On Dokuzuncu Yüzyıl Türk Romanında Acıma veya Merhamet Uyandıran Bir Durum Olarak Yoksulluk

İlk Türk romancıları, kadının toplumdaki konumu veya Batılılaşma gibi konularda birbiri ardına tezli romanlar yazmışlarsa da gündelik hayattaki yoksulluk, bu dönem yazarları için başat bir problem olamamıştır. On dokuzuncu yüzyılda Türk romancılığının hem eser sayısı hem de okur üzerindeki etkisi bakımından en önemli yazarı Ahmet Mithat, yoksulluğu Osmanlı coğrafyasından daha çok Avrupa’ya veya Osmanlı coğrafyasındaki gayrimüslimlere yakıştırır. Ekonomiye dair Türkçedeki ilk kuramsal iktisat metinlerini de yazan Ahmet Mithat, açlıkla ve evsizlikle sonuçlanan bir yoksulluk yerine orta sınıf bireyin daha çok para kazanması ile ilgilenir. Halit Ziya ise realist tavrının da bir sonucu olarak yoksulluğu daha çarpıcı bir şekilde işler. Yoksulluk ve Türk romanı bağlamındaki ikinci bir tespit ise yoksulluğun birey ve toplum üzerindeki olumsuz etkileri konu edildiğinde, bu durumun okurda uyandırdığı duygunun saiklerinin sorgulanmasının gerekliliğidir. Bu noktada merhamet ve acıma duyguları arasında bir ayrım yapılması hem romanların tasnifi hem de bu dönemin düşünsel nitelikleri bakımından oldukça önemlidir. Bunun ardından, on dokuzuncu yüzyıl Türk romanında yoksulluk karşısında doğan duygunun kaynağını dinden alan bir merhameti mi yoksa Aydınlanma değerlerine dayanan bir acıma duygusunu mu doğurduğu sorusu sorulmalıdır. Bu nedenle, bu çalışmada öncelikle politik bir tavrı da işaret eden bu iki duygu arasındaki farka odaklanılacak, bu iki duygunun toplumsal tarihleri incelenecek, daha sonra ise on dokuzuncu yüzyıl Türk romanında yoksulluk ve bu yoksulluğun hangi duyguya, başka bir deyişle hangi değerler dizgesine tekabül ettiği sorusunun cevapları aranacaktır.