Örgütsel Adaletin Örgütsel Sessizlik Üzerindeki Etkisi: Şirketlerin Bilgi Teknolojileri Çalışanları Üzerinde Nicel Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, Fortune 500 Türkiye’de yer alan şirketlerin bilgi teknolojileri çalışanlarının örgütsel adalet algılarının, örgütsel sessizlik düzeyleri üzerindeki etkisini incelemiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak üç bölümden oluşan anket formu kullanılmıştır. Demografik bilgiler yedi soruyla toplanmış, örgütsel adalet ve örgütsel sessizliğe ilişkin ifadeler ise 5’li Likert ölçeğiyle ölçülmüştür. Araştırmanın evrenini Fortune 500 Türkiye’de yer alan şirketlerin BT çalışanları oluşturmakta olup, örneklem 407 kişiden oluşmaktadır. Yapılan çoklu doğrusal regresyon analizine göre, yalnızca dağıtımsal adalet boyutunun örgütsel sessizliği anlamlı ve negatif yönde yordadığı belirlenmiştir; yani dağıtımsal adalet arttıkça sessizlik azalmaktadır. İşlemsel ve etkileşimsel adaletin doğrudan anlamlı bir etkisi tespit edilmemiştir. Genel adalet algısı da sessizlik üzerinde anlamlı ve azaltıcı bir etkiye sahiptir. Ayrıca, kabullenici ve korunmacı sessizlik türleri ile tüm adalet boyutları arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler gözlemlenirken; korumacı sessizlikle pozitif yönlü ilişkiler bulunmuştur. Bu durum, çalışanların adalet algısı yüksek olsa bile, bazı durumlarda kendilerini veya başkalarını korumak amacıyla sessiz kalabildiklerini göstermektedir. Elde edilen bulgular, örgütsel adaletin sessizlik üzerindeki etkisinin türüne göre farklılaştığını ve adaletin yalnızca sessizlik düzeyini değil, sessizliğin nedenini de etkileyebileceğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle, adalet politikalarının çok boyutlu ve hassas biçimde yapılandırılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Adalet
• Örgütsel Adalet
• Sessizlik
• Örgütsel Sessizlik.

Destekleyen Kurum

Dogus Üniversitesi

Etik Beyan

Bu çalışma, Doguş Üniversitesi Etik Kurulu tarafından verilen 14.06.2024 -63964 numaralı Etik Kurul Onayı ile yürütülmüştür. Araştırma kapsamında toplanan tüm veriler, katılımcıların gönüllülük esasına dayalı olarak sağlanmıştır. Katılımcılara araştırmanın amacı hakkında ön bilgi verilmiş, kişisel verilerin gizliliği korunmuş ve veriler yalnızca bilimsel amaçlarla kullanılmıştır.

Teşekkür

Bu çalışmanın yürütülmesinde bilgi ve deneyimleriyle bana rehberlik eden danışman hocam Prof. Dr. Nüket Saracel'e; verilerin toplanması sürecinde destek sağlayan kurum ve çalışanlara; ayrıca sürece katkı sunan tüm katılımcılara teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Abdullah, H. O., & Al-Abrrow, H. (2023). Impact of perceived organisational justice, support and identity on workplace behaviour through job attitudes: verification in the role of LOC. International Journal of Organizational Analysis, 31(6), 2645-2664.
2. Agrawal, G. R. (2012). Foundation of human resource management in Nepal. Kathmandu: M.K. Publishers.
3. Ahmadian, S., Astrabeh, S., & Ejrami, M. (2023). Organizational silence, organizational trust and organizational commitment. Journal of Humanities, Social Sciences and Business (JHSSB), 3(1), 112–124.
4. Akar, B. (2023). Öz belirleme teorisi çerçevesinde temel psikolojik ihtiyaçların tatmininin tükenmişlik üzerindeki etkisinde özerk motivasyonun aracı rolü: Bankacılık sektöründe bir uygulama, (Yüksek Lisans Tezi), Doğuş Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Akar, H. (2018). Organizational silence in educational organizations: A meta-analysis study. Journal of Eurasia Social Sciences, 9(32), 1077–1098.
6. Akman, Y. (2018). The investigation of the relationships between organisational justice, work motivation and teacher performance. Cukurova University Faculty of Education Journal, 47(1), 164-187.
7. AL-Abrrow, H. A. (2022). The effect of perceived organisational politics on organisational silence through organisational cynicism: Moderator role of perceived support. Journal of Management & Organization, 28(4), 754-773.
8. Amira, K., Lamine, S., & Said, R. (2024). Relationship between organizational justice and organizational conflict: A literature review. Social Sciences and Education Research Review, 11(2), 244–252.

