Kosova'da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı

Davut Kazaz; Ahmet Atakişi; Meltem Okur Dinçsoy

doi:10.33203/mfy.1836888

TR EN

Kosova'da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı

Öz

Sürdürülebilir kalkınma hedefi günümüzde ülkelerin temel odak noktasını oluşturmaktadır. Bu bağlamda enerji konusu hem ekonomik büyüme hem de çevre kirliliğini azaltma bakımından kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışma Kosova’da ekonomik büyüme ve doğrudan yabancı yatırımların enerji harcamasına olan etkisini 2010:Q1–2021:Q4 dönemi için incelemektedir. Çalışmada Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış (ARDL) sınır testi uygulanarak ele alınan değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkileri analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Sınır testi sonuçları, değişkenlerin uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin olduğunu güçlü bir şekilde ortaya koymuştur. Uzun dönem tahmin sonuçlarına göre, ekonomik büyümenin enerji tüketimi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Buna karşın, doğrudan yabancı yatırımların enerji tüketimi üzerinde anlamlı bir etki tespit edilememiştir. DYY’nin etkisizliği, yatırımların enerji yoğun sektörlerden ziyade hizmet veya düşük enerji kullanılan alanlarda yoğunlaştığı şeklinde ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler

Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme, Yabancı Yatırımlar, ARDL Sınır Testi

Destekleyen Kurum

Yazar(lar), bu çalışmaya herhangi bir mali destek veya finansman sağlanmadığını beyan eder.

Etik Beyan

Yazar(lar), bu çalışmada bilimsel ve etik ilkelere uyulduğunu ve kullanılan tüm kaynakların düzgün bir şekilde alıntılandığını beyan eder.

Kaynakça

Almfraji, M. A., & Almsafir, M. K. (2014). Foreign direct investment and economic growth: Literature review from 1994 to 2012. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 129, 206-213. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.03.668
Amaxhekaj, G., Qehaja, D., & Gara, A. (2024). The role of institutions in energy transition and economic growth in West Balkan countries. Journal Name, 3, 18-45. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1231072
Apergis, N., & Payne, J. E. (2009). Energy consumption and economic growth: Evidence from the Commonwealth of Independent States. Energy Economics, 31(5), 641-647. https://ideas.repec.org/a/eee/eneeco/v31y2009i5p641-647.html
Borensztein, E., De Gregorio, J., & Lee, J. W. (1998). How does foreign direct investment affect economic growth? Journal of International Economics, 45(1), 115-135. https://doi.org/10.1016/S0022-1996(97)00033-0
Brown, R. L., Durbin, J., & Evans, J. M. (1975). Techniques for testing the constancy of regression relationships over time. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 37(2), 149-163. https://www.jstor.org/stable/2984889
Cole, M. A. (2004). Trade, the pollution haven hypothesis and the environmental Kuznets curve: Examining the linkages. Ecological Economics, 48(1), 71-81. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2003.09.007
De Mello, L. R. (1997). Foreign direct investment in developing countries and growth: A selective survey. The Journal of Development Studies, 34(1), 1-34. https://doi.org/10.1080/00220389708422501
De Mello, L. R. (1999). Foreign direct investment-led growth: Evidence from time series and panel data. Oxford Economic Papers, 51(1), 133-151. https://doi.org/10.1093/oep/51.1.133
Doytch, N., & Narayan, S. (2016). Does FDI influence renewable energy consumption? An analysis of sectoral FDI impact on renewable and non-renewable industrial energy consumption. Energy Economics, 54, 291-301. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2015.12.010
Dünya Bankası. (2019). Kosovo country economic memorandum: Laying the foundations for sustainable growth. The World Bank Group. https://documents1.worldbank.org/curated/en/615511640189474271/pdf/Main-Report.pdf

