FİİLÎ AYRILIK NEDENİYLE BOŞANMA (TMK m. 166/4): ANAYASA MAHKEMESİ‘NİN 22.02.2024 TARİHLİ KARARI VE 7532 SAYILI KANUN ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Ortak hayatın fiilen sona erdiği ve evliliğin salt bir hukukî statüden ibaret kaldığı hâllerde, bu bağın hukuken muhafaza edilmesinde korunmaya değer bir yarar bulunmamaktadır. Bu bağlamda TMK m. 166/4 hükmünde reddedilen bir boşanma davasının kesinleşmesinin ardından tarafların ortak hayatı yeniden kuramaması hâlinde, taraflara fiili ayrılık karinesine dayanan mutlak bir boşanma hakkı tanınmıştır. Ortak hayatın ne kadar süre içerisinde yeniden kurulamaması durumunda bu karinenin doğacağı, Anayasa Mahkemesi’nin 2024 yılında vermiş olduğu iptal kararına konu olmuş ve aynı yıl iptal kararının gereğini yerine getirmek üzere bir kanun değişikliği gerçekleştirilmiştir. Ancak yapılan bu son değişiklik de söz konusu hükme ilişkin uygulamadaki sorunları ve doktrinde yöneltilen eleştirileri bütünüyle bertaraf etmekten uzaktır. Zira sorunun temel kaynağı yasal ayrılık süresinin uzunluğu değil, bu sürenin başlangıç noktası, ret kararının kesinleşmesi koşuludur; bu husus ise yapılan değişiklikle ele alınmamıştır. Dolayısıyla, Anayasa ile güvence altına alınan özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı ile ailenin korunması amacı arasında adil bir denge kuracak yeni bir yasal çerçevenin ihdas edilmesi zorunluluğu devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Boşanma
• Fiilî Ayrılık
• Ortak Yaşamın Yeniden Kurulamaması
• Anayasa Mahkemesi
• Ailenin Korunması

Etik Beyan

Bu makale,26–27 Mart 2026 tarihlerinde Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi tarafından düzenlenen Türk Medenî Kanunu’nun Kabulünün Yüzüncü Yılı Sempozyumu’nda sunulan "Fiilî Ayrılık Nedeniyle Boşanma (TMK m. 166/4): AYM Kararı ve 7532 Sayılı Kanun Üzerine Bir Değerlendirme" adlı tebliğin genişletilmiş hâlidir.

Kaynakça

1. Acar, Faruk. “Türk Medeni Kanunu’nun Ortak Hayatın Yeniden Kurulamaması (Fiili Ayrılık) Sebebiyle Boşanmaya İlişkin Düzenlemesinin (TMK m.166/4) Anayasa Mahkemesi Tarafından İptali Hakkında Kısa Bir Değerlendirme”. Prof. Dr. Serap Helvacı'nın Anısına Armağan Cilt I. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2024.
2. Akıntürk, Turgut ve Derya Ateş. Türk Medeni Hukuku İkinci Cilt Aile Hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2024.
3. Ayar, Ahmet. “Evliliğin Sona Ermesi”, Aile Hukuku. (Ed. Şebnem Akipek Öcal ve Hayrunnisa Özdemir). Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024, (ss. 125-169).
4. Baygın, Cem ve Ahmet Nar. Medeni Hukuk Dersleri-II Aile Hukuku. Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2025.
5. Bekar, Pınar Alkım. “Ortak Hayatın Yeniden Kurulamaması (Fiili Ayrılık) Sebebi ile Boşanmayı Düzenleyen Kuralın İptali Üzerine Değerlendirmeler”. SÜHFD. 32/ 4 (2024): (ss. 2241-2264).
6. Burcuoğlu, Haluk. “Alman Hukukunda Yeni Boşanma Sistemi ve Bu Sistem Işığında Türk Boşanma Hukukuna İlişkin Bazı Öneriler”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası. 48/1-4, (1983): (ss. 113-140).
7. Ceylan, Ebru. “İsviçre, Fransa, Belçika, İspanya ve İtalya Hukukundaki Boşanma Sebeplerinin Türk Hukukuyla Mukayesesi ve Değerlendirmesi”. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi. 6/ 12 (2018), (ss. 315-334).
8. Çelikel, Ali Yaşar. “166/IV Hükmüne İlişkin Anayasa Mahkemesi İptal Kararı, Yeni Yasal Düzenleme ve Öneriler: Fiili Ayrılık Sebebiyle Boşanmada Yeni Dönem”.

