A Study on Alevi Hearts in Malatya Akçadağ Region

Yıl 2025, Cilt: 1 Sayı: 1, 47 - 62, 31.12.2025

Mehmet Gür

Öz

The information available about the Alevi hearths, which have dispersed through migration to many countries in Anatolia, is not yet sufficient. It is very important to determine which hearths the Alevis living in rural areas are affiliated with and which religious institutions they have. It is possible to obtain more detailed information about Alevi hearths through field research. While working in the field, determinations are made based on information that has survived to the present day through oral culture
Akçadağ district is one of the transition regions between Central and Eastern Anatolia. Historically, it has been the scene of waves of migration, having been conquered by numerous states. Alevis constitute a significant portion of the population who migrated here for various reasons. Since Akçadağ district is a region where Alevis belonging to different hearths live, the data obtained from here will contribute to the scientific world about hearths. In this study, some findings were obtained by identifying the Alevi hearths in Akçadağ region and conducting interviews with the members or followers of these hearths. In particular, some findings have been obtained about which hearths the Alevis living in this region belong to, where their ancestors came from and their current situation.

Anahtar Kelimeler

Alevism , Akcadag , Hearts

Malatya Akçadağ Yöresindeki Alevi Ocakları Üzerine Bir İnceleme

Öz

Anadolu’nun birçok bölgesine göçlerle dağılan Alevi ocakları hakkında elde edilen bilgiler henüz yeterli değildir. Özellikle kırsal bölgelerde yaşayan Alevilerin hangi ocağa bağlı olduğunun tespiti ve hangi dini erkâna sahip oldukları oldukça önemlidir. Saha araştırmaları ile Alevi ocakları hakkında daha ayrıntılı bilgiler elde etmek mümkündür. Sahada çalışma yapılırken daha çok sözlü kültürle günümüze kadar gelen bilgilerden yola çıkılarak tespitler yapılmaktadır.
Akçadağ ilçesi İç Anadolu ile Doğu Anadolu arasındaki geçiş bölgelerinden birisidir. Tarihte birçok devlet tarafından ele geçirilmiş göç dalgalarına sahne olmuştur. Buraya çeşitli sebeplerle göç eden önemli bir kitle de Alevilerdir. Akçadağ yöresi, farklı ocaklara mensup Alevilerin yaşadığı bir bölge olduğundan buradan elde edilecek veriler ocaklar hakkında bilim dünyasına katkı sağlayacaktır. Bu çalışmada Akçadağ yöresinde var olan Alevi ocakları tespit edilerek bu ocakların mensupları veya talipleriyle mülakatlar yapmak suretiyle bazı bulgular elde edilmiştir. Özellikle bu yörede yaşayan Alevilerin hangi ocağa bağlı oldukları, atalarının bu yöreye nereden geldikleri ve günümüzdeki durumları hakkında bazı bulgular elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Alevilik , Akçadağ , Ocak

Kaynakça

• Aksüt, H. (2020). Dede Ocaklarının, Topluluklarının ve Yerleşimlerin Tarihi. Yurt Kitap-Yayın.
• Akçay, İ. (1969). Çubuk-Kalender Dede. Bütün Türkiye Yayınevi.
• Arslanoğlu, İ. (1999). Çubuk Yöresi Alevi Ocakları ve Kurucuları. Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 10, 61-72.
• Bitirmiş, İ. S. (2022). Alevilikte Sosyal Kontrol Aracı Olarak Düşkünlük ve Musahiplik: Malatya Örneği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi.
• Çelik, B. D. (2019). Tunceli Yöresi Aleviliğinde Ocaklar. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi.
• Danık, E. (2004). Alevi ve Bektaşi Mitolojisinde Aslana Binenler, Yılanı Kamçı Yapanlar ve Duvar Yürütenler. İ. Engin & H. Engin (Ed.), Alevilik (s.101-123). Kitap Yayınevi.
• Dedekargınoğlu, H. (2011). Alevilikte Tanım ve Terimler. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 60, 379-394.
• Dedekargınoğlu, H. (2016). Dede Garkın Ocağı’nda Musahiplik Uygulaması Örneği. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 78, 91-112.
• Demir, S. (2016). Akçadağ Tarihi ve Kültürü. DH Basın Yayın Matbaacılık.
• Gezik, E. (2012). Alevi Kürtler. İletişim Yayınları.
• Güleş, M. (2018). Dede Garkın Ocağı (Malatya Örneği). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Harran Üniversitesi.
• Gültekin, A.K. (2016). Tarihselci ve Yorumsamacı Yaklaşım Işığında “Sultan/Üryan Hıdır/Hızır” Söylencesi Üzerine Düşünceler. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(7), 7-19.
• Gülten, S. (2010). Üryan Hızır Menakıbnamesi. Alevilik Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, 3, 84-103.
• Gülten, S. (2002). Baba Mansur’dan Şeyh Harun’a: Bir Alevi Ocağının Tarihsel Kökenine Dair Bazı Gözlemler. Alevilik Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, 63, 139-150.
• Gür, M. (2022). Sosyo-kültürel Boyutlarıyla Akçadağ Yöresinde Alevilik. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi.
• Keskin, Y.M. (2004). Değişim Sürecinde Kırsal Kesim Aleviliği: (Elazığ Sünköy Örneği), Avrasya Yayınları.
• Kılıç, M. C. (2016). Yükselen Alevilik. Kamer Yayınları.
• Koca, S. (2002). Eski Türklerde Sosyal ve Ekonomik Hayat. Türkler Ansiklopedisi 3. Cilt, 15-37.
• Kökel, C. (2007). Sarı Saltuk ve Balkanlarda Alevi, Bektaşi Kültürü. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 43, 117-123.
• Ocak, A. Y. (1999). Osmanlı İmparatorluğu’nda Marjinal Sûfîlik: Kalenderîler XIV-XVII. Yüzyıllar. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Ocak, A. Y. (2006). Türkiye Selçukluları Döneminde ve Sonrasında Vefâi Tarikatı. Belleten, 70(257), 119-154.
• Öztürk, Z. (2014). Diyar-ı Dersim Ocaklar- Efsaneler- Aşiretler. Sokak Kitapları Yayıncılık.
• Öztürk, M. (2018). Anadolu Aleviliğinde Ocaklar ve Baba Mansur Ocağı’nın İnançsal Müzik Pratikleri Sivas-Zara Örneği. (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
• Özveren, S. (2019). Kahramanmaraş Alevi Ocaklarında İnanç, İbadet ve Erkân: Sinemilli Ocağı Örneği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Mersin Üniversitesi.
• Rençber, F. (2013). Adıyaman Yöresi Alevî Ocakları. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 35, 159-170.
• Teberoğlu, H. (1998). S. Kalender Veli Velayetnamesi. Kale Ofset.
• Turan, O. (1997). Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi. Boğaziçi Yayınları.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Coğrafi istatistik portalı. https://cip.tuik.gov.tr/
• Yaman, A. (2005). Kızılbaş Alevi Ocakları. Elips Kitap.
• Yaman, A. (2012). Geçmişten Günümüze Alevi Ocaklarında Değişime Dair Sosyo-Antropolojik Gözlemler. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 63, 17-38.
• Yapıcı, S. (2014). Osmanlı Vilayet Sâlnâmelerinde Malatya (1869-1908). Malatya Kitaplığı Yayınları.
• Yazıcı, M. (2011). Alevilik Alevi Deyişlerinin ve Gülbanglarının Sosyolojik Analizi. Çıra Yayınları.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık