada Sutralar

Köktürklerle başlayan yazı geleneği Uygurların yerleşik hayata geçmesiyle birlikte gelişmiştir. Bu yeni durum dinî, sosyal ve kültürel yönden Uygurları etkilemiştir. Manihaizm resmî devlet dini olarak kabul edilmiştir. Bunun yanında Budizm ve Hristiyanlık da yerleşik hayata geçen Uygurların arasında yayılmıştır. Yeni dinleri benimseyen Türkler bu dinlerin kutsal metinlerini Türkçeye çevirmişlerdir. Yeni yaşam şeklinin ürünü olan Budist Uygur edebiyatı, çevrilen eserler sayesinde oldukça zengindir. Buda’nın düşünce siteminin ürünü olan kutsal metinler, onun öğretilerini takip eden inananlar aracılığı ile birçok topluma yayılmıştır. Girdiği her kültüre kolayca uyum sağlayan Budizm’in kutsal metinleri Soğut, Tohar, Çin, Tibet dillerine, oradan da diğer dillere çevrilmiştir. Uygurca çeviriler çoğunlukla Çinceden yapılmıştır. Tripitaka (üç sepet) Budizm’in kutsal metinlerinin külliyatıdır. Sutralar da bu külliyat içinde özellikle önemlidir. Buda’nın bizzat verdiği vaazların toplandığı sutralar Budist Uygur edebiyatının en önemli yanını oluşturmuştur. Bu makalede Budizm’in ortaya çıktığı Hindistan’daki siyasi ve dinî yapı; Hindistan’da Budizm’in ortaya çıkmasının nedenleri, Budizm’e kadar olan inanç sitemleri, Budizm’le aynı çağda ortaya çıkan din ve felsefeler ele alındı. Sidharta Gotama’nın Buda olmadan önceki yaşantısı, arayış süreci ve aydınlanması anlatıldı. Budizm’in temel felsefesi, Nirvana’ya erme yolları, Budizm’in kutsal metinleri ve bu metinlerin en önemli kısmını oluşturan sutralar ele alındı. Kutsal kitaplar incelenirken önce tripitaka olarak adlandırılan üç kitap grubu açıklandı. Bu kitaplar arasında en önemli kısmı oluşturan sutraların Pali dilinde adları da verilmiştir. “Budist Uygurcada Sutralar” bölümünde ise Uygurcaya çevrilen sutralar ele alınmıştır.