Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi

Erdoğan Ceylan

doi:10.33203/mfy.1618243

EN TR

Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi

Öz

Bu araştırmada amaç, muhasebe meslek mensuplarının kişilik özelliklerinin vergi ahlakı algısı üzerine etkisini araştırmaktır. Araştırma kapsamı, Bilecik ilindeki muhasebe meslek mensupları olup bu kapsamda 112 katılımcıya anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Nicel araştırma yöntemi özelliği taşıyan çalışmada yapılan analizler sonucunda; katılımcıların en belirgin kişilik özelliğinin uyumluluk, en az belirgin kişilik özelliğinin ise nevrotiklik olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların demografik değişkenlerine göre, kişilik özelliklerinde ve vergi ahlakı algılarında bir farklılık gözlenmezken, güçlü dışadönüklük, deneyime açıklık ve sorumluluk kişilik boyutlarının yüksek vergi ahlakına, güçlü uyumluluk ve nevrotiklik kişilik boyutlarının ise düşük vergi ahlakına etkisi gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Beş Faktör Kişilik, Vergi Ahlakı, Muhasebe Meslek Mensupları.

Kaynakça

Alalehto, T. (2003). Economic crime: Does personality matter? International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 47(3), 335–355. https://doi.org/10.1177/0306624X03047003007
Ay, B. E. (2023). Hexaco ve karanlık üçlü kişilik özelliklerinin etiksel karar verme davranışına etkisi: Varyans tabanlı yapısal eşitlik modellemesi ile muhasebe meslek mensupları üzerine bir araştırma (Yayın No. 816648) [Yüksek lisans tezi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Aymankuy, Y., & Sarıoğlan, M. (2005). Muhasebe meslek mensuplarının meslek etiğine yaklaşımları ve Balıkesir il merkezinde bir uygulama. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(14), 23–45. https://dergipark.org.tr/tr/pub/baunsobed/issue/50338/651834
Baral, G. (2024). Delving into the happiness of professional accountants: Examining the interplay between personality traits, and job and life satisfaction. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 9(25), 727–739. https://doi.org/10.25204/iktisad.1485201
Bitlisli, F., & Dinç, M. (2015). Makyavelist kişilik eğilimleri ve etiksel karar verme davranışı ilişkisi: Muhasebe meslek mensupları üzerine bir araştırma. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 17(4), 921–942. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mbdd/issue/55249/758227
Borrego, A. C. C. (2014). Tax compliance and tax complexity in Portugal: essays on the perception of tax professionals [Doctoral thesis, Universidade Do Minh, Braga, Portugal]. https://www.academia.edu/81557664/Tax_compliance_and_tax_complexity_in_Portugal_essays_on_the_perception_of_tax_professionals
Boyar, E., & Güngörmüş, A. H. (2016). Muhasebe meslek mensuplarının proaktif kişilik özelliklerinin, kariyer memnuniyeti ile UFRS’ye bakış açıları ve bilgi düzeyleri üzerine etkisi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 70, 55–66. https://doi.org/10.25095/mufad.396678
Buecker, S., Maes, M., Denissen, J., & Luhmann, M. (2020). Loneliness and the Big Five personality traits: A meta-analysis. European Journal of Personality, 34, 8–28. https://doi.org/10.1002/per.2229
Ceylan, E., & Ünal, A. (2024). Muhasebe meslek mensuplarının demografik ve davranışsal değişkenlerinin vergileme sürecindeki tutumları üzerine etkisi. Vergi Sorunları Dergisi, 47(425), 80–96. https://www.vergisorunlari.com.tr/makale/muhasebe-meslek-mensuplarinin-demografik-ve-davranissal-degiskenlerinin-vergileme-surecindeki-tutumlari-uzerine-etkisi/12674
Costa, P. T., Jr., & McCrae, R. R. (1992). Four ways five factors are basic. Personality and Individual Differences, 13(6), 653–665. https://doi.org/10.1016/0191-8869(92)90236-I

