Anger (Wrath) and its Control According to the Quran

Abstract

The Holy Quran sets forth fundamental principles and guidelines for the healthy conduct of human relations and the preservation of social order. In this context, it includes moral precepts and recommendations that regulate the individual's inner world to contribute to the establishment of positive and balanced social relationships. Within this framework, the way in which emotions, inherent in human nature, are used is of crucial importance for the sustainability of social relations. The Quran encourages humans to use their emotions based on goodness; in accordance with principles such as mercy, justice, and trust. In this context, the emotion of anger (wrath) stands out as one of the fundamental concepts that needs to be morally disciplined. While anger is expressed in the Quran with various concepts of similar meaning, this study focuses primarily on the concept of "wrath." The aim of this article is to identify the contexts in which the concept of anger (wrath) is addressed in the Holy Quran and to reveal its psychological dynamics at the individual level and its reflections at the societal level. Furthermore, the study examines how this emotion should be disciplined and controlled within the framework of religious teachings, considering both Quranic evidence and hadith narrations; its effects on individual psychology and social order are also evaluated. This study aims to present the principles regarding the discipline of anger within the framework of the Quran's understanding of ethics and to evaluate the importance of these principles in contemporary social relations. The scope of the article consists of the verses in the Quran that mention the concept of anger (wrath) and their interpretations in classical and modern tafsir literature. In addition, it has benefited from the hadiths of the Prophet Muhammad (peace be upon him) and scientific studies in the field of psychology. In this study, literature review and text analysis techniques were used, and the relevant verses were analyzed while considering the contextual integrity. Furthermore, this study draws attention to the fact that anger, when used correctly and moderately, contributes to individual peace and social harmony; and that uncontrolled anger is harmful, emphasizing that reactions based on hatred, revenge, and extremism lead to criminal behaviors and damage social peace.

Keywords

• Interpretation
• Quran
• Anger
• Wrath
• Social Relations

Kur’ân’a Göre Öfke (Gazap) ve Kontrolü

Öz

Kur’ân-ı Kerîm, beşerî münasebetlerin sağlıklı bir zeminde yürütülmesi ve toplumsal düzenin korunması amacıyla temel ilke ve esaslar ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, olumlu ve dengeli sosyal ilişkilerin tesisine katkı sağlamak üzere bireyin ruh dünyasını düzenleyen ahlâkî hüküm ve tavsiyelere yer vermektedir. Bu çerçevede, sosyal ilişkilerin sürdürülebilirliği açısından insanın fıtratında bulunan duyguların kullanım biçimi belirleyici bir önem taşımaktadır. Kur’ân, insanın sahip olduğu duyguları iyilik temelli; merhamet, adalet ve güven gibi ilkeler doğrultusunda kullanmasını teşvik etmektedir. Bu çerçevede öfke (gazap) duygusu, ahlâkî disiplin altına alınması gereken temel kavramlardan biri olarak öne çıkmaktadır. Kur’ân’da yakın anlamlı farklı kavramlarla ifade edilen öfke duygusu, bu çalışmada daha çok “gazap” kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu makalenin amacı, öfke (gazap) kavramının Kur’ân-ı Kerîm’de ele alındığı bağlamları tespit etmek ve bu duygunun bireysel düzeydeki ruhsal dinamiklerini, toplumsal düzeyde ise yansımalarını ortaya koymaktır. Ayrıca söz konusu duygunun dinî öğretiler çerçevesinde nasıl disipline edilip kontrol altına alınması gerektiği, Kur’ânî delillerin yanı sıra hadis rivayetleri ışığında incelenmekte; bunun bireysel psikoloji ve toplumsal düzen üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir. Bu yönüyle çalışma, Kur’ân’ın ahlâk anlayışı çerçevesinde öfke duygusunun disipline edilmesine ilişkin ilkeleri ortaya koymayı ve bu ilkelerin günümüz sosyal ilişkileri açısından taşıdığı önemi değerlendirmeyi hedeflemektedir. Makalenin kapsamını, Kur’ân’da öfke (gazap) kavramının geçtiği ayetler ile bu ayetlerin klasik ve modern tefsir literatüründeki yorumları oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra Hz. Peygamber’in (s.a.s.) hadislerinden ve psikoloji alanında yapılmış bilimsel çalışmalardan da istifade edilmiştir. Bu çalışmada literatür taraması ve metin çözümlemesi teknikleri kullanılmış, ilgili ayetler bağlam bütünlüğü gözetilerek analiz edilmiştir. Ayrıca bu çalışma ile öfke duygusunun, doğru ve ölçülü kullanıldığında bireysel huzur ve toplumsal barışa katkı sağladığına; kontrolsüz öfkenin ise zararlarına dikkat çekilmekte, özellikle kin, intikam ve aşırılığa dayalı tepkilerin suç olan davranışlara sebep olduğu ve sosyal barışı zedelediği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir,
• Kur'an
• Öfke
• Gazap
• Sosyal İlişkiler

