Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerine Göre Din Öğretimini Zorlaştıran Faktörler: Mersin İli Örneği

Öz

Bu araştırma, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmenlerinin din öğretimi sürecinde karşılaştıkları güçlükleri belirlemeyi amaçlayan nitel bir çalışmadır. Araştırmada nitel araştırma geleneğine uygun olarak amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme tercih edilmiştir. Bu kapsamda Mersin il merkezinde görev yapan ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmeni olma ölçütünü taşıyan farklı mesleki kıdem düzeylerine sahip 13 öğretmen çalışma grubunu oluşturmuştur. Elde edilen veriler olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılarak yorumlanmıştır. Bulgular betimsel analizle elde edilmiştir. Neticede din öğretimini zorlaştıran faktörlerin çok boyutlu olduğu ortaya konmuştur. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenler din öğretiminde karşılaştıkları başlıca sorunları, öğretmen yeterliliklerindeki eksiklikler, öğrencilerin derse yönelik ilgilerinin azlığı, materyal yetersizliği, aile desteğinin yetersiz oluşu, okul idaresinin yeterli imkânı sağlamaması, okulların fiziki koşullarının yetersizliği ve medyanın olumsuz etkileri olduğunu ifade etmişlerdir. Öğrencilerin özellikle metafiziksel konular, din dili ve ders konularının günlük yaşamla ilişkilendirilmesi konularında zorlandıkları tespit edilmiştir. Katılımcılar bu gibi konuların din dersini anlama noktasında çok önemli olduğunu vurgulamışlardır. Ek olarak katılımcılar karşılaştıkları zorluklarla baş etmede iletişim becerilerini geliştirme, materyal çeşitliliğini artırma, model olma ve pedagojik donanımlarını güçlendirme gibi yöntemleri kullanmaktadır. Bulgular, din öğretiminin yalnızca sınıf içi süreçlerle sınırlı olmadığını aynı zamanda toplumsal, kültürel ve kurumsal dinamiklerden önemli ölçüde etkilendiğini göstermektedir. Bulgular, öğretmen eğitiminin hizmet içi etkinliklerle desteklenmesi, aile-okul iş birliğinin güçlendirilmesi ve dijital medya okuryazarlığına yönelik çalışmaların artırılması gerekliliğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Eğitim
• Din Öğretimi
• Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
• Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenleri

Factors Complicating Religious Education According to Religious Culture and Ethics Teachers: The Case of Mersin Province

Abstract

This study is a qualitative research aiming to identify the difficulties encountered by teachers of Religious Culture and Moral Knowledge during the process of religious instruction. In line with the qualitative research tradition, criterion sampling, one of the purposive sampling methods, was employed. In this context, the study group consisted of 13 teachers working in the central district of Mersin who met the criterion of being teachers of Religious Culture and Moral Knowledge and who had varying levels of professional experience. The data were collected and analyzed using the phenomenological research design. The findings were obtained through descriptive analysis. The results revealed that the factors complicating religious instruction are multidimensional. According to the findings, teachers identified the main challenges in religious instruction as deficiencies in teacher qualifications, students’ low level of interest in the course, inadequacy of instructional materials, insufficient family support, lack of adequate institutional support from school administrations, poor physical conditions of schools, and the negative influence of the media. It was determined that students particularly struggle with metaphysical issues, religious language, and relating course content to daily life. Participants emphasized that these aspects are crucial for understanding religion classes. Additionally, teachers reported that they cope with these challenges by strengthening their communication skills, increasing the diversity of instructional materials, acting as role models, and improving their pedagogical competencies. The findings indicate that religious instruction is not limited to in-class processes but is significantly influenced by social, cultural, and institutional dynamics. Furthermore, the findings point to the necessity of supporting teacher education through in-service training activities, strengthening family–school cooperation, and increasing efforts toward digital media literacy.

Keywords

• Religious Education
• Education
• Religious Instruction
• Religious Culture and Moral Knowledge
• Teachers of Religious Culture and Moral Knowledge

Kaynakça

1. Akbaba, Sırrı. “Eğitimde Motivasyon”. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi 13 (2010), 343-361.
2. Altındal, Fatma. Ailelerin Ortaokul Çağındaki Çocuklarının Din Eğitiminde Karşılaştıkları Problemler (Antalya İli Örneği). Antalya: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
3. Arıcan, Sümeyra - Arıcı, Handan. “Sosyal Medyanın Gençlerin Din Algısına Etkileri”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/2 (2021), 1062-1106. https://doi.org/10.17859/pauifd.1020477
4. Arslan Parlak, Esma. Din Eğitiminde Medya Okuryazarlığı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
5. Aşıkoğlu, Nevzat. “Din Öğretiminde Öğretmenin Rolü ve Din Dersi Öğretmeni Yeterlikleri (Türkiye Örneği)”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/1 (2011), 5-13. https://doi.org/10.18505/CUIFD.21154
6. Ayaydın, Nesrin. Din Öğretiminde Soyut Kavramların Öğretilmesiyle İlgili Problemlerin İncelenmesi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
7. Aydın, Büşra. Din Eğitiminde Medya Kullanımı. Kastamonu: Kastamonu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
8. Baltacı, Ali. “Nitel Araştırmalarda Örnekleme Yöntemleri ve Örnek Hacmi Sorunsalı Üzerine Kavramsal Bir İnceleme”. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7/1 (2018), 231-274.

