Turkish Foreign Policy from A Neoclassical Realist Pespective: An Analysis of Energy Policy in the Post-2000 Period

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 1, 28 - 50, 31.12.2025

Elif Özdilek

https://doi.org/10.55044/meusbd.1788493

Öz

1923’ten bu yana Türkiye Cumhuriyeti’nin dış politikası genel olarak statükoyu koruma anlayışıyla şekillenmiştir. Komşu ülkeler ve diğer devletlerle küçük ölçekli sorunlar yaşansa da, meseleler diplomatik yollarla çözüme kavuşturulmaya çalışılmıştır. Çalışmada, 2000 yılı sonrasında Türkiye’nin enerji dış politikası neoklasik realist teori çerçevesinde incelenmiştir. Çalışmanın temel araştırma sorusu, “Türkiye’nin enerji politikasının şekillenmesinde neoklasik realist teorinin vurguladığı uluslararası sistem baskısı ve iç dinamiklerin rolü nedir?” şeklinde belirlenmiştir. Analiz sürecinde nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi tekniği kullanılmış ve elde edilen veriler bu yöntemle değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, uluslararası sistemin yapısı ve Türkiye üzerindeki baskısının, enerji dış politikasının belirlenmesinde öne çıkan bağımsız değişkenler olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Enerji politikası , İçerik analizi , Neoklasik realizm , Türk enerji politikası

Turkish Foreign Policy from A Neoclassical Realist Pespective: An Analysis of Energy Policy in the Post-2000 Period

Öz

Since 1923, the foreign policy of the Republic of Turkey has generally been shaped by the understanding of preserving the status quo. Although there have been small-scale problems with neighboring countries and other states, the issues have been tried to be resolved through diplomatic means. In the study, Turkey's energy foreign policy after 2000 was examined within the framework of neoclassical realist theory. The main research question of the study was determined as "What is the role of the international system pressure and internal dynamics emphasized by neoclassical realist theory in the formation of Turkey's energy policy?" In the analysis process, the content analysis technique, one of the qualitative research methods, was used and the obtained data was evaluated with this method. As a result of the study, it was determined that the structure of the international system and its pressure on Türkiye are the prominent independent variables in the determination of energy foreign policy.