Elliott, G., Rothenberg, T. J., & Stock, J. H. (1996). Efficient tests for an autoregressive unit root. Econometrica, 64(4), 813–836. https://www.jstor.org/stable/2171846
Engle, R. F., & Granger, C. W. J. (1987). Co-integration and error correction: Representation, estimation, and testing. Econometrica, 55(2), 251–276. https://www.jstor.org/stable/1913236
Geci, F. (2021). Foreign direct investments in Kosovo. SHS Web of Conferences, 114, 01016. https://doi.org/10.1051/shsconf/202111401016
Granger, C. W. J., & Newbold, P. (1974). Spurious regressions in econometrics. Journal of Econometrics, 2(2), 111–120. https://doi.org/10.1016/0304-4076(74)90034-7
Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2009). Basic econometrics (5th ed.). McGraw-Hill Education. https://ucanapplym.s3.ap-south-1.amazonaws.com/RGU/notifications/E_learning/0nline_study/Basic-Econometrics-5th-Ed-Gujarati-and-P.pdf
Kraft, J., & Kraft, A. (1978). On the relationship between energy and GNP. Journal of Energy and Development, 3(2), 401–403. https://www.jstor.org/stable/24806805
Haliti Rudhani, L., Pira, B., Hasanaj, P., & Rudhani, T. (2025). Remittances and the effects of FDI on economic growth and macroeconomic stability with a focus on developing countries. Edelweiss Applied Science and Technology, 9(4), 3135-3145. https://doi.org/10.55214/25768484.v9i4.6744
IFME. (2019). Institute for Free Market Economy: Investment climate in Kosovo. Prishtina. https://ietl-oek.com/wp-content/uploads/2020/09/19-12-24-Foreign-Direct-Investment-in-Kosovo-The-InvestmentClimate-Potential-and-Barriers-ENG.pdf
Islami, X. A., Mulolli, E., Mulolli, E., & Skenderi, N. (2016). Relationship in between FDI inflow and economic growth in Kosovo. European Journal of Economics and Business Studies, 4(1). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2813386
Kida, N. M. (2017). The impact of FDI on the structure of the Kosovo economy. European Journal of Economics and Business Studies, 8(1), 80–86.
Kida, N., Smajli, R., Gjuraj, D., Morina, V., ve Morina, J. (2025). Driving factors of foreign direct investment in Kosovo: The roles of market access and government support. International Journal of Sustainable Development and Planning, 20(1), 433–451. Advance online publication. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5557718
Koçak, E., & Şarkgüneşi, A. (2017). The renewable energy and economic growth nexus in Black Sea and Balkan countries. Energy Policy, 100, 51-57. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2016.10.007
MacKinnon, J. G. (1996). Numerical distribution functions for unit root and cointegration tests. Journal of Applied Econometrics, 11(6), 601–618. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-1255(199611)11:6%3C601::AID-JAE417%3E3.0.CO 2-T
Mitić, P., Fedajev, A., Radulescu, M., & Rehman, A. (2023). The relationship between CO2 emissions, economic growth, available energy, and employment in SEE countries. Environmental Science and Pollution Research, 30, 16140–16155. https://doi.org/10.1007/s11356-022-23356-3
Naimoğlu, M., & Özel, B. (2022). Enerji kaynaklarının enerji yoğunluğu üzerindeki etkileri: Enerji ithalatçısı yükselen ekonomilerden kanıtlar. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (47), 1-15.
Obradović, S., Gričar, S., Bojnec, Š., & Lojanica, N. (2025). Energy, urbanisation, and carbon footprint: Evidence from Western Balkan countries. Urban Science, 9(4), 119. https://doi.org/10.3390/urbansci9040119
Omri, A. (2015). An international literature survey on energy-economic growth nexus: Evidence from country-specific studies. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 38, 951–959. https://doi.org/10.1016/j.rser.2014.07.084
Ozturk, I. (2010). A literature survey on energy–growth nexus. Energy Policy, 38(1), 340–349. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2009.09.024
Pejović, B. (2021). Energy consumption, economic growth and CO2 emissions in the Western Balkans and the EU. Economic Annals, 66(229), 7–36. https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2021EnRep...7.2775P/abstract
Perron, P. (1989). The great crash, the oil price shock, and the unit root hypothesis. Econometrica, 57(6), 1361–1401. https://www.jstor.org/stable/1913712
Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616
Qabrati, I. (2021). The effect of foreign direct investment on economic growth in Kosovo. European Journal of Economic and Financial Research, 5(1), 106–117. https://doi.org/10.46827/ejefr.v5i1.1091
Riinvest Institute. (2014). Business Climate in Kosovo: A Cross-Regional Perspective. Prishtina: Riinvest Institute for Development Research.
Shahini, D. (2025). The determinants of energy consumption: The case of the Western Balkans (Master’s thesis). Epoka University. http://dspace.epoka.edu.al/handle/1/2657
Shkodra, N., Sopi, X., & Badivuku-Pantina, M. (2019). The effect of foreign direct investment in transition countries: Case of Kosovo. Advances in Business-Related Scientific Research Journal, 10(1).
Solow, R. M. (1956). A contribution to the theory of economic growth. The Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65–94. https://doi.org/10.2307/1884513
Stern, D. I. (2011). The role of energy in economic growth. Annals of the New York Academy of Sciences, 1219(1), 26–51. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.2010.05921.x
Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66(1-2), 225–250. https://doi.org/10.1016/0304-4076(94)01616-8
Waheed, R., Sarwar, S., & Wei, C. (2019). The survey of economic growth, energy consumption and carbon emission. Energy Reports, 5, 1103–1115. https://www.econstor.eu/handle/10419/243655
World Bank. (2021). Kosovo country economic memorandum: Boosting foreign direct investment. World Bank. https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/0811785f-b1a9-546d-9183-0b6133680f30/content
Zivot, E., & Andrews, D. W. K. (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock, and the unit-root hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10(3), 251–270. https://www.jstor.org/stable/1391541