9. Bagheri, G., Zarei, R., & Aeen, M. N. (2012). Organizational silence: Basic concepts and its development factors. Ideal Type of Management, 1(1), 47–58.
10. Bayram, A., Akdoğan, A., & Harmancı, Y. K. (2018). Algılanan örgütsel adalet ve işte var olamama (presenteeism) ilişkisinde stresin aracı rolü. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 197-211.
11. Bobocel, D. R., & Brockner, J. (2024). Application of justice theory to address social ıssues: ıntroduction to the special ıssue. Organizational Psychology Review, 14(2), 282-287.
12. Brinsfield, C. T. (2013). Employee silence motives: Investigation of dimensionality and development of measures. Journal of Organizational Behavior, 34(5), 671–697.
13. Brinsfield, C. T., & Edwards, M. S. (2020). Employee voice and silence in organizational behavior. In J. Greenberg & C. Rosen (Eds.), Handbook of research on employee voice (pp. 103–120). Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing.
14. Chou, S. Y., & Chang, T. (2020). Employee silence and silence antecedents: A theoretical classification. International Journal of Business Communication, 57(3), 401–426.
15. Colquitt, J. A., Conlon, D. E., Wesson, M. J., Porter, C. O. L. H., & Ng, K. Y. (2001). Justice at the millennium: A meta-analytic review of 25 years of organizational justice research. Journal of Applied Psychology, 86, 425–445.
16. Cropanzano, R., & Molina, A. (2015). Organizational justice. In J. D. Wright (Ed.), International encyclopedia of the social & behavioral sciences (2nd ed., Vol. 17, pp. 379–384). Oxford: Elsevier.
17. Çetin, A. (2020). Organizational silence and organizational commitment: A study of Turkish sport managers. Annals of Applied Sport Science, 8(2), 10–20.
18. Doğan, S., & Oğuzhan, Y. (2022). Örgütsel adaletin örgütsel sessizlik ve örgüte olan bağlılığa etkisi üzerine bir araştırma. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(1), 183-203,
19. Dyne, L. V., Ang, S., & Botero, I. C. (2003). Conceptualizing employee silence and employee voice as multidimensional constructs. Journal of Management Studies, 40(6), 1359–1392.
20. Edezaro, P. O. (2022). Relationship between organizational justice, job satisfaction, perceived trust, employee voice, and organisational citizenship behaviuor. The Mediation role of organisational communication. International Journal of Social Science and Education Research Studies, 2(1), 22-28.
21. Ertek, E., & Aydintan, B. (2024). Hastane çalışanlarında örgütsel adalet algısı ve ikincil travmatik stresin tükenmişlik ile ilişkisi 1. Third Sector Social Economic Review, 59(3), 1386-1408.
22. Ertürk, E., & Bedük, A. (2015). Sosyal mübadele teorisi bağlamında güç mesafesi ve örgütsel adalet algılamalarının örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisi. İşletme Bilimi Dergisi, 3(1), 1-19.
23. Field, A. (2009). Discovering statistics using IBM SPSS (3rd ed.). London: Sage Publications.
24. Güngör, S. K., & Potuk, A. (2018). Öğretmenlerin mobbing, örgütsel adalet ve örgütsel sessizlik algıları ve aralarındaki ilişki. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(3), 723-742.
25. Hair, J. F., Anderson, R. E., Tatham, R. L., & Black, W. C. (1998). Multivariate data analysis (5th ed., pp. 192–193). New Jersey: Prentice Hall.
26. Hassan, S., DeHart‐Davis, L., & Jiang, Z. (2019). How empowering leadership reduces employee silence in public private sectors. Public Administration, 97(1), 116–131.
27. Ho, H. C. (2025). A one-year prospective study of organizational justice and work attitudes: An extended job demands-resources model. Journal of Managerial Psychology, 40(1), 21–36.
