İnci Kefalinin (Alburnus tarichi) Coğrafi İşaret ve Sürdürülebilir Gastronomi Potansiyeli

Öz

Günümüz dünyasında gastronomi, gıdanın kökeni, üretim yöntemlerinin çevresel etkileri ve yerel biyoçeşitliliğin korunması gibi küresel sorunlara çözüm arayan disiplinler arası bir yaklaşıma evrilmiştir. ‘Tarladan sofraya’ stratejilerinin önem kazandığı bu süreçte, endemik türler ve coğrafi işaretli ürünler, sürdürülebilir gıda sistemlerinin en kritik bileşenleri olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, Van Gölü havzasına özgü endemik bir tür olan inci kefalini (Alburnus tarichi), sürdürülebilir gastronomi ve coğrafi işaretleme bağlamında kavramsal olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel ve literatür temelli bir yöntemle yürütülmüş; sürdürülebilir gastronomi, coğrafi işaretleme, endemik türler ve geleneksel muhafaza yöntemlerine ilişkin ulusal ve uluslararası kaynaklar incelenmiştir. İnci kefalinin endemik yapısı, mevsimsel göç döngüsü, yerel mutfak kültüründeki yeri ve geleneksel tuzlama uygulamaları, sürdürülebilir gastronomi ilkeleriyle ilişkilendirilerek ele alınmıştır. Çalışma sonucunda, inci kefalinin coğrafi işaretleme sistemi kapsamında değerlendirilmesinin; yerel gastronomik bilginin korunması, geleneksel üretim ve muhafaza yöntemlerinin sürdürülebilirliği ve yerel kalkınmanın desteklenmesi açısından önemli bir potansiyel taşıdığı ortaya konulmuştur. Bu yönüyle çalışma, sürdürülebilir gastronomi literatüründen su ürünlerine ve endemik türlere yönelik kavramsal bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir gastronomi
• coğrafi işaret
• inci kefali (Alburnus tarichi)
• endemik su ürünleri
• gastronomi turizmi

Geographical Indication and Sustainable Gastronomy Potential of Pearl Mullet (Alburnus tarichi)

Öz

Today, gastronomy has evolved into an interdiciplinary approach seeking solutions to global challenges such as food provenance, environmental impacts of production, and biodiversityconservation. As ‘farm to fork’ strategies gain importance, endemic species and geographical indication products stand out as critical components of sustainable food systems. The study aims to conceptually evaluate the Pearl Mullet (Alburnus tarichi), an endemic species unique to the Lake Van basin, within the context of sustainable gastronomy and geographical indication. The research was conducted using a qualitative, literature-based methodology examining sources on sustainable gastronomy, endemic species, and traditional preservation methods. The species’ endemic nature, seasonal migration cycle, role in local culinary culture, and traditional salting practices were analyzed in relation to sustainable gastronomy principles. The study concludes that evaluating the Pearl Mullet within the scope of the geographical indication system holds significant potential for preserving local gastronomic knowledge, ensuring the sustainability of traditional production and preservation methods, and supporting local development. In this respect, the study offers a conceptual contribution to the sustainable gastronomy literature regarding seafood and endemic species.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable gastronomy
• geographical indication
• Pearl Mullet
• endemic seafood
• gastronomy tourism.