Kaynakça

1. Ateş, Süleyman. Yüce Kur’ân’ın Çağdaş Tefsiri. İstanbul: Yeni Ufuklar Neşriyat, 1988.
2. Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd Abdullah b. Ömer b. Muhammed. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2006.
3. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmiʿu’s-sahîh. nşr. Bedreddîn Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
4. Bulut, Kübra. Ev Hanımlarında Sürekli Öfke, Öfke İfade Tarzları ve Dindarlık İlişkisi. Erzincan: Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
5. Cezerî, Muhammed b. Muhammed b. Yusuf. Şerhu Tayyibeti’n-neşr fi’l-kırâ’ât. thk. Şeyh Enes Mehri. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
6. Çağrıcı, Mustafa. "Gazap", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1996, 13/436-437.
7. Çelik, Halil. Kur’an’da Öfke Olgusu ve Kontrolü. Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.
8. Çevik, Betül. Hadislere Göre Öfke Kavramı ve Öfke Kontrolü. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.

9. Dânî, Ebû Amr Osman bin Saîd el-Endelüsî. et-Teysîr fi’l-kırâ’âti’s-seb. thk. Halef Humûd Sâlim eş-Şuğdelî. Arabistan: Dârü’l-Endelüs li’n-Neşr ve’t-Tevzî, 2015.
10. Demirci, Abdurrahman. “Hz. Muhammed’in Öfke Kontrolü (Hz. Ömer’le diyalogları bağlamında)”, Mukaddime, 5(2), (2014), 113-139.
11. Demirci, Muhsin. Tefsir Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2011.
12. Deniz, Sena. “Öfkenin İlacı İstiâze”, Diyanet Aile Dergisi, 59 (2023), 13-14.
13. Duyğu, Yusuf. Öfke ile İlgili Hadislerin Tespit ve Tahlili. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.
14. Ebû Dâvûd Süleyman b. el-Eş‘as, Sünen, nşr. Bedrettin Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
15. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed. İhya, Muhtasar İhyau Ulümi'd-Din Tercümesi. çev. Mustafa Çağrıcı. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2022.
16. Gördük, Yunus Emre. “Bazı Ayetler Işığında Hz. Peygamber’in Öfkesi ve Sabrı”, Ekev Akademi Dergisi, 19/62 (Bahar 2015), 185.
17. İbn Kesîr, Ebû’l-Fidâ’ el-Hâfız ed-Dımeşkî. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm. thk. Sami b. Muhammed Selame. Şam: Daru Taybe Yayınları, 1420/1999.
18. İbn Manzûr, Ebû’l-Fazl Cemâlûddîn Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-Arab. Beyrut: Dâru’s-Sâdr,1994.
19. İbnü’l-Arabî, Ebu Bekir Muhammed b. Abdullah. Ahkâmü’l-Kur’an. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
20. İlker, Fatma Bahar. Manevi Danışmanlık Bağlamında Paylaşma, Öfke Kontrolü ve Affedicilik Arasındaki İlişki. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
21. Karaağaç, Günay, Türkçenin Kökteşler Sözlüğü. ed. Ceval Kaya. Ankara: Akçağ Yayınları, 2024.
22. Karagöz, İsmail. Kur’ân’ın Temel Kavramları. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2023.
23. Karaman, Fikret. vd. Dini Kavramlar Sözlüğü. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2006.