Costa, P. T., & McCrae, R. R. (1999). A five-factor theory of personality. L. A. Pervin & O. P. John (Eds.), In Handbook of personality: Theory and research (2nd ed., pp. 139–153). Guilford Press. https://psycnet.apa.org/record/1999-04371-005
Coşkun, R., Altunışık, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Sakarya Kitabevi.
Çelik, G. (2010). Avrupa Birliği'nde kurumların vergilendirilmesi ve üyelik sürecinde Türkiye'nin uyum çalışmaları (Yayın No. 261502) [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Çelik, S. (2023). Muhasebe meslek mensuplarının kişilik özellikleri ile muhasebe politikası tercihleri arasındaki farklılıkların incelenmesi. Ida Academia Muhasebe ve Maliye Dergisi, 6(2), 105–123. https://doi.org/10.52059/idaacmmd.1283559
De Fruyt, F., McCrae, R. R., Szirmak, Z., & Nagy, J. (2004). The five-factor personality inventory as a measure of the five factor model: Belgian, American and Hungarian comparisons with the neo personality inventory–revised. Assessment, 11(3), 207–215. http://dx.doi.org/10.1177/1073191104265800
Dellaportas, S. (2013). Conversations with inmate accountants: Motivation, opportunity and the fraud triangle. Accounting Forum, 37, 29–39. https://doi.org/10.1016/j.accfor.2012.09.003
Demir, İ. C. (2008). Vergi ahlakı ve belirleyenleri: Ege Bölgesi örneği (Yayın No. 231366) [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Doğan, T. (2013). Beş faktör kişilik özellikleri ve öznel iyi oluş. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 14(1), 56–64. https://dergipark.org.tr/tr/pub/doujournal/issue/66668/1043081
Dursun, S., Kaya, U., & İştar, E. (2015). Kişilik-iş uyumunun duygusal tükenmişlik ile iş ve yaşam doyumu üzerindeki etkisi: Muhasebe meslek mensupları üzerinde bir uygulama. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 5(9), 55–69. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sbed/issue/20718/221404
Ehigie, B. O., Olajube, O. A., Osuma, R. O., Olayinka, A., Opara, C. K., & Ndom, B. A. (2018). Personality attributes and tax morale as predictors of willingness to pay tax: A study of taxpayers in Ogun State, Nigeria. African Journal for the Psychological Studies of Social Issues, 21(2), 10–30. http://ajpssi.org/ajpssi/article/view/302
Eynon, G., Hill, N. T., & Stevens, K. T. (1997). Factors that influence the moral reasoning abilities of accountants: Implications for universities and the profession. Journal of Business Ethics, 16, 1297–1309. https://doi.org/10.1023/A:1005754201952
Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS (3rd ed.). Sage Publications.
Frey, B. S., & Torgler, B. (2007). Tax morale and conditional cooperation. Journal of Comparative Economics, 35(1), 136–159. https://doi.org/10.1016/j.jce.2006.10.006
Gosling, S. D., Rentfrow, P. J., & Swann, W. B., Jr. (2003). A very brief measure of the big-five personality domains. Journal of Research in Personality, 37(6), 504–528. https://doi.org/10.1016/S0092-6566(03)00046-1
Hananto, H., Subiantoro, G., & Hastuti, M. E. (2023). Pengaruh tax morale terhadap tax evasion intention di Surabaya dengan kepribadian conscientiousness & agreeableness sebagai moderasi. Wahana Riset Akuntansi, 11(1), 21–33. https://doi.org/10.24036/wra.v11i1.122368
Holman, D., & Hughes, D. (2021). Transactions between big-5 personality traits and job characteristics across 20 years. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 94(3), 762–788. https://doi.org/10.1111/joop.12332
İslamoğlu, A. H., & Altunışık, R. (2013). Tüketici davranışları. Beta Yayınları.
John, O. P., & Srivastava, S. (1999). The big five trait taxonomy: History, measurement, and theoretical perspectives. L. A. Pervin & O. P. John (Eds.), In Handbook of personality: Theory and research (2nd ed., pp. 102–138). Guilford Press.
Johnson, J. A., & Ostendorf, F. (1993). Clarification of the five-factor model with the abridged big five dimensional circumplex. Journal of Personality and Social Psychology, 65(3), 563–576. https://doi.org/10.1037/0022-3514.65.3.563
Karakaş, A., Saban, M., & Aslan, A. (2017). Muhasebe meslek mensuplarının kişilik özelliklerinin iş tatmini ve mesleki bağlılıklarına etkisi. Mali Çözüm Dergisi, 27(144), 41–62. https://archive.ismmmo.org.tr/YAYINLAR/MALI_COZUM/MALICOZUM144.pdf
Kayış, A. (2018). Güvenilirlik analizi. Ş. Kalaycı (Ed.), Spss uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri içinde (s. 401–419). Dinamik Akademi.