Kaynakça

1. Abiog, K. O. (2026). Gastronomic framework of local cuisines in Calabanga, Camarines Sur. International Journal of Research Studies in Management, 14(2), 175 190. https://doi.org/10.5861/ijrsm.2026.26026
2. Baysal, A., Keçecioğlu, S., Arslan, P., Yücecan, S., Pekcan, G., Güneyli, U., Birer, S., Sağlam, F., Yurttagül, M., & Çehreli, R. (1991). Besinlerin bileşimleri (3. baskı). Hatiboğlu Yayınevi.
3. Çaklı, Ş., & Kışla, D. (2003). Su ürünlerinde mikrobiyal kökenli bozulmalar ve önleme yöntemleri. Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 20(1), 239–245.
4. Çoruh, N., Sağdıçoğlu Celep, A. G., & Özgökçe, F. (2007). Antioxidant properties of Prangos ferulacea (L.) Lindl., Chaerophyllum macropodum Boiss. and Heracleum persicum Desf. from Apiaceae family used as food in Eastern Anatolia and their inhibitory effects on glutathione-S-transferase. Food Chemistry, 100(3), 1237–1242. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2005.12.006
5. Doğan, B. (2015). Coğrafi işaret korumasının gelişmekte olan ülkeler için önemi. Social Sciences, 10(2), 58–75.
6. Durlu-Özkaya, F., & Sünnetçioğlu, S. (2013). Sürdürülebilir gastronomi turizmi hareketliliğinde coğrafi işaretlemenin rolü. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 1(1), 13–20.
7. Elp, M., Özuluğ, M., Şen, F., & Freyhof, J. (2013). Validation of Alburnus timarensis from the Lake Van basin, eastern Anatolia (Teleostei: Cyprinidae). Zoology in the Middle East, 59(3), 235–244. https://doi.org/10.1080/09397140.2013.841430
8. FAO. (2023). Sustainable Gastronomy Day. https://www.fao.org/sustainable-gastronomyday/en Geçgin, E. (2024). Yöresel yemeklerin işletme menülerinde yer alma düzeyi: Van ili. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 7(2), 458–471.

