Araştırma Makalesi

YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”

Sayı: Yunus Emre Özel Sayısı 16 Ocak 2026
PDF İndir
TR

YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”

Öz

İslam tasavvufunun inanç ve düşünce sisteminde derin anlamlara sahip önemli kavramlar bulunmaktadır. “Hayret”, “hayrân” ve “heyemân” bu kavramlardandır. Tasavvufta hayret, geçilmesi zor bir makam veya gönle gelen bir tecelli sebebiyle salikin düşünemez ve muhakeme edemez hâle gelmesidir. Tasavvufî yolculukta düşünemez ve muhakeme edemez hâle gelen salik, süreç içerisinde hayretini hayrânlığa dönüştürmektedir. Tasavvufta “hayret” makamını aşanlara “hayrân” denilmekte; Allah’ın fiil ve sıfatlarındaki olgunluğun idrakiyle başlayan bu yokluk hâli, aklın işlevini yitirdiği, salikin mecnûna döndüğü bir hâl veya makam olarak görülmektedir. Kaynaklarda salikin bu hayrânlığı, “heyemân” sözcüğüyle de ifade edilmektedir. Yûnus Emre, ilahilerinde “hayrân”ı doğrudan kavramsal bir unsur olarak ele almamakla birlikte mecazen salikin Allah’ın güzelliğine, güç ve kudretine, varlık düzenine karşı yaşadığı manevî bir hâl ve marifet olarak işlemekte; “hayret” sözcüğünü ise hiç kullanmamaktadır. Bu kullanım onun cem’ makamında olduğunun bir göstergesidir. Aklı terk ederek gönül gözüyle, aşkla Allah yolunda ilerleyen Yûnus Emre, ilahilerinde erenlere mahsus sembolik bir dil kullanarak “hayrân” kavramıyla seyrüsüluk tecrübesini anlatmakta, insanların gönül gözünü açmaya çalışmakta, bu dünyanın faniliğine, kesretin altında yatan vahdete, insanın kendisini bilmesi gerektiğine, aşkın önemine dikkat çekmektedir. Çalışmada “hayret”, “hayrân”, “heyemân” kavramları irdelenirken Yûnus Emre Dîvânı’ndan seçilmiş “hayrân” kavramıyla ilgili beyitler genel bir değerlendirmeye tabi tutulmakta; bu kavramla anılan unsurlar, benzetme, mecaz ve hayaller üzerinde durulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Arpaguş, S. (2008). Minhâcü’l-Fukarâ-Mevlevî âdâb ve erkânı-İsmail Rusûhî Ankaravî. İstanbul: Vefa Yayınları.
  2. Ceyhan, S. (2012). Ubûdiyyet. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 42, ss. 33-34) içinde. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  3. Devellioğlu, F. (1986). Osmanlıca-Türkçe-ansiklopedik lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.
  4. Gölpınarlı, A. (1993). Şebüsterî-Gülşen-i râz. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  5. Kurnaz, C. (1992). Eski Türk edebiyatında mazmunlar ve izahı-Ahmet Talat Onay. Ankara: Akçağ Yayınları. Muallim Naci (1995). Lugat-ı Naci. İstanbul: Çağrı Yