Dillerin Kökenine İlişkin Kelam Teorileri

Theories concerning the origin of languages have maintained their significance in Islamic kalam since the earliest periods. After emphasizing the importance of language as a social and intellectual phenomenon, the article addresses debates that have developed particularly within the framework of God’s attribute of kalām (divine speech). Four primary approaches emerge regarding the origin of languages: the divine (tevqīfī) theory, the human-constructed (istilāḥī) theory, a synthesizing approach combining both, and the tawaqquf position, which refrains from reaching a definitive conclusion. While scholars of the Ahl al-Sunnah tradition argue that language was divinely taught and that God’s kalām is eternal, the Mu‘tazilite school views language as a product of human social convention. The article thoroughly examines the rational and scriptural (naqlī) evidence supporting these perspectives, ultimately concluding that the most plausible view is the synthesizing theory, which maintains that while the foundational structure of language is divine in origin, its subsequent development is human in nature.

İslam kelamında dillerin kökenine dair ortaya konan teoriler ilk dönemlerden itibaren gündemdeki yerini korumuştur. Dilin toplumsal ve düşünsel bir olgu olarak önemi vurgulandıktan sonra, özellikle Allah’ın kelâm sıfatı bağlamında şekillenen tartışmalara yer verilmektedir. Dillerin kökeni konusunda dört temel yaklaşım öne çıkmaktadır: ilâhî (tevkîfî) kökenli olduğu görüşü, insan ürünü (ıstılâhî) olduğu görüşü, her iki kaynağı da birleştiren sentez yaklaşımı ve bu konuda kesin bir yargıya varmaktan kaçınan tevakkuf anlayışı. Ehl-i Sünnet kelamcıları, dili Allah’ın öğrettiğini ve kelâmın ezelî olduğunu savunurken; Mu‘tezile ekolü, dili insanın sosyal uzlaşısıyla ortaya çıkan bir olgu olarak değerlendirmiştir. Makalede, bu görüşlerin dayandığı aklî ve naklî deliller detaylı biçimde tartışılmış, en makul yaklaşım olarak dilin temel yapısının ilâhî, gelişiminin ise beşerî olduğunu savunan birleştirici görüşün isabetli olduğu sonucuna varılmıştır.