Türkiye Yüzyılı Maârif Modeli: Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında Değerler Eğitimi Üzerine Bir İnceleme

Öz

Eğitimde değer kazandırma; bireyin karakter gelişimini, toplumsal duyarlılığını ve eleştirel düşünme becerilerini destekleyen bütüncül bir gelişimi esas alır. Küreselleşen ve sürekli değişen dünya koşulları, eğitim yaklaşımlarının yeniden yapılandırılmasını zorunlu hale getirmiştir. Türkiye’de millî kimlik, kültürel değerler ve çağın gerektirdiği eleştirel düşünme becerilerini bir arada geliştirmeye yönelik 2023 yılında uygulamaya konulan Türkiye Yüzyılı Maârif Modeli, “Köklerden Geleceğe” vizyonu doğrultusunda sosyal bilgiler dersinde, değerler eğitiminin sistematik olarak yer almasını öngörmektedir. Sosyal bilgiler dersinde yer alan değerler eğitimi, millî kimlik, tarih bilinci, kültürel mirasın korunması ve demokrasi gibi kavramların sistematik olarak işlenmesine olanak tanır. Türkiye Yüzyılı Maârif Modeli’nde bu yaklaşım, öğrencilerin geçmişten günümüze uzanan bilgi ve deneyimlerinin yanı sıra, geleceğe yönelik beceriler geliştirmelerini sağlayacak şekilde yapılandırılmıştır. Bu araştırma, 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nda belirlenen değerlerin, öğrenme-öğretme süreçlerine ne boyutta yansıdığını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda araştırmada, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nda yer alan değerler eğitimine ilişkin içerikler, ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması ile desenlenmiştir. Araştırmanın verileri konuya ilişkin dokümanlardan derlenmiş ve betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular ışığında; 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nda değerlerin kazandırılmasında eleştirel düşünme, problem çözme, iş birliği ve iletişim becerilerinin geliştirilmesine yönelik stratejik pedagojik yaklaşımların benimsendiği tespit edilmiştir. Bazı öğrenme alanlarında, belirlenen değerlerin aktarılma-sına ve öğrenme-öğretme uygulamalarının zenginleştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim
• Öğretim
• Değer
• Öğretim Programı
• Sosyal Bilgiler
• Türkiye Yüzyılı Maârif Modeli

The Turkish Century Education Model: An Examination of Values Education in the Social Studies Teaching Programme

Abstract

Values-based education supports the individual's character development, social awareness and critical thinking skills by focusing on holistic development. The challenges posed by a globalising and rapidly changing world have necessitated a fundamental restructuring of educational approaches. In response, the Turkish Century Education Model has been implemented with the aim of developing national identity, cultural values, and the fundamental critical thinking skills necessary for the modern age. Sup-ported by the vision of ‘From Roots to the Future,’ this model envisions the systematic integration of values education into the social studies curriculum. In this context, social studies lessons serve as a vital platform for the systematic teaching of concepts such as national identity, historical awareness, preservation of cultural heritage, and democracy. The Turkish Century Education Model structures this approach to enable students to develop future-oriented skills by drawing on knowledge and experiences spanning from the past to the present. This research was conducted to examine the extent to which the values defined in the 2024 Social Studies Teaching Programme are reflected in the learning-teaching processes. To this end, the study analyses in detail the values education content in the programme published by the Ministry of National Education. The research was designed as a qualitative case study, with data collected from relevant documents and examined using descriptive analysis techniques. The findings reveal that the 2024 Social Studies Teaching Programme adopts strategic pedagogical approaches that aim to develop critical thinking, problem-solving, collaboration, and communication skills through the acquisition of values. In addition, the study offers recommendations for the transmission of the identified values in specific learning areas and for further enriching teaching and learning practices.