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekonomik Modeller ve Öngörü, Ekolojik İktisat, Büyüme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Davut Kazaz ^*
0000-0001-6722-8681
Kosovo

Ahmet Atakişi
0000-0002-5792-3207
Türkiye

Meltem Okur Dinçsoy
0000-0002-8990-5409
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

5 Aralık 2025

Kabul Tarihi

19 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: Özel Sayı 3

DOI

https://doi.org/10.33203/mfy.1836888

IZ

https://izlik.org/JA53GN55XK

APA

Kazaz, D., Atakişi, A., & Okur Dinçsoy, M. (2025). Kosova’da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Maliye ve Finans Yazıları, Özel Sayı 3, 225-241. https://doi.org/10.33203/mfy.1836888

AMA

1.Kazaz D, Atakişi A, Okur Dinçsoy M. Kosova’da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Maliye ve Finans Yazıları. 2025;(Özel Sayı 3):225-241. doi:10.33203/mfy.1836888

Chicago

Kazaz, Davut, Ahmet Atakişi, ve Meltem Okur Dinçsoy. 2025. “Kosova’da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı”. Maliye ve Finans Yazıları, sy Özel Sayı 3: 225-41. https://doi.org/10.33203/mfy.1836888.

EndNote

Kazaz D, Atakişi A, Okur Dinçsoy M (01 Aralık 2025) Kosova’da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Maliye ve Finans Yazıları Özel Sayı 3 225–241.

IEEE

[1]D. Kazaz, A. Atakişi, ve M. Okur Dinçsoy, “Kosova’da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı”, Maliye ve Finans Yazıları, sy Özel Sayı 3, ss. 225–241, Ara. 2025, doi: 10.33203/mfy.1836888.

ISNAD

Kazaz, Davut - Atakişi, Ahmet - Okur Dinçsoy, Meltem. “Kosova’da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı”. Maliye ve Finans Yazıları. Özel Sayı 3 (01 Aralık 2025): 225-241. https://doi.org/10.33203/mfy.1836888.

JAMA

1.Kazaz D, Atakişi A, Okur Dinçsoy M. Kosova’da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Maliye ve Finans Yazıları. 2025;:225–241.

MLA

Kazaz, Davut, vd. “Kosova’da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı”. Maliye ve Finans Yazıları, sy Özel Sayı 3, Aralık 2025, ss. 225-41, doi:10.33203/mfy.1836888.

Vancouver

1.Davut Kazaz, Ahmet Atakişi, Meltem Okur Dinçsoy. Kosova’da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Maliye ve Finans Yazıları. 01 Aralık 2025;(Özel Sayı 3):225-41. doi:10.33203/mfy.1836888

Maliye ve Finans Yazıları dergisinin kapsamını ekonomi, maliye, finans ve bankacılık alanlarındaki çalışmalar oluşturmaktadır.

Kosova'da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı

Kosova'da Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Dinamik İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı

Öz

Anahtar Kelimeler

The Dynamic Relationship Between Energy Consumption, Economic Growth, and Foreign Direct Investments in Kosovo: An ARDL Bound Testing Approach

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster