Tıp Fakültesi Son Sınıf Öğrencilerinde Aşıya Yönelik Tutumlar ve Belirleyicileri

Öz

Amaç: Sağlık çalışanlarının aşıya yönelik tutumları, toplumun aşılanma davranışını önemli ölçüde etkilemektedir. Bu çalışma, tıp fakültesi son sınıf öğrencilerinin aşıya ilişkin tutumlarını ve bu tutumların belirleyicilerini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Gereç ve Yöntemler: Kesitsel çalışma, 2024–2025 akademik yılında bir üniversitenin tıp fakültesinde öğrenim gören altıncı sınıf öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Evren 261 öğrenciden oluşmaktadır. %10 prevalans oranı, %95 güven aralığı ve 1 tasarım etkisi dikkate alınarak G*Power programı ile gerekli örneklem büyüklüğü 91 olarak hesaplanmıştır. Çalışmaya toplam 96 öğrenci katılmıştır. Veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen bir anket formu ve Aşıya İlişkin Tutum Ölçeği (AİTÖ) ile toplanmıştır. Bağımsız değişkenler; aşı içeriğine ilişkin endişeler, yan etkiler, dini inançlar, medya etkisi, toplum liderlerine güven ve alternatif tıp kullanımıdır. Yaş, cinsiyet ve uyruk gibi demografik değişkenler de analiz edilmiştir. Bulgular: Toplam 96 katılımcı çalışmaya dahil edilmiş, aşı tereddüdü prevalansı %12,5 olarak belirlenmiştir. Katılımcıların ortalama ATÖ puanı 58,75 ± 9,44’tür. Tek değişkenli analizlerde, ATÖ puanları ile Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı (p=0,047), aşıların otizme yol açabileceğine inanma (p=0,004) ve etkili liderlerin açıklamaları (p=0,012) arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Bilimsel kaynaklara güvenen öğrencilerin aşı tereddüdü düzeyleri anlamlı şekilde daha düşük bulunmuştur. Sonuç: Tıp fakültesi son sınıf öğrencilerinin çoğunluğu aşılara karşı olumlu tutum sergilemiş olsa da, dikkate değer bir kesimi (%12,5) orta veya olumsuz tutum göstermiştir. Geleceğin sağlık profesyonellerinde kanıta dayalı karar verme becerilerinin güçlendirilmesi, aşı tereddüdüyle mücadelede ve halk sağlığının geliştirilmesinde hayati öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Aşı tereddüdü
• Tıp fakültesi son sınıf öğrencileri
• Aşıya İlişkin Tutum Ölçeği

Vaccination Attitudes and Determinants Among Final-Year Medical Students

Öz

Objective: Healthcare workers’ attitudes toward vaccination significantly influence public vaccination behavior. This study aimed to assess vaccine-related attitudes and their determinants among final-year medical students. Materials and Methods: A cross-sectional study was conducted during the 2024–2025 academic year among sixth-year students at a university’s Faculty of Medicine. The target population consisted of 261 students. Using G*Power, a sample size of 91 was calculated based on a 10% prevalence rate, 95% confidence interval, and a design effect of 1. A total of 96 students participated. Data were collected via a researcher-developed questionnaire and the Vaccine Attitudes Scale (VAS). Independent variables included concerns about vaccine content, side effects, religious beliefs, media influence, trust in community leaders, and use of alternative medicine. Demographic variables such as age, gender, and nationality were also analyzed. Results: Among the 96 participants, the prevalence of vaccine hesitancy was 12.5%. The mean VAS score was 58.75 ± 9.44. Univariate analyses revealed significant associations between VAS scores and Turkish citizenship (p=0.047), belief that vaccines may cause autism (p=0.004), and statements by influential leaders (p=0.012). Students who trusted scientific sources showed significantly lower levels of vaccine hesitancy. Conclusion: Although the majority of final-year medical students had positive attitudes toward vaccination, a notable proportion (12.5%) demonstrated moderate or negative attitudes. Strengthening evidence-based decision-making skills among future healthcare professionals is essential in addressing vaccine hesitancy and improving public health.

Anahtar Kelimeler

• vaccine hesitancy
• Final-year medical students
• Vaccination Attitude Scale

Kaynakça

1. Organization WH. Declaration of alma-ata. World Health Organization. Regional Office for Europe; 1978.
2. Keja K, Chan C, Hayden G, Henderson RH. Expanded programme on immunization. World health statistics quarterly Rapport trimestriel de statistiques sanitaires mondiales. 1988;41(2):59-63.
3. Shattock AJ, Johnson HC, Sim SY, Carter A, Lambach P, Hutubessy RC, et al. Contribution of vaccination to improved survival and health: modelling 50 years of the Expanded Programme on Immunization. The Lancet. 2024. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(24)00850-X
4. World Health Organization. SDG Target 3.b Essential medicines and vaccines 2024 [Available from: https://www.who.int/data/gho/data/themes/topics/sdg-target-3_b-development-assistance-and-vaccine-coverage.
5. World Health Organization. A 30-fold rise of measles cases in 2023 in the WHO European Region warrants urgent action: WHO; 2023 [Available from: https://www.who.int/europe/news/item/14-12-2023-a-30-fold-rise-of-measles-cases-in-2023-in-the-who-european-region-warrants-urgent-action.
6. MacDonald NE. Vaccine hesitancy: Definition, scope and determinants. Vaccine. 2015;33(34):4161-4. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2015.04.036
7. Prieto-Campo Á, Batista A, Silva TM, Herdeiro M, Roque F, Figueiras A, et al. Understanding vaccination hesitation among health professionals: a systematic review of qualitative studies. Public Health. 2024;226:17-26. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2023.10.029
8. Schmid P, Rauber D, Betsch C, Lidolt G, Denker M-L. Barriers of influenza vaccination intention and behavior-a systematic review of influenza vaccine hesitancy, 2005-2016. PloS one. 2017;12(1):e0170550. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0170550