9. González, J. A., Alvarez-Falcon, A. L., Sousa, R., Freitas, M., Correia, S., & Azevedo, J. M. (2024). Fishing resources of the traditional gastronomy of Macaronesia: A navigation through the intangible food heritage in the Azores, Madeira, Canary Islands and Cabo Verde. International Journal of Gastronomy and Food Science, 36, 100942. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2024.100942
10. Güngörmez, H., Güzel, Ş., Öksüz, A., & Güzel, S. (2017). Tuz ile balığın buluşması: Tuzlu balık. Journal of the Institute of Science and Technology, 7(2), 149–155.
11. Højlund, S., & Mouritsen, O. G. (2025). Sustainable kitchens and flavors across space and time: Lessons from the past and promises for the future. Gastronomy, 3(1), 1–16. https://doi.org/10.3390/gastronomy3010001
12. Iotti, M., Ferri, G., Manghi, E., Calugi, A., & Bonazzi, G. (2024). Sustainability Assessment of the Performance of Parmigiano Reggiano PDO Firms: A Comparative Analysis of Firms’ Legal Form and Altitude Range. Sustainability, 16(20), 9093. https://doi.org/10.3390/su16209093
13. İbiş, S. (2021). Sürdürülebilir gastronomide organik tarım ile iyi tarım uygulamalarının yeri ve önemi. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 4(5), 487–498.
14. Kaba, N., Özer, Ö., & Söyleyen, B. (2009). Dumanlama işleminin balık kalitesine ve raf ömrüne etkisi. XV. Ulusal Su Ürünleri Sempozyumu içinde. Rize, Türkiye.
15. Katikiro, R. E., & Michael, A. (2025). Culinary literacy and seafood tourism in coastal Tanzania. Gastronomy and Tourism. https://doi.org/10.3727/216929824X17207924097207
16. Kormann da Silva, M., Rocha, F. G., & Amaral, F. M. (2015). Gastronomic use of fish in restaurants of the south of Brazil. Journal of Culinary Science & Technology, 13(2), 159174. https://doi.org/10.1080/1080/15428052.2014.952483
17. Küçüköner, E., Yurt, B. ve Gençcelep, H. (2001). Van Gölü havzasında yaşayan inci kefali (Chalcalburnus tarichi)’nin bazı kimyasal özelliklerinin araştırılması. Gıda, 89–91.
18. Locci, E., Piras, C., Mereu, S., Marincola, F. C., & Scano, P. (2011). 1H NMR metabolite fingerprint and pattern recognition of mullet (Mugil cephalus) bottarga. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 59(17), 9497–9505. https://doi.org/10.1021/jf202130e
19. Lopes, C. B., Guerra, I. C. D., Oliveira, M. D. Q., & Brito, E. D. S. (2019). Sustainable gastronomy: Use of green coconut pulp as an alternative for income generation. Gastronomy Summit Proceedings.
20. Mouritsen, O. G. (2023). Fish roe gastronomy. International Journal of Gastronomy and Food Science, 32, 100712. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2023.100712
21. Mükemre, M., Behçet, L., & Çakılcıoğlu, U. (2015). Ethnobotanical study on medicinal plants in villages of Çatak (Van-Turkey). Journal of Ethnopharmacology, 166, 361-374. https://doi.org/10.1016/j.jep.2015.03.040
22. National Today, 2023. https://www.fao.org/sustainable-gastronomyday/en#:~:text=Sustainable%20Gastronomy%20Day%20%7C%2018%20June,and%20a%20food%2Dsecure%20future
23. Okech, R. N., & Timothy, D. J. (2023). Culinary traditions and heritage foods in Africa. In Cultural heritage and tourism in Africa (pp. 154-169). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003310709
24. Olgun, S. N., Manisalı, E., & Çelik, F. (2022). Sürdürülebilir beslenme ve diyet modelleri. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 4(3), 261-271.
25. Orhan, A. (2010). Yerel değerlerin turizm ürününe dönüştürülmesinde “coğrafi işaretlerin” kullanımı: İzmit pişmaniyesi örneği. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 21(2), 243254. https://doi.org/10.1080/13032917.2010.9687100
26. Pınar, S., Aksoy, F., Pınar, R., & Alioğlu, S. (2023). Van Gölü’nün endemik değeri: İnci kefali (Alburnus tarichi [Guldenstaedtii, 1814]). Akademik Et ve Süt Kurumu Dergisi, (5), 31 35.
27. Sağun, E., Ekici, K., Sancak, H., Yörük, İ., & Duyar, H. A. (2024). Dondurularak muhafaza edilen Van Gölü inci kefalinde (Chalcalburnus tarichi, Pallas 1811) ambalajlamanın ve muhafaza süresinin kalite değişiklikleri üzerine etkisi. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 17(2), 178–186.
28. Şen, F., Paruğ, Ş., & Elp, M. (2015). İnci kefali’nin (Alburnus tarichi, Güldenstädt, 1814) dünü, bugünü ve geleceği üzerine projeksiyonlar. Yuzuncu Yıl University Journal of Agricultural Sciences, 25(3), 347–356.
29. Şengör, G. F. Ü., & Ceylan, Z. (2018). Türk mutfağında su ürünleri kültürü ve önemi. Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 14(4), 386–398.
30. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü. (2019). Su ürünleri politika belgesi 2019-2023. Tarım ve Orman Bakanlığı. https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/Su%20%C3%9Cr% C3%BCnleri%20Sekt%C3%B6r%20Politika%20Belgesi%202019-2023.pdf Türk Patent ve Marka Kurumu. (t.y.). Coğrafi işaret tescil detayları: Van inci kefali https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/11522
31. Urdaneta, O., Romeo-Arroyo, E., & Mora, M. (2026). What is gastronomic identity? Exploring its definition and perception through sensory stimuli and projective mapping. Food Research International, 115200. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2026.115200
32. Ün, A., & Okat, Ç. (2023). Van ilinin gastronomi turizmi potansiyelinin değerlendirilmesi. Journal of Humanities and Tourism Research, 13(3), 488–504.
33. Van İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2021). Van mutfak kültürüne ait yemeklerin fotoğrafları. https://vanguzel.com/kategori/4-yoresel-van-yemekleri
34. Vesterberg, V., & Gillette, M. B. (2025). Forgotten fish and food reterritorialization: a Swedish citizen-and professional initiative to re-embed seafood. Sustainability Science, 20(5), 1611-1622. https://doi.org/10.1007/s11625-024-01547-w
35. Yılmaz, G., & Akman, S. (2018). Sürdürülebilir gastronomi çerçevesinde Edremit Körfezi yöresel mutfakları. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(4).