Araştırma Makalesi

Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri

Cilt: 2 11 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri

Öz

Türk edebiyatında İslami gelenekten beslenerek gelişen makteller, Hz. Hüseyin’in Kerbela’daki şehadetini konu edinen “Maktel-i Hüseyn” örnekleriyle geniş bir kitleye ulaşmış, ortak bir hüzün ve kültürel miras teşkil eden müstesna eserlerdir. Arap ve Fars edebiyatlarında olduğu gibi Türk edebiyatında da müstakil bir tür olarak işlenen bu dinî-ahlakî metinler; Fuzûlî, Lâmi’î Çelebi ve Kâzım Paşa gibi onlarca şairin kalemiyle beş asrı aşkın bir süre boyunca kesintisiz olarak sürdürülmüştür. Bu köklü edebî geleneğin Anadolu sahasında bilinen en eski ve öncü numunesi ise Hicri 763 (Miladi 1362) yılında yazılmış olan, mesnevi nazım şekliyle ve fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilün vezniyle kaleme alınmış 3313 beyitlik, hacimli Maktel-i Hüseyn metnidir. Eski Oğuz Türkçesinin karakteristik yapısını bütünüyle yansıtan ve Candaroğulları Emîri Celâleddin Bayezid’e sunulan bu eser, türünün ilk örneği olması bakımından literatürde ciddi bir odak noktasıdır. Tarihî metin okumalarında karşılaşılan yanlış okuma (tahrif) ve hatalı anlamlandırma problemleri, metnin edebi değerini zedelediği gibi, dönemin ses ve söz varlığı özelliklerini çarpıtarak sonraki araştırmalarda kalıcı bir bilgi kirliliğinin kökleşmesine yol açar. Bu çalışma kapsamında, Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn adlı eserinin Erbay-Tozlu tarafından yayımlanan nüshası ele alınarak mevcut yayında hatalı okunduğu tespit edilen bölümler için dilbilimsel analizler yoluyla yeni okuma teklifleri sunulacaktır. Metinlerin aslına uygun ve hatasız okunması, eserin özgünlüğünü korumak ve müellifin iletmek istediği mesajın tahrif olmasını engellemek adına kritik bir öneme sahiptir; zira en küçük bir okuma hatası bile olayların anlatım şeklini bütünüyle değiştirebilir. Dolayısıyla sunulan bu yeni teklifler, eserin akademik ve kültürel açıdan daha sağlıklı bir zeminde incelenmesine, anlam derinliğinin ise aslına sadık kalınarak yeniden keşfedilmesine ve geçmişe ait filolojik mirasın doğru inşasına önemli katkılar sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Şâdî Meddah, Maktel-i Hüseyn, Metin Tenkidi, Okuma Teklifleri, Eski Anadolu Türkçesi

Kaynakça

  1. Akar, M. (1987). Türk edebiyatında manzum Maktel-i Hüseyinler. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  2. Aydın, E. (2017). Orhon yazıtları. Bilge Kültür Sanat Yayınları.
  3. Clauson, S. G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. Oxford University Press.
  4. Çağbayır, Y. (2017). Ötüken Osmanlı Türkçesi sözlüğü. Ötüken Yayınları.
  5. Çelik, R. (t.y.). Utancın zarafeti: Klasik Türk şiirinde hayâ temasının izleri. Turcology Research, 86, 280-296.
  6. Dankoff, R. ve Kelly, J. (1985). Mahmūd al-Kāšγarī compendium of the Turkic dialects (Dīvānu Luγāt at-Turk) (C. 3). Harvard University Printing Office.
  7. Daşdemir, Ö. (2015). Maktel-i Hüseyin. Fenomen Yayınları.
  8. Demirci, Ü. Ö. ve Korkmaz, Ş. (2008). Yūsuf u Zelīhā (Destān-ı Yūsuf Aleyhi’s-selām ve hazā ahsenü’lkasasi’l-mübārek). Kaknüs Yayınları.
  9. Dilçin, C. (2013). Yeni tarama sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  10. Erbay, E. ve Tozlu, S. (2015). Maktel-i Hüseyn: Kerbelâ hadisesi. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.

Kaynak Göster

APA
Ağzıtemiz, M. (2026). Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri. Mihman, 2, 1-23. https://izlik.org/JA87NB46HH
AMA
1.Ağzıtemiz M. Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri. Mihman. 2026;2:1-23. https://izlik.org/JA87NB46HH
Chicago
Ağzıtemiz, Memduh. 2026. “Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri”. Mihman 2 (Eylül): 1-23. https://izlik.org/JA87NB46HH.
EndNote
Ağzıtemiz M (01 Eylül 2026) Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri. Mihman 2 1–23.
IEEE
[1]M. Ağzıtemiz, “Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri”, Mihman, c. 2, ss. 1–23, Eyl. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA87NB46HH
ISNAD
Ağzıtemiz, Memduh. “Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri”. Mihman 2 (01 Eylül 2026): 1-23. https://izlik.org/JA87NB46HH.
JAMA
1.Ağzıtemiz M. Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri. Mihman. 2026;2:1–23.
MLA
Ağzıtemiz, Memduh. “Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri”. Mihman, c. 2, Eylül 2026, ss. 1-23, https://izlik.org/JA87NB46HH.
Vancouver
1.Memduh Ağzıtemiz. Şâdî Meddah’ın Maktel-i Hüseyn’i Üzerine Filolojik Bir İnceleme ve Yeni Okuma Teklifleri. Mihman [Internet]. 01 Eylül 2026;2:1-23. Erişim adresi: https://izlik.org/JA87NB46HH