9. Bandura, Albert. “Social Cognitive Theory of Mass Communication”. MEDIAPSYCHOLOGY, 265-299.
10. Bıçakcıgil, Betül Sena. Sosyal Medya Üzerinden Din Eğitimi İmkanı. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
11. Büyüköztürk, Şener vd. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 26. Basım, 2019.
12. Can, Niyazi. “Öğretmen ve Yöneticinin Etkililiğinin Öğretimdeki Rolü”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi 13/13 (01 Nisan 1998), 55-69.
13. Çakan, Zeki - Karateke, Tuncay. “Ortaokulda Okutulan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitaplarının Öğretmen Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/1 (30 Haziran 2021), 393-415. https://doi.org/10.46353/k7auifd.908188
14. Çakır, Seval. Bir Kurum Olarak Ailenin Din Eğitimi İşlevi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
15. Çakmak, Fatih. “Din Eğitiminde Program Geliştirme ve Aile Faktörü”. Iğdır Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (01 Mayıs 2013), 81-104.
16. Çetin, Saliha. Ebeveynlerin Çocuk Yetiştirme Tutumlarının Ailede Din Eğitimi Açısından İncelenmesi (Malatya Örneği). Malatya: İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
17. Çın, Ahmet. İlk Çocukluk Döneminde Çocuğun Din Eğitimi ve Ailenin Din Eğitimine Etkisi (Diyarbakır Örneği). Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
18. Çınar, Fatih. “Din Öğretiminde Öğretmen Yetiştirme Sorunu.” Journal of International Social Research 9/46 (01 Ekim 2016), 493-513. https://doi.org/10.17719/jisr.20164622617
19. Davoodi, Mohammad. The Role of the Teacher in Religious Education. Iran: Research Institute of Hawzah and University, 2019.
20. Dearman, Carla C. - Alber, Sheila R. “The Changing Face of Education: Teachers Cope With Challenges Through Collaboration and Reflective Study”. The Reading Teacher 58/7 (2005), 634-640. https://doi.org/10.1598/RT.58.7.4
21. Demir, Recep - Cebeci̇, Suat. “4-6 Yaş Grubu Çocuklarin Çizgi Filmlerden Etkilenme Durumları”. The Journal of Academic Social Science Studies 3/67 (2024), 291-306. https://doi.org/10.9761/JASSS7552
22. Deniz, Sultan. Din Eğitiminde Teknoloji ve Materyal Kullanımının Öğrencilerin Akademik Başarısına ve Öğrenmede Kalıcılığa Etkisi. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
23. Dias-Lacy, Samantha L. - Guirguis, Ruth V. “Challenges for New Teachers and Ways of Coping with Them”. Journal of Education and Learning 6/3 (2017), 265-272.
24. Doğru, Çetin - Sağlam, İsmail. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Din Eğitimi Faaliyetlerinde Karşılaştıkları Sorunlar Üzerine Nitel Bir Araştırma (Iğdır İli Örneği)”. Dicle İlahiyat Dergisi 26/2 (2024), 268-291. https://doi.org/10.58852/dicd.1380773
25. Ermiş Vural, Esra. Medyadaki Dini İçerikli Yayınların Din Eğitimi Açısından İncelenmesi. Samsun: On Dokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
26. Furat, Ayşe Zişan. Yetişkinlerin Yaygın Din Eğitiminde Televizyonun Yeri ve Fonksiyonları (İstanbul Örneği) - Sır Dizileri ve Dini Programlar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2008.
27. Gelici, Zehra. Sırlara Vurgu Yapan Mistik Televizyon Programlarını Din Eğitimi Açısından Tahlili. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
28. Gergin, Elif. Mesleğe Yeni Başlayan Öğretmenlerin İlk Yıllarda Karşılaştığı Zorluklar ve Bu Zorluklarla Başa Çıkma Yolları. İstanbul: Atatürk Eğitim Fakültesi, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
29. Gök, Ramazan. Kaynaştırma Eğitimi Öğrencisi Bulunan İlkokul Sınıf Öğretmenlerinin Sınıf Yönetiminde Karşılaştıkları Zorluklar ve Bu Zorluklara Başa Çıkma Yöntemleri. Antalya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Fakültesi: Akdeniz Üniversitesi, Doktora Tezi, 2013.
30. Göv, Ayşe. Din Eğitiminde Kullanılan Eğitsel Oyunların Öğrenci Başarısı ve Kalıcılığına Etkisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
31. Gümrükçüoğlu, Süleyman. “Çocuğun Din Eğitiminde Ailenin Rolü”. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi 3/1 (01 Haziran 2017), 39-60. https://doi.org/10.21798/kadem.20171301410
32. Işık, Ayşe. Sosyal Medyadaki İslam ve Kadın Konulu İçeriklerin Din Eğitimi Açısından İncelenmesi: Youtube Örneği. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
