Deprem’in, Göç ve Narenciye İhracatı Yapan Firmalara Etkileri: Mersin Örneği

Öz

Bu çalışma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından Mersin’e yönelen iç göçün narenciye ihracatı yapan firmalara etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Mersin’de faaliyet gösteren üç ihracatçı firmayla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış; veriler MAXQDA nitel içerik analiziyle çözümlenmiş, iki araştırmacı birlikte kodlama yaparak uzlaşı sağlamıştır. Bulgular, göçün bahçe işçiliği, ayıklama–sınıflandırma, paketleme, sarartma ve sevkiyat gibi emek-yoğun süreçlerde işgücü açığını kapatarak tedarik ve teslim sürekliliğini güçlendirdiğini göstermektedir. Firmaların ise iş olanağı, işbaşı eğitim, ulaşım ve kısmi maddi–manevi destek sunduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte psikososyal etkiler açısından uyum ve iletişim güçlükleri, barınma–ulaşım ve deneyim eksikliği, kayıt dışılık riski ve düşük uzun dönem bağlılık sorunları gözlenmiştir. Sonuçlar, afet kaynaklı iç göçün kısa vadede operasyonel sürekliliği desteklediğini; kalıcı rekabet gücü için kayıtlı ve nitelikli istihdamın kurumsallaştırılması ile beceri geliştirme ve çalışanların bilgi yoğun işlere geçişini kolaylaştıracak programların gerekli olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Narenciye
• Dış Ticaret
• Kahramanmaraş Depremleri
• Göç
• Nitel Araştırma

Destekleyen Kurum

TUBİTAK

Proje Numarası

1919B012337991

Teşekkür

BBu çalışma, TÜBİTAK 2209-A programı kapsamında 1919B012337991 numaralı “6 Şubat 2023 Depremleri Sonrası Yaşanan Göçün Mersin Bölgesindeki Narenciye İhracatı Yapan Firmalara Etkileri” başlığı ile desteklenmiş olup katkılarından dolayı TÜBİTAK’a teşekkür ederiz.

Impact of the Earthquake on Migration and Citrus Exporting Firms: The Case of Mersin

Öz

This study examines the effects of post-earthquake internal migration to Mersin, following the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes, on firms engaged in citrus exports. Semi-structured interviews were conducted with three exporting firms operating in Mersin; the data were analyzed via qualitative content analysis in MAXQDA, with two researchers conducting coding and reaching consensus. Findings indicate that migration helped close labor gaps in labor-intensive processes—such as orchard work, sorting/grading, packaging, degreening, and shipping—thereby strengthening supply continuity and on-time delivery. Firms were found to provide employment opportunities, on-the-job training, transportation, and partial material and psychosocial support. Nevertheless, psychosocial impacts, difficulties in adaptation and communication, housing-transport constraints and lack of experience, the risk of informal employment, and low long-term commitment were observed. Overall, disaster-induced internal migration appears to support operational continuity in the short term; however, sustaining competitiveness requires institutionalizing formal and skilled employment and designing upskilling programs that facilitate workers’ transition into knowledge-intensive roles.

Anahtar Kelimeler

• Citrus
• Foreign Trade
• Kahramanmaraş Earthquakes
• Migration
• Qualitative Research

Proje Numarası

1919B012337991

Kaynakça

1. Abobatta WF, 2018. Challenges for citrus production in Egypt. Acta Scientific Agriculture 2(8): 40-41.
2. Ahmad B, Mehdi M, Ghafoor A, Anwar H, 2018. Value Chain Assessment and Measuring Export Determinants Of Citrus Fruits In Pakistan: An Analysis Of Primary Data. Pakistan Journal of Agricultural Sciences 55(3): 685-692.
3. AKİB, 2025a. 2023/2024 Ocak-Aralık Dönemi Yaş Meyve Sebze Sektörü Türkiye Geneli Değerlendirme Raporu. Erişim Tarihi: 08.08.2025. https://www.akib.org.tr/files/documents/2025/Bilgi%20Merkezi/Ocak-Aral%C4%B1k%202024%20YMS%20%C4%B0hracat%20De%C4%9Ferlendirme%20Raporu%20-%20Copy%201.pdf
4. AKİB, 2025b. Firma Arama. Erişim Tarihi: 13.06.2025. https://www.akib.org.tr/tr/exporters.html?Gtip=&SearchText=&ProductGrup=&g1=&g2=&CountryId=&Sirkod=305&CityId=&Page=1&Sort=%7B%22_id.FRMUNVAN%22%3A1%7D
5. Alipour H, HoseinBeyki A, Jahed M, Rahnama H, Sharifnia M, 2013. A review on citrus production and export marketing strategies in Mazandaran province, Iran. Middle-East of Scientific Research 14(10): 1375-1380.
6. Aslan H, Zereyak E, Rad ST, 2020. Modelling Of Citrus Production and Export Process: Eastern Mediterranean Region of Turkey. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi 1(48): 169-187.
7. Aşık B, Ellibeş E, 2020. Türkiye ve AB Üye Ülkeleri Arasında Narenciye Sektörünün Rekabet Analizi. Journal of Statistics and Applied Sciences 1(1): 11-22.
8. Aygün İ, Çakmak B, Alayunt FN, 2018. Narenciye Hasadının Ergonomik Açıdan İncelenmesi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi 6: 312-318