24. Karaman, Hayrettin, vd., Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2006.
25. Karslı, Necmi. Öfke Kontrolü ve Dindarlık İlişkisi (Erzurum örneği). Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2011.
26. Kur’an Yolu Meâli. Çev. Hayrettin Karaman, vd., İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2023.
27. Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmi’ li-ahkâmi’l-Kur’ân. thk. Ahmet el-Berdûnî, İbrahim Atfiş. Kahire: Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1964.
28. Kutub, Seyyid. Fî Zılâli’l-Kur’ân. trc. İ. Hakkı Şengüler, vd., İstanbul: Birleşik Yayıncılık, ts.
29. Mevdûdi, Ebu'l A'lâ. Tefhîmu'l-Kur'ân. trc. M. Han Kayanî, vd., İstanbul: İnsan Yayınları, ts.
30. Müslim, Ebü’l-Hüseyin b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî, el-Câmiʿu’s-sahîh. nşr. Bedrettin Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
31. Nesefî, Ebü'l-Berekât Abdullah b. Ahmed b. Mahmut. Tefsiru’n-Nesefi, Medârikü’t-tenzîl ve hakâiku’t-te’vil. thk. Yusuf Ali Bedyûvi. Beyrut: Darü’l-Kelimi’t-Tayyib, 1419/1998.
32. Ortak, Kadriye. Kur’ân-ı Kerim’e Göre Öfke. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
33. Özmen, Ahmet. Seçim Kuramına ve Gerçeklik Terapisine Dayalı Öfkeyle Başa Çıkma Eğitim Programının ve Etkileşim Grubu Uygulamasının Üniversite Öğrencilerinin Öfkeyle Başa Çıkma Becerileri Üzerindeki Etkisi. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2004.
34. Polat, Ali. Duygular, Hayaller ve Rüyaların Etkileri. İstanbul: Maviay Ofset, 2018.
35. Râzî, Ebû Abdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn et-Taberistânî. Mefâtihu’l-gayb. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1999.
36. Rızâ, Muhammed Reşîd. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Hakîm (Tefsîru’l-Menâr). Kahire: Hey’etü’l-Mısriyye, 1990.
37. Sarıtaç, Hatice. Ayetler ve Hadisler Işığında Öfke Yönetimi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
38. Soykan, Çiğdem. “Öfke ve Öfke Yönetimi”, Kriz Dergisi 11/2 (2003), 19-27.
39. Taberî, Muhammed b. Cerîr. Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân. thk. Abdullah b, Abdulmuhsin et-Türki. Kahire: Daru'l-Hecer, 2001.
40. Tirmizî, Ebu İsa Muhammed b. İsa. Sünenü't-Tirmizî. nşr. Bedrettin Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
41. Üzüm, İlyas. “Gazap”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1996, 13/434-435.
42. Yazır, Elmalılı Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. 4. Cilt. Ankara: Akçağ Yayınları, ts.
43. Yeğin, Hüseyin İbrahim. “Öfke Duygusu ve Dinî Açıdan Baş Edebilme Yolları”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 10/2 (01 Nisan 2010), 235-258.
44. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Keşşâf an hakâiki gavâmidi’t-tenzil ve uyûni’l-ekāvîl fî vücûhi’t-teʾvîl. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1407/1987.
45. Zuhaylî, Vehbe b. Mustafa. et-Tefsîru’l-Münîr fi’l-akîdeti ve şerîati ve’l-menhec. Şam: Daru’l-Fikri’l-Muasır, 1418/1997.