Klepper, S., & Nagin, D. (1989). The role of tax preparers in tax compliance. Policy Sciences, 22(2), 167–194. https://www.jstor.org/stable/4532166
Kurnaz, G. (2022). Beş faktör kişilik özelliklerinin kültürel zekâ üzerindeki etkisinde örgütsel uyumun aracılık rolü: uluslararası üniversite öğrencileri üzerinde bir araştırma (Yayın No. 764774) [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Luthans, F. (1995). Organizational behavior (7th ed.). McGraw-Hill.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1987). Validation of the five-factor model of personality across instruments and observers. Journal of Personality and Social Psychology, 52(1), 81–90. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.1.81
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1989). Reinterpreting the Myers-Briggs Type Indicator from the perspective of the five-factor model of personality. Journal of Personality, 57, 17–40. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1989.tb00759.x
Mehmood, M., Ahmad, N., Azeem, M., & Shahzad, H. K. (2024). Personality traits and tax evasion attitude: The moderating role of religiosity. Journal of Education and Social Studies, 5(3), 35–51. https://doi.org/10.52223/jess.2024.5305
Nadaroğlu, H. (1998). Kamu maliyesi teorisi (10. baskı). Beta Yayıncılık.
Norman, W. T. (1963). Toward an adequate taxonomy of personality attributes: Replicated factor structure in peer nomination personality ratings. Journal of Abnormal and Social Psychology, 66(6), 574–583. https://doi.org/10.1037/h0040291
Owusu, G. M. Y., Bart-Plange, M. A., Koomson, T. A. A., & Arthur, M. (2022). The effect of personality traits and tax morale on tax evasion intention. Journal of Financial Crime, 29(1), 272–292. https://doi.org/10.1108/JFC-02-2021-0026
Ömercioğlu, A. (2018). Vergi etiği yaklaşımı. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 36, 35–51. https://dergipark.org.tr/tr/pub/taad/issue/52646/693597
Ömürbek, V., & Durgunböcü, Ö. (2018). Muhasebe meslek mensuplarının muhasebe hata ve hileleri ile ilgili algılarının incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(4), 1251–1265. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduiibfd/issue/53002/704883
Özkan, A., & Hacıhasanoğlu, T. (2012). Muhasebe meslek mensuplarının kişilik özellikleri ve etik karar verme davranışları arasındaki ilişkiler. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(2), 37–52. http://dergipark.org.tr/tr/pub/niguiibfd/issue/19751/211394
Plecnik, J. M. (2015). Three essays on: ethics and responsibility in taxation [Doctoral thesis, The University of Memphis, Tennessee]. https://digitalcommons.memphis.edu/etd/1201?utm_source=digitalcommons.memphis.edu%2Fetd%2F1201&utm_medium=PDF&utm_campaign=PDFCoverPages
Ramirez-Correa, P. (2017). Relationship between cyber plagiarism and big five personality traits: An empirical study in a Chilean university. HOLOS, 5, 125–135. https://doi.org/10.15628/holos.2017.5191
Saadullah, S. M., & Bailey, C. D. (2014). The big five personality traits and accountants ethical intention formation. In Research on professional responsibility and ethics in accounting (Vol. 18, pp. 167–191). Emerald Group Publishing.
Schmölders, G. (1976). Genel vergi teorisi (S. Turhan, Çev.). İstanbul Üniversitesi Yayınları.
Simha, A., & Parboteeah, K. (2020). The big five personality traits and willingness to justify unethical behavior: A cross-national examination. Journal of Business Ethics, 167, 451–471. https://doi.org/10.1007/s10551-019-04142-7
Song, Y., & Yarbrough, T. E. (1978). Tax ethics and taxpayer attitudes: a survey. Public Administration Review, 38(5), 442–452. https://doi.org/10.2307/975503
Tanç, A. K. (2016). Muhasebe meslek mensuplarının iş tatmini üzerinde kontrol odağı etkisini tespit etmeye yönelik bir araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 69, 83–98. https://doi.org/10.25095/mufad.396661
Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (2025, 31 Aralık). İstatistikler. https://www.turmob.org.tr/istatistikler
Vazquez, M. J., & Torgler, B. (2007). The evolution of tax morale in modern Spain. Journal of Economic Issues, 43(1), 1–28. http://doi.org/10.2753/JEI0021-3624430101
Zeytin, M. (2007). Bağımsız muhasebe meslek mensuplarını hata ve etik dışı davranışlara yönlendiren faktörler (Yayın No. 211973) [Yüksek lisans tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Maliye Politikası