28. Huong, L., Zheng, C., & Fujimoto, Y. (2016). Inclusion, organisational justice and employee well-being. International Journal of Manpower, 37(6), 945-964.
29. Jirjahn, U., & Smith, S. C. (2018). Nonunion employee representation: Theory and the German experience with mandated works councils. Annals of Public and Cooperative Economics, 89(1), 201–233.
30. Kara, A. U., & Beğenirbaş, M. (2021). Örgütsel adaletin örgütsel sessizliğe etkisinde yöneticiye duyulan güvenin düzenleyici rolü. Business & Management Studies: An International Journal, 9(3), 956-975.
31. Knoll, M., & van Dick, R. (2013). Do I hear the whistle…? A first attempt to measure four forms of employee silence and their correlates. Journal of Business Ethics, 113(2), 349–362.
32. Knoll, M., Hall, R. J., & Weigelt, O. (2018). A longitudinal study of the relationships between four differentially motivated forms of employee silence and burnout. Journal of Occupational Health Psychology. Advance online publication.
33. Kökalan, Ö. (2018). The effect of organisational justice on organisational silence: testing the mediational role of workplace spirituality. Middle East Journal of Management, 5(3), 296-319.
34. Krause, V. (2021). Investigating the role of organizational silence in the context of disruptive business model transformation: A mixed methods approach (Doctoral dissertation), Catholic University Eichstätt-Ingolstadt, WFI Ingolstadt School of Management.
35. McAuliffe, E., Manafa, O., Maseko, F., Bowie, C., & White, E. (2009). Understanding job satisfaction amongst mid-level cadres in Malawi: the contribution of organisational justice. Reproductive health matters, 17(33), 80-90.
36. Meydan, C. H., Köksal, K., & Kara, A. U. (2016). Örgüt içinde sessizlik: Örgütsel etik değerlerin etkisi ve adalet algisinin aracilik rolü. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(3), 142-159.
37. Milliken, F. J., Morrison, E. W., & Hewlin, P. F. (2003). An exploratory study of employee silence: Issues that employees don't communicate upward and why. Journal of Management Studies, 40(6), 1453–1476.
38. Morrison, E. W., & Milliken, F. J. (2000). Organizational silence: A barrier to change and development in a pluralistic world. The Academy of Management Review, 25(4), 706–725.
39. Oluyemisi, O., Ade, B. S., & Can, N. (2024). The ınfluence of organisational justice on employee performance in the organised private sector of the Nigeria Economy. Journal of Entrepreneurship and Development Economics, 1(1), 5-24.
40. Önder, E. (2017). Ortaöğretim okullarında örgütsel sessizliğin yordayıcısı olarak örgütsel adalet ve örgütsel bağlılık. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 669-686.
41. Özbek, M. F., Yoldash, M. A., & Tang, T. L. P. (2016). Theory of justice, OCB, and individualism: Kyrgyz citizens. Journal of Business Ethics, 137, 365–382.
42. Özçınar, M., Demirel, Y., & Özbezek, B. D. (2015). Çalışanların örgütsel adalet algıları ve örgütsel sessizlik arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(13), 150-171.
43. Özdemir, P. (2024). A Study of Organizational Silence from the Viewpoint of Female Students in Male-Dominated Classrooms. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 31-47.
44. Özkanlısoy, Ö., & Saygılı, M. S. (2020). Lojistik sektörü çalışanlarında örgütsel adalet algısının iş motivasyonuna etkisi: örnek bir uygulama. Business & Management Studies: An International Journal, 8(2), 2063-2092.
45. Özsavaner, B. B. (2019). Örgütsel adalet ve örgütsel destek algısının öznel iyi oluş üzerine etkisi: Havacılık yer hizmetleri çalışanları üzerine bir çalışma (Yüksek Lisans Tezi), Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
