Araştırma Makalesi

YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”

Sayı: Yunus Emre Özel Sayısı 16 Ocak 2026
PDF İndir
TR

YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”

Öz

İslam tasavvufunun inanç ve düşünce sisteminde derin anlamlara sahip önemli kavramlar bulunmaktadır. “Hayret”, “hayrân” ve “heyemân” bu kavramlardandır. Tasavvufta hayret, geçilmesi zor bir makam veya gönle gelen bir tecelli sebebiyle salikin düşünemez ve muhakeme edemez hâle gelmesidir. Tasavvufî yolculukta düşünemez ve muhakeme edemez hâle gelen salik, süreç içerisinde hayretini hayrânlığa dönüştürmektedir. Tasavvufta “hayret” makamını aşanlara “hayrân” denilmekte; Allah’ın fiil ve sıfatlarındaki olgunluğun idrakiyle başlayan bu yokluk hâli, aklın işlevini yitirdiği, salikin mecnûna döndüğü bir hâl veya makam olarak görülmektedir. Kaynaklarda salikin bu hayrânlığı, “heyemân” sözcüğüyle de ifade edilmektedir. Yûnus Emre, ilahilerinde “hayrân”ı doğrudan kavramsal bir unsur olarak ele almamakla birlikte mecazen salikin Allah’ın güzelliğine, güç ve kudretine, varlık düzenine karşı yaşadığı manevî bir hâl ve marifet olarak işlemekte; “hayret” sözcüğünü ise hiç kullanmamaktadır. Bu kullanım onun cem’ makamında olduğunun bir göstergesidir. Aklı terk ederek gönül gözüyle, aşkla Allah yolunda ilerleyen Yûnus Emre, ilahilerinde erenlere mahsus sembolik bir dil kullanarak “hayrân” kavramıyla seyrüsüluk tecrübesini anlatmakta, insanların gönül gözünü açmaya çalışmakta, bu dünyanın faniliğine, kesretin altında yatan vahdete, insanın kendisini bilmesi gerektiğine, aşkın önemine dikkat çekmektedir. Çalışmada “hayret”, “hayrân”, “heyemân” kavramları irdelenirken Yûnus Emre Dîvânı’ndan seçilmiş “hayrân” kavramıyla ilgili beyitler genel bir değerlendirmeye tabi tutulmakta; bu kavramla anılan unsurlar, benzetme, mecaz ve hayaller üzerinde durulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Arpaguş, S. (2008). Minhâcü’l-Fukarâ-Mevlevî âdâb ve erkânı-İsmail Rusûhî Ankaravî. İstanbul: Vefa Yayınları.
  2. Ceyhan, S. (2012). Ubûdiyyet. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 42, ss. 33-34) içinde. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  3. Devellioğlu, F. (1986). Osmanlıca-Türkçe-ansiklopedik lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.
  4. Gölpınarlı, A. (1993). Şebüsterî-Gülşen-i râz. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  5. Kurnaz, C. (1992). Eski Türk edebiyatında mazmunlar ve izahı-Ahmet Talat Onay. Ankara: Akçağ Yayınları. Muallim Naci (1995). Lugat-ı Naci. İstanbul: Çağrı Yayınları.
  6. Öngören, R. (2010). Şeyh. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 39, ss. 50-52) içinde. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  7. Öngören, R. (2011). Tasavvuf. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 40, ss. 119-126) içinde. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  8. Pala, İ. (1989). Ansiklopedik divan şiiri sözlüğü II Cilt. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türk Halk Bilimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

7 Kasım 2025

Kabul Tarihi

4 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Yunus Emre Özel Sayısı

Kaynak Göster

APA
Sungurhan, A. (2026). YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, Yunus Emre Özel Sayısı, 22-34. https://doi.org/10.55774/mikad.1819752
AMA
1.Sungurhan A. YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”. MİKAD. 2026;(Yunus Emre Özel Sayısı):22-34. doi:10.55774/mikad.1819752
Chicago
Sungurhan, Aysun. 2026. “YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: ‘HAYRÂN’”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, sy Yunus Emre Özel Sayısı: 22-34. https://doi.org/10.55774/mikad.1819752.
EndNote
Sungurhan A (01 Ocak 2026) YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi Yunus Emre Özel Sayısı 22–34.
IEEE
[1]A. Sungurhan, “YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: ‘HAYRÂN’”, MİKAD, sy Yunus Emre Özel Sayısı, ss. 22–34, Oca. 2026, doi: 10.55774/mikad.1819752.
ISNAD
Sungurhan, Aysun. “YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: ‘HAYRÂN’”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi. Yunus Emre Özel Sayısı (01 Ocak 2026): 22-34. https://doi.org/10.55774/mikad.1819752.
JAMA
1.Sungurhan A. YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”. MİKAD. 2026;:22–34.
MLA
Sungurhan, Aysun. “YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: ‘HAYRÂN’”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, sy Yunus Emre Özel Sayısı, Ocak 2026, ss. 22-34, doi:10.55774/mikad.1819752.
Vancouver
1.Aysun Sungurhan. YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”. MİKAD. 01 Ocak 2026;(Yunus Emre Özel Sayısı):22-34. doi:10.55774/mikad.1819752

MİLLİ