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Erdoğan Ceylan ^*
0000-0001-6890-9673
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

29 Eylül 2025

Yayımlanma Tarihi

1 Ekim 2025

Gönderilme Tarihi

12 Ocak 2025

Kabul Tarihi

9 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 124

DOI

https://doi.org/10.33203/mfy.1618243

IZ

https://izlik.org/JA99WZ84TG

APA

Ceylan, E. (2025). Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi. Maliye ve Finans Yazıları, 124, 168-190. https://doi.org/10.33203/mfy.1618243

AMA

1.Ceylan E. Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi. Maliye ve Finans Yazıları. 2025;(124):168-190. doi:10.33203/mfy.1618243

Chicago

Ceylan, Erdoğan. 2025. “Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi”. Maliye ve Finans Yazıları, sy 124: 168-90. https://doi.org/10.33203/mfy.1618243.

EndNote

Ceylan E (01 Ekim 2025) Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi. Maliye ve Finans Yazıları 124 168–190.

IEEE

[1]E. Ceylan, “Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi”, Maliye ve Finans Yazıları, sy 124, ss. 168–190, Eki. 2025, doi: 10.33203/mfy.1618243.

ISNAD

Ceylan, Erdoğan. “Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi”. Maliye ve Finans Yazıları. 124 (01 Ekim 2025): 168-190. https://doi.org/10.33203/mfy.1618243.

JAMA

1.Ceylan E. Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi. Maliye ve Finans Yazıları. 2025;:168–190.

MLA

Ceylan, Erdoğan. “Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi”. Maliye ve Finans Yazıları, sy 124, Ekim 2025, ss. 168-90, doi:10.33203/mfy.1618243.

Vancouver

1.Erdoğan Ceylan. Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi. Maliye ve Finans Yazıları. 01 Ekim 2025;(124):168-90. doi:10.33203/mfy.1618243

Cited By

Kişilik Özelliklerinin Vergi Uyumu, Vergi Ahlakı ve Vergi Kaçırma Niyeti Üzerindeki Etkisi: Isparta İli Örneği

Maliye Finans Yazıları

https://doi.org/10.33203/mfy.1785457

Maliye ve Finans Yazıları dergisinin kapsamını ekonomi, maliye, finans ve bankacılık alanlarındaki çalışmalar oluşturmaktadır.

Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi

The Effect of Personality Traits of Accounting Professionals on Tax Morality Perception

Öz

Anahtar Kelimeler

Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin Vergi Ahlakı Algısı Üzerine Etkisi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Kişilik Özelliklerinin Vergi Uyumu, Vergi Ahlakı ve Vergi Kaçırma Niyeti Üzerindeki Etkisi: Isparta İli Örneği