Anahtar Kelimeler

Energy policy , Content analysis , Neoclassical realism , Turkish energy policy

Kaynakça

• Ağdemir, A. M. (2014). Neoklasik Realizm Çerçevesinde İsrail’in Irak Politikası. (Doktora Tezi), Kara Harp Okulu, Savunma Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Allard, E. (1971). Institutionalised Radicalism in Decline of Ideology. New York: Adline Atherton.
• Avcı, S. B. (2022). The Influences Of The Ottoman State On The Iraq Admınıstratıon. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 6(1). 1-10.
• Bayraç, H. N. (2009). Küresel Enerji Politikaları ve Türkiye: Petrol ve Doğal gaz Kaynakları Açısından Bir Karşılaştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 115-142.
• Bigpara (2025). Dolar Kuru, Hürriyet: https://bigpara.hurriyet.com.tr/doviz/dolar/tumu/ (Erişim: 22.04.2025).
• Bilgin, M. (2010). Energy and Turkey's Foreign Policy: The Link between State Strategy, Regional Cooperation and Private Sector Involvement. Turkish Policy Quarterly 9, no. 2: 81–92.
• Bilgin, M., & Bilgiç, M. (2022). Turkey's Energy Diplomacy in the Aftermath of the Ukraine War: A Pragmatic Turn to Transit Hub Ambition. Journal of Energy Security.
• Bull, H. (1995). The Theory of International Politics, 1919–1969 (1972). In International Theory: Critical Investigations (pp. 181-211). Palgrave-Macmillan UK.
• Carr, E. (1946). The Twenty Years "Crises" 1919-1939. The Macmillan Press.Londra.
• Civelekoğlu, İ. (2008). Rusya'nın Enerji Politikaları ve Türkiye'ye Etkileri. (Yüksek Lisans Tezi). Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
• Çetinsaya, G. (2008). 2000-2008 Dönemi Türk Dış Politikası: Ortadoğu ile İlişkiler. H. Çakmak içinde, Türk Dış Politikası 1919-2008. Platin Yayınları. Ankara.
• Çoban, Ö. (2020). Neoklasik Realizm Çerçevesinde ABD'nin Proaktif Güney Kafkasya Politikası(2001-2018). (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Trabzon.
• Dağdeviren, Z. (2021). Türkiye İle Irak Kürt Bölgesel Yönetimi Arasında Enerji İlişkileri. Journal of Economics and Research, 2(2) 17-33.
• Davutoğlu, A. (2014). Stratejik Derinlik. Küre Yayınları, İstanbul.
• Demiryol, T. (2018). Türkiye-Rusya ilişkilerinde enerjinin rolü: Asimetrik karşılıklı bağımlılık ve sınırları. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 17 (4), 1438-1455.
• Demiryol, T., ve Pekşen, H. (2018). Enerji ve Güvenlik Ekseninde Türkiye-Irak İlişkileri (1990-2018). Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 5(2),127-158.
• Duran, B. (2008). Türk Dış Politikasında ‘Medeniyet Derinliği’Arayışı Var. Anlayış Dergisi, http://www.anlayis.net/makalegoster.aspx?makaleid=5375 (Erişim: 22.04.2025)
• Dursun, R. (2017). Realizmin Realist Bir Eleştirisi Olarak Raymond Aron ve Uluslararası İlişkiler Kuramı. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 5(2), 67-85.
• Erkılavuz, T. (2018).Rusya'nın Kafkaslardaki Petrol- Doğalgaz Jeopolitiği. (Yüksek Lisans Tezi). Dumlupınar Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
• Ertoy, B. (2019). Neoklasik Realizm Yaklaşımı İle Rusya’nın Ukrayna Müdahalesinin Analizi. (Yüksek Lisans Tezi), Eskişehir, Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eskişehir.
• Firoozabadi, J. D., ve Ashkezari, M. Z. (2016). Neo-classical realism in international relations. Asian Social Science, 12(6), 95-99.
• Gilpin, R. (1986). The Richness of the Tradition of Political Realism., Neorealism and its Critics (s. 301-322). Columbia University Press. USA.
• Gürer, E. (2023). Türkiye'nin Enerji Dış Politikasında Rusya-Ukrayna Savaşı Sonrası Pragmatizm. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 20(80), 37-56.
• Gürzel, A., ve Ersoy , E. (2012). Turkey and Iran’s Nuclear Program. Middle East Policy, 19(1), 37-50.
• Kakışım, C. (2020). Tarihsel Perspektiften Hareketle Irak, Suriye ve Libya’da Yaşanan Enerji Savaşlarının Analizi. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 8(1), 191-228.
• Karagöl, E. (2019). Türkiye’nin Milli Enerji ve Maden Politikası: Enerji Arz Güvenliği, Enerji Ekonomisi, Politika, Piyasa ve Düzenleme (s. 9-24). Umuttepe Yayınları. Kocaeli.
• Kazdal, M. (2018). Adalet ve Kalkınma Partisi Dönemi Türkiye-Rusya İlişkileri (2002-2017): Dış Politikada Çatışma ve İşbirliği. Journal of Awareness, 3(2), 51-62.
• Kiraz, S. (2018). Dış Politika Analizi Modeli Olarak Neoklasik Realizm: İkinci Dünya Savaşı Sırasındaki Türk Dış Politikasının Analizi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(2), 417-440.
• Kiraz, S. (2020). Bir Dış Politika Analizi Olarak Neoklasik Realizmin İncelenmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(4), 665-686.
• Kolasi, K. (2013). Soğuk Savaşın Sona Ermesi ve Uluslararası İlişkiler Teorileri. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 68(2), 149-179.