9. Prof. Dr. Şükran Şıpka'ya Meslekte 40. Yıl Armağanı. (Ed. Zeynep Özge Oğuz ve Nesli Beril Özen Çolak). İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2025.
10. Demir, Remzi. “Ortak Hayatın Yeniden Kurulamaması Haline Dayanan Boşanma Davasına Bakış”. TBMM'nin 100. Yılı Anısına Armağan. (Ed. Ümit Süleyman Üstün ve Ebru Tüzemen Atik). İstanbul: On İki Levha Yayınları, (2021): (ss. 265—284).
11. Dural, Mustafa, M. Tufan Öğüz ve Mustafa Alper Gümüş. Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2025.
12. Erdem, Mehmet ve Aslı Makaracı Başak. Aile Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık 2024.
13. Fankhauser, Roland. “Scheidung Band I: ZGB und Band II: Anhänge”, FamKomm, Stämpfli Verlag AG, 2022.
14. Fankhauser, Roland. “Vom clean break zum fast break? - Überlegungen zur geforderten Revision von Art. 114 ZGB”. FamPra.ch. (ss. 471-488).
15. Hatemi, Hüseyin, Aile Hukuku. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2023. Jungo, Alexandra. “Personen- und Familienrecht Art. 1–456 ZGB -Partnerschaftsgesetz”. CHK - Handkommentar zum Schweizer. Privatrecht. Schulthess Juristische Medien AG, 2023.
16. Kılıçoğlu, Ahmet M. Aile Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2025. Neumann, Ralph “BGB § 1566 Vermutung für das Scheitern”. BeckOK BGB. München: C. H. Beck, 2026.
17. Özgül, Mehmet Emin. “Ortak Hayatın Kurulamaması (Fiili Ayrılık) Sebebiyle Boşanma Davası”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29/ 3 (2021): (ss. 2347-2385).
18. Öztan, Bilge. Aile Hukuku. Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2015. Şahin Şengül, Eda. Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma (TMK m. 166/IV). İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2022.
19. Schwander, Ivo. ZGB Kommentar Schweizerisches Zivilgesetzbuch. OFK– Orell Füssli Kommentar. Orell Füssli Verlag AG. 2021.
20. Topak, Süleyman. Boşanma Davalarında Yargılama Usulü. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
21. Turan Başara, Gamze. “Anayasa Mahkemesi’nin İptal Kararı Doğrultusunda Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanmada Yasal Düzenleme İhtiyacı”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi. 15/59 (2024): (ss. 387-406).
22. Ünal, Akın. “Fiilî Ayrılık Nedeniyle Boşanma”. EÜHFD. 2/ 1-2 (2007): (ss. 291-311).
23. Yalçın, Yasemin. “İsviçre Hukukuyla Karşılaştırmalı Olarak Türk Hukukunda Fiili Ayrılık Sebebine Dayanan Boşanma”. Prof. Dr. Türkan Rado'nun Anısına Armağan. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2020.
24. Yıldırım, Abdulkerim. Türk Aile Hukuku. Ankara: Monopol Yayınları, 2023.
25. Yılmaz, Süleyman. Medeni Hukuk Cilt III Aile Hukuku. Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2025.
26. Yüzbaşı Tobaz, Firdevs ve Büşra Şahin Aydın. “Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı ve Yeni Yasal Düzenleme Işığında Fiili Ayrılık İlkesine Dayanan Boşanma Sebebinin Değerlendirilmesi”. Ankara Barosu Dergisi. 83/2 (2025): (ss. 54-119).
27. Zevkliler, Aydın, Emre Cumalıoğlu ve Beşir Acabey. Medeni Hukuk III Aile Hukuku, Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.