Keywords

• Education
• Teaching
• Value
• Curriculum
• Social Studies
• The Turkish Century Education Model

Kaynakça

1. Akhan, Nadire Emel - Çiçek, Samet. “Sosyal Bilgiler Alanının İlkokul Programındaki Yeri ve Tarihçesi”. Kuramdan Uygulamaya Sosyal Bilgiler Öğretimi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2021.
2. Aykaç, Necdet. “İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi Eğitim-Öğretim Programına Yönelik Öğretmen Görüşleri”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 6/22 (2007), 46-73.
3. Balaban Salı, Jale. “Verilerin Toplanması”. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. ed. Murat Ataizi vd. 135-161. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını, 2016.
4. Büyükkaragöz, Savaş. Program Geliştirme Kaynak Metinler. Konya: Öz Eğitim Yayınları, 1997.
5. Büyüköztürk, Şener vd. Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2018.
6. Creswell, John W. Qualitative Inquiry & Research Design: Choosing Among Five Approaches. SAGE Publications, 2013.
7. Cüceloğlu, Doğan. İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2006.
8. Daşcıoğlu, Kemal - Şimşek, Selçuk. “Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı”. Sosyal Bilgiler Eğitimine Giriş Kavramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler. ed. Mithat Aydın vd. 111-121. Ankara: Anı Yayıncılık, 2019. Doğanay, Ahmet. “Çağdaş Sosyal Bilgiler Anlayışı Işığında Yeni Sosyal Bilgiler Programının Değerlendirilmesi”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 17/2 (2008), 77-96.

9. Eccles, Jacquelynne S. - Wigfield, Allan. “Motivational Beliefs Values and Goals”. Annual Review of Psychology 53 (2002), 109-132.
10. Kabapınar, Yücel. Kuramdan Uygulamaya Sosyal Bilgiler Öğretimi. 4. Baskı. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2014.
11. Karasar, Niyazi. Bilimsel İrade Algı Çerçevesi ile Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar İlkeler Teknikler. 34. Baskı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2019.
12. Karasu Avcı, Emine - Faiz, Melike. “4. ve 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitapları ‘Etkin Vatandaşlık’ Öğrenme Alanında Yer Alan Becerilerin ve Değerlerin İncelenmesi”. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi (2018), 1-21.
13. Kellecioğlu, Hülya. “Güdülenme”. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 7 (1992), 175-181.
14. Keskin, Yusuf - Keskin, Sevgi Coşkun. “İlkokul (İlköğretim) Sosyal Bilgiler Programlarında Millî Bilinç ve Barış Değerinin Tarihsel Serüveni”. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi 17/3 (2013), 51-86.
15. MEB. “Türkiye Yüzyılı Maârif Modeli”. Erişim 12 Şubat 2026. https://tymm.meb.gov.tr/ogretim- programlari/sosyal-bilgiler-dersi
16. MEB. Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, 2024.
17. Merriam, Sharan B. Nitel Araştırma Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber. ed. Selahattin Turan. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2018.
18. Miles, M. B. - Huberman, A. M. Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. Sage, 1994.
19. Patton, Michael Quinn. Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. ed. Mesut Bütün - Selçuk Beşir Demir. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2018.
20. Sari, İsmail. Sosyal Bilgiler Eğitiminde Öğretmenlere Uygulanan Seminer ve Öğrencilere Yapılan Etkinliklerin Katkıları Bakımından Dijital Vatandaşlık Olgusu. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
21. Sönmez, Veysel. Sosyal Bilgiler Öğretimi ve Öğretmen Kılavuzu. 6. Baskı. Ankara: Anı Yayıncılık, 2010.
22. Tay, Bayram. “2005 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ile 2017 Sosyal Bilgiler Dersi Taslak Öğretim Programının Karşılaştırması”. International Journal of Eurasia Social Sciences 8/27 (2017), 461-487.
23. Tomlinson, Carol Ann. “The Goals of Differentiation”. Educational Leadership 66/3 (2008), 26-30.
24. Tomlinson, Carol Ann. “Standards and The Art of Teaching: Crafting High-Quality Classrooms”. NASSP Bulletin (2001), 38-47.
25. Tuncel, İbrahim. “Program Geliştirmenin Kuramsal Temelleri”. Eğitimde Program Geliştirme Kavramlar Yaklaşımlar. ed. İzzet Görgen vd. 19-67. Ankara: Anı Yayıncılık, 2014.
26. Ülken, Hilmi Ziya. Bilgi ve Değer. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2016.
27. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
28. Yürük, Süleyman Eren - Atıcı, Bünyamin. “Dijital Öykü Temelli Değerler Eğitimi Materyallerinin Öğrencilerin Değer Kazanımına Etkisi”. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 7/1 (2017), 56-74.