• Korhan, H. (2010). Enerji Güvenliği ve Türkiye. (Doktara Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Lobell, S., Ripsman, N., ve Taliaferro, J. (2009). Neoclassical realism, the state, and Foreign Policy. Cambridge University. Cambridge.
• Morgenthau, H. (1948). Politics Among Nations. Knopff. New York.
• Oğuz, G., & Dede, G. (2022). Black Sea Gas Discovery: A Game Changer for Turkey's Energy Security and Foreign Policy? Turkish Studies, 23(3), 323-345.
• Olçar , K. (2007). Karadeniz Politikaları ve Türkiye Ukrayna Stratejik İlişkiler. IQ Yayıcılık. İstanbul.
• Özan, Ö. (2020). Neoklasik Realizm Çerçevesinde Abd'nin Arktik Politikası:Ulusal Güvenlik ve Enerji Politiğinin Analizi( 2001-2020). (Yüksek Lisans Tezi), Hacı Bayram Veli Üniversitesi. Lisanüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara.
• Özbey, H. (2019). İran’a Yönelik Yaptırımlar: Türkiye-İran Enerji İlişkilerine Etkisi. Mecmua, 8, 98-124.
• Pietzcker, R., Osorio, S. ve Rodrigues, R. (2021). Tightening EU ETS targets in line with the European Green Deal: Impacts on the decarbonization of the EU power sector. Applied Energy (293), 1-18.
• Poulantzas, N. (1992). Siyasal İktidar ve Toplumsal Sınıflar. Belge Yayınları. İstanbul.
• Ripsman, N., Taliaferro, J., & Lobell, S. (2016). Neoclassical Realist Theory of International Politics. Oxford: Oxford University Press. England.
• Rose, G. (1998). Neoclassicak Realism and Theories of Foreign Policy. World Politics, 51(1), 144- 172.
• Sak, H., ve Zengin , A. (2015). Uluslararası Doğal Gaz Boru Hattı Projeleri Türkiye'nin Doğal Gaz Ticareti Açısından Trans Anadolu Doğal Gaz Hattı(TANAP) ve Trans Adriyatik Doğal Gaz Boru Hattı(TAP) Projelerinin Değerlendirilmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Dış Ticaret Enstitüsü. İstanbul.
• Schmidt, B. (2007 ). Realist Conceptions of Power. F. Berenskoetter ve M. Williams içinde, Power in World Politics, (s. 43–63). Routledge. New York.
• Schweller, R. (2006). Unanswered Threats: Political Constraints on the Balance of Power. Princeton University Press.US.
• Schweller, R. (2012). The Concept of Middle Power. Expert Comission on Middle Power (s. 2-5). The Center for Strategic and International Studies. Korea.
• Şadıhanov, E. (2006). Sovyetler Birliği’nin Dağılma Sürecinde Etkili Olan Bölge Sorunları ve Milliyetçilik Hareketleri”. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Konferansları Dergisi, 33, 1-22.
• Şen, O. (2020). Türkiye’nin COVID-19 pandemisi sırasında yaptığı uluslararası insani yardımların kavramsal çerçevesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 6(1), 140-149.
• Taliaferro, J. (2004). Balancing Risks:Great Power Intervention in the Periphery. Cornell University Press. Londra.
• Taliaferro, J. M. (2006). "Balance of Power and the State: Foreign Policy and the Limits of Realism." Security Studies, 15(3), 466–505.
• Taliaferro, J. (2006). State Building for Future Wars: Neoclassical Realism and the Resource- Extractive State. Security Studies, 15(3), 464-495.
• Taliaferro, J. M. (2006). Balance of Power and the State: Foreign Policy and the Limits of Realism. Security Studies, 15(3), 466–505.
• Tamçelik, S., ve Öğün, B. (2019). Yapısal Realizmde Uluslararası Politika İle Dış Politika Ayrımı: Sistem Düzeyinde Devletlerin Genel Dış Politika Davranış Eğilimlerinin Analizi. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 41-54.
• Tan, M., ve Akbulut, P. (2012). 2002 Sonrası Türk Dış Politikası Bağlamında Türkiye İran İlişkilerinin Değerlendirilmesi. II. Bölgesel Sorunlar ve Türkiye Sempozyumu (s. 1-9). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi. Kahramanmaraş.
• Turgutoğlu, K. (2006). “Yeltsin ve Putin Donemlerinde İzlenen Dış Politikaların NATO ile İlişkiler Düzleminde Karşılaştırılması. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara.
• Üçbaş, Ü. (2020). Neoklasik realizm ve Türkiye’de dış politikanın süreçsel analizi. (Doktora Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Üçbaş, M. (2020). "Understanding the Geopolitics of Turkey’s Energy Policy after 2000." In A Critical Analysis of Turkey’s Foreign Policy, edited by Ali Çağlar, 115–135. London: Palgrave Macmillan.
• Waltz, K. (1979). Theory of. International Politics. Addison-Wesley. New York.
• Yıldız, B. (2020). Avrupa Birliği’nin Enerji Politikası ve Enerji Arz Güvenliği Ekseninde Türkiye’nin Rolü. (Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
• Yılmaz, İ. (2021). Neoklasik Realizm Perspektifinden Türk- Rus İlişkilerinde Lider Faktörü. (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. İstanbul.
• Yücel, M. (2023). Turkey's Green Transition and the Implications for Energy Foreign Policy. Energy Policy Journal, 180(3), 114-132.
• Zakaria, F. (1998). From Wealth to Power: The Unusual Origins of America's World Role. Princeton University Press. Chichester.