33. İş, Engin - Atış, Muhsin. “Öğretmenlerin Karşılaştığı Güncel Sorunlar ve Bu Sorunların Mesleki Performanslarına Etkisi”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 72 (2024), 489-552. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1470413
34. Kurt, Tuba. Din Eğitimi Öğretmenlerinin Eğitim Alanındaki Uygulamalarının Eleştirel Pedagoji Bağlamında İncelenmesi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
35. Munthe, Bangun vd. “The Role of the Teacher in Implementing Christian Religion Education in Growing Christian Faith for Early Age Children”. Jurnal Obsesi : Jurnal Pendidikan Anak Usia Dini 7 (2023), 2641-2649. https://doi.org/10.31004/obsesi.v7i3.4484
36. Oyman, Nihat. “Din Eğitiminin Önündeki Engeller Araştırması Bağlamında Yeni Yöntem ve Teknikler”. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi 4/2 (2019), 121-135.
37. Ökmen, Hasan - Karadaş, Halil. “Sınıf Yönetiminde Öğretmenlerin Karşılaştıkları Sorunların Kaynağına İlişkin Bir Analiz”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 24/1 (2025), 408-428. https://doi.org/10.17755/esosder.1551945
38. Özdemir, Ömer. Ailenin, Çocuklarının Din Eğitimine Katkısı (İstanbul Örneği). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
39. Özdemir, Ömer. “Ebeveynlere Göre Ailede Çocuğun Din Eğitimi”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47/47 (25 Kasım 2019), 313-344.
40. Öztürk, Fatma Dolunay - Tosun, Aybiçe. “Sosyal Medyada Yer Alan Dini İçerikler ve Din Eğitimi Üzerindeki Etkileri: Bir Alan Araştırması”. Tokat İlmiyat Dergisi 9/2 (2021), 607-630. https://doi.org/10.51450/ilmiyat.1009036
41. Pasaribu, Endang. “Religious Education Teacher Efforts to Build and Nurture Children’s Morals: A Study of Mental Revolution of Junior High School Students”. AL-ISHLAH: Jurnal Pendidikan 15 (2023). https://doi.org/10.35445/alishlah.v15i4.2451
42. Sevgi, Gülender. Akademisyenlerin Bakış Açısıyla Öğretmenlik Mesleği Tutum ve Değerler Yeterlik Alanının Din Eğitimi Bağlamında İncelenmesi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
43. Şahin, Gülsüm. Din Eğitiminde Dijital Materyal Kullanımının Öğrenci Başarısına ve Kalıcılığına Etkisi (İmam Hatip Lisesi Örneği). Muş: Muş Alparslan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
44. Şahin, Mehmet. “Öğretim Materyallerinin Öğrenme-Öğretme Sürecindeki İşlevine İlişkin Öğretmen Görüşlerinin Analizi”. Kastamonu Eğitim Dergisi 23/3 (2014), 995-1012.
45. Şimşek, Vahdeddin - Tosun, Cemal. “Zor Konuların Öğretiminde DKAB Öğretmeni: Ölüm Konusu Örneği”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29 (2022), 274-310. https://doi.org/10.35415/sirnakifd.1181130
46. Tamer, Fatma. Ai̇le Ve Di̇n Eği̇ti̇mi̇: İlköğreti̇m Düzeyi̇ndeki̇ Öğrenci̇lere Veri̇len Di̇n Kültürü Ve Ahlak Bi̇lgi̇si̇ Dersi̇ni̇n Sosyali̇zasyona Etki̇si̇. İsyanbul: T.C. Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
47. Tamer, Fatma. Aile ve Din Eğitimi: İlköğretim Düzeyindeki Öğrencilere Verilen Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinin Sosyalizasyona Etkisi. İstanbul: Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
48. Tan, Hümeyra Nazlı. “Din Öğretimi Sürecinde Öğretmenlerin Yeterliliklerine, İhtiyaçlarına ve Sosyo-Psikolojik Problemlerine Yönelik Bir Meta-sentez Çalışması”. Amasya İlahiyat Dergisi 24 (2024), 407-446. https://doi.org/10.18498/amailad.1522389
49. Tüken, Yunus. Youtube’da Faaliyet Gösteren Dini İçerikli Kanallarının Din Eğitimi Açısından İncelenmesi. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
50. Ültay, Eser vd. “Sosyal Bilimlerde Betimsel İçerik Analizi”. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi 10 (2021), 188-201. https://doi.org/10.21733/ibad.871703
51. Vatansever Bayraktar, Hatice. “Sınıf Yönetiminde Öğrenci Motivasyonu ve Motivasyonu Etkileyen Etmenler”. Journal of Turkish Studies 10/3 (2015), 1079-1100. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.7788
52. Yalaza, Ayşe. Din Eğitimi Bağlamında 14-18 Yaş Öğrencilerinin Dini İçerik Üreten Youtuberlarla İlgili Görüşleri. Adana: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
53. Yeşilbaş, Zübeyde. İlköğretim okullarında Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Derslerinde Öğretmen Tutumlarının Öğrenci ve Ders üzerindeki Etkileri, İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.