9. Han-Yekdes D, Altunok A, Eskiocak M, Marangoz B. Immunization Attitudes of Physicians at a University Hospital/Bir Universite Hastanesindeki Hekimlerin Bagisiklamayla Ilgili Tutumlari. KLIMIK Journal. 2020;33(3):255-60. https://doi.org/10.5152/kd.2020.52
10. Yekdeş DH, Marangoz B, Eskiocak M. An Intervention Study for Improve Information and Attitudes Family Health Nurses in a Province About Immunization and Vaccine Hesitancy. Cocuk Enfeksiyon Dergisi. 2022;16(3):E145-E52. https://doi.org/10.5578/ced.20229708
11. Cvjetkovic SJ, Jeremic VL, Tiosavljevic DV. Knowledge and attitudes toward vaccination: A survey of Serbian students. Journal of infection and public health. 2017;10(5):649-56. https://doi.org/10.1016/j.jiph.2017.05.008
12. Özümit D. Aşıya ilişkin tutumlar ölçeğinin Türkçeye uyarlanması, geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi: Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2019.
13. Kennedy J. Vaccine hesitancy: a growing concern. Pediatric drugs. 2020;22(2):105-11. https://doi.org/10.1007/s40272-020-00385-4
14. Paterson P, Meurice F, Stanberry LR, Glismann S, Rosenthal SL, Larson HJ. Vaccine hesitancy and healthcare providers. Vaccine. 2016;34(52):6700-6. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2016.10.042
15. Rostkowska OM, Peters A, Montvidas J, Magdas TM, Rensen L, Zgliczyński WS, et al. Attitudes and knowledge of European medical students and early graduates about vaccination and self-reported vaccination coverage-multinational cross-sectional survey. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2021;18(7):3595. https://doi.org/10.3390/ijerph18073595
16. Yucel M, Aydin Keser M. Vaccine Hesitancy Among Family Doctors and Family Health Workers: Prevalence and Associated Factors. Journal of Evaluation in Clinical Practice. 2025;31(1):e70012. https://doi.org/10.1111/jep.70012
17. Tomboloni C, Tersigni C, De Martino M, Dini D, González-López JR, Festini F, et al. Knowledge, attitude and disinformation regarding vaccination and immunization practices among healthcare workers of a third-level paediatric hospital. Italian journal of pediatrics. 2019;45:1-7. https://doi.org/10.1186/s13052-019-0684-0
18. Karacaer Z, Öztürk İİ, Çiçek H, Şimşek S, Duran G, Görenek L. Sağlık çalışanlarının bağışıklanma ile ilgili bilgi düzeyleri, tutum ve davranışları. TAF Prev Med Bull. 2015;14(5):353-63. https://doi.org/10.5455/pmb.1-1429013382
19. Tan AK, Yalçın SS. Childhood Vaccination and Vaccine Hesitancy: A Comparison Between Türkiye and the World. Turkish Journal of Pediatric Disease. 2024;18(6):387-95.
20. Çatak B, Bozkurt HB, Öner C. Underlying Factors of Childhood Vaccine Refusal and Hesitancy: A Population Based Study. 2022. https://doi.org/10.4274/jcp.2021.70446
21. DeStefano F, Shimabukuro TT. The MMR vaccine and autism. Annual review of virology. 2019;6(1):585-600. https://doi.org/10.1146/annurev-virology-092818-015515
22. Wakefield AJ, Murch SH, Anthony A, Linnell J, Casson DM, Malik M, et al. RETRACTED: Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children. The lancet. 1998;351(9103):637-41. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(97)11096-0
23. Madsen KM, Hviid A, Vestergaard M, Schendel D, Wohlfahrt J, Thorsen P, et al. A population-based study of measles, mumps, and rubella vaccination and autism. New England Journal of Medicine. 2002;347(19):1477-82. https://doi.org/10.1056/NEJMoa021134
24. Kader Ç, Erbay A, Demirel MS, Kocabıyık O, Çiftçi E, Çolak NY, et al. Sağlık Çalışanlarının COVID-19 Aşılamasına Yönelik Tutum ve Davranışlarının Değerlendirilmesi. Klimik Journal/Klimik Dergisi. 2022;35(1). https://doi.org/10.36519/kd.2022.3799
25. Biswas N, Mustapha T, Khubchandani J, Price JH. The nature and extent of COVID-19 vaccination hesitancy in healthcare workers. Journal of community health. 2021;46:1244-51. https://doi.org/10.1007/s10900-021-00984-3
26. Akar S, GZ Ö. Hekimlerin aşı ve aşı karşıtlığı hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi. FLORA. 2020;25(4):516-26. https://doi.org/10.5578/flora.69060