9. Budiarto R, Pratita D, 2022. Citrus export performances of Southeast Asian Countries: A comparative analysis. Teknotan 16: 7-12.
10. Ege İ, Caba N, 2018. Narenciye İhracatı Performansının Tarımsal Finansman Açısından İncelenmesi: Erdemli Örneği. International Journal of Arts and Social Studies 1(1): 43-31.
11. Fidan H, 2009. Comparison of citrus sector competitiveness between Turkey and EU-15 member countries. HortScience 44(1): 89-93.
12. Goodell LS, Stage VC, Cooke NK, 2016. Practical Qualitative Research Strategies: Training Interviewers and Coders. Journal of Nutrition Education and Behavior 48(8): 578-585. https://doi.org/10.1016/j.jneb.2016.06.001
13. Gökçe O, 2006. İçerik Analizi (Kuramsal ve Pratik Bilgiler). Siyasal Kitapevi, Ankara.
14. Guest G, Namey E, Chen M, 2020. A Simple Method to Assess and Report Thematic Saturation in Qualitative Research. PLOS ONE 15(5): e0232076. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0232076
15. Gültekin U, Uysal O, Subaşı OS, Kafa G, Aras Y, Budak DB, 2022. Evaluation of Structure of Citrus Export and The Effects of Supports on International Competitiveness in Turkey. Erwerbs-Obstbau 64(3): 491-497.
16. Gümüş S, 1991. Narenciye Ürünlerinin Dış Pazarlamasında Tanıtım Sorunları. Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 248s, İstanbul.
17. Haleem U, Mushtaq K, Abbas A, Sheikh AD, Farooq U, 2005. Estimation of Export Supply Function for Citrus Fruit in Pakistan. The Pakistan Development Review 44: 4 Part П (Winter), 659-672.
18. Hayat N, Naeem M, Mustafa G, Alhafi Alotaibi B, Traore A, Anwar A, 2024. Competitiveness of Citrus Export and Its Determinants: A Two-Way Fixed Effect Panel Data Model Approach. Frontiers in Nutrition 11: 1414478. doi: 10.3389/fnut.2024.1414478
19. Kahveci A, Okutmuş E, 2017. A Qualitative Research on Medical Tourism Potential of Alanya/Turkey in the Concept of International Service Trade. Economic Themes 55(3): 437-450.
20. Kapuya T, Chinembiri EK, Kalaba MW, 2014. Identifying Strategic Markets For South Africa's Citrus Exports. Agrekon 53(1): 124-158.
21. Luckstead J, Devadoss S, 2021. Trends and issues facing the US citrus industry. Choices, 36(2): 1-10.
22. Mahmood MA, Sheikh AD, 2006. Citrus export system in Pakistan. Journal of Agricultural Research (JAR) 44(3): 229-238.
23. Maisiri BJ, 2020. “Willing Victims”: A Study of Zimbabwean Migrant Workers in The Citrus Industry of The Sundays River Valley, EASTERN CAPE. Rhodes University, Master Thesis, 107s, Eastern Cape, South Africa.
24. Mather C, 2000. Foreign Migrants in Export Agriculture: Mozambican Labour in the Mpumalanga lowveld, South Africa. Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie 91(4): 426-436.
25. Mines R, Anzaldua R, 1982. New Migrants vs. Old Migrants: Alternative Labor Market Structures in the California Citrus Industry. Monograph No 9. Center for United States-Mexican Studies, University of California, San Diego. Erişim Tarihi: 03.09.2025 https://escholarship.org/content/qt7f47m6wf/qt7f47m6wf.pdf
26. Özözen S, 2023. Türkiye’nin Narenciye Sektöründe Karşılaştırmalı Rekabet Gücü. Yönetim Bilimleri Dergisi 21(Cumhuriyetin 100. Yılı Özel Sayısı): 944-967.
27. Rahimi S, Khatooni M, 2024. Saturation in Qualitative Research: An Evolutionary Concept Analysis. International Journal of Nursing Studies Advances 6: 100174. https://doi.org/10.1016/j.ijnsa.2024.100174
28. Tahir A, 2014. Forecasting Citrus Exports In Pakistan. Pakistan Journal of Agricultural Research 27(1): 64-69.
29. TBMM, 2023. Kahramanmaraş Merkezli Depremlerin Sonuçlarinin Tüm Yönleriyle Araştırılması, Depreme Dirençli Yapı Stokunun Oluşturulması ve Kentsel Dönüşüm Uygulamalarının Etkinliğinin Artırılması İçin Alınması Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu, Erişim Tarihi: 08.08.2025. https://downloads.ctfassets.net/dq9b2d58kdrp/1lsNnDpzg2mqZAmTMAnnUH/2ce5b-a429dda2c2f2f3bcccea2e83292/Deprem_Ara_t_rma_Komisyon_Raporu_2023.pdf
30. Telli R, 2023. Ekonomik Gelişme Sürecinde Narenciye İhracatı Toplam Faktör Verimliliğinin Değişim Analizi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR) 10(100): 2870-2884.
31. Yıldırım A, Şimşek H, 2006. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayınevi, Ankara.
32. Zan Sancak A, Aygören E, 2010. Turunçgiller Durum ve Tahmin: 2010/2011, Tarımsal Ekonomi Araştırma Enstitüsü. Erişim Tarihi: 08.08.2025. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/Yay%C4%B1n%20Ar%C5%9Fivi/2006-2011%20Yay%C4%B1n%20Ar%C5%9Fivi/Yay%C4%B1nNo183.pdf.