46. Pieters, W. R. (2018). Assessing organisational justice as a predictor of job satisfaction and employee engagement in Windhoek. SA Journal of Human Resource Management, 16(1), 1-11.
47. Pinder, C. C., & Harlos, K. P. (2001). Employee silence: Quiescence and acquiescence as responses to perceived injustice. In G. R. Ferris (Ed.), Research in personnel and human resources management (Vol. 20, pp. 331–369). Stamford, CT: Elsevier Science/JAI Press.
48. Polat, S., & Celep, C. (2008). Ortaöğretim öğretmenlerinin örgütsel adalet, örgütsel güven, örgütsel vatandaşlık davranışlarına ilişkin algıları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 54(54), 307-331.
49. Poon, J. M. (2012). Distributive justice, procedural justice, affective commitment, and turnover intention: A mediation–moderation framework. Journal of Applied Social Psychology, 42(6), 1505–1532.
50. Poyraz, K., & Kara, H. (2009). Örgütsel adalet algılamalarının örgütsel vatandaşlık davranışlarına etkisine yönelik bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (9), 71-91.
51. Rupp, D. E., Shao, R., Jones, K. S., & Liao, H. (2014). The utility of a multifoci approach to the study of organizational justice: A meta-analytic investigation into the consideration of normative rules, moral accountability, bandwidth-fidelity, and social exchange. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 123(2), 159–185.
52. Sarrafoğlu, G. B., & Günsay, M. M. (2019). Örgütsel adalet ve örgütsel sessizliğin iş tatmini ve işten ayrilma niyeti üzerindeki etkileri. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 15(2), 85-97.
53. Senger, N., & Karcıoğlu, F. (2022). Yöneticilerin dönüştürücü liderlik davranışlarının örgütsel sessizlik ve örgütsel adalet ile ilişkisi. Ekev Akademi Dergisi, (91), 206-221.
54. Supriya, C., & Dadhabai, S. (2024). Dimensions of organizational justice on employee commitment–moderating effect of gender. In MATEC Web of Conferences (Vol. 392, p. 01050). EDP Sciences.
55. Tavşancıl, E. (2014). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi (5. baskı). Ankara: Nobel Yayıncılık.
56. Tosun, F., & Baltacı, M. (2024). Konaklama işletmelerinde örgütsel adalet algısının çalışan motivasyonu ve işten ayrılma niyetine etkisi. Selçuk Üniversitesi Akşehir Meslek Yüksekokulu Sosyal Bilimler Dergisi, (18), 114-129.
57. Ünlü, Y., Hamedoğlu, M. A., & Yaman, E. (2015). Öğretmenlerin örgütsel adalet algıları ve örgütsel sessizlik düzeyleri arasındaki ilişki. Sakarya University Journal of Education, 5(2), 140-157.
58. Wang, C. C., Hsieh, H. H., & Wang, Y. D. (2020). Abusive supervision and employee engagement and satisfaction: The mediating role of employee silence. Personnel Review, 49(9), 1845–1858.
59. Xu, A. J., Loi, R., & Lam, L. W. (2015). The bad boss takes it all: How abusive supervision and leader–member exchange interact to influence employee silence. The Leadership Quarterly, 26(5), 763–774.
60. Yirik, Ş., Uslu, A., Sancar, M. F., & Kutukız, D. (2016). Otel işletmelerinde örgütsel sessizlik ve örgütsel adalet ilişkisi: Antalya örneği. Yeni Fikir Dergisi, 8(16), 7-15.
61. Yorulmaz, Y. İ., Püsküllüoğlu, E. I., Çolak, İ., & Altınkurt, Y. (2021). Eğitim örgütlerinde örgütsel güven ile örgütsel adalet, örgütsel bağlılık ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkiler: Bir meta-analiz çalışması. Eğitim ve Bilim, 46(208), 237-277.
62. Zapata-Phelan, C. P., Colquitt, J. A., Scott, B. A., & Livingston, B. (2009). Procedural justice, interactional justice, and task performance: The mediating role of intrinsic motivation. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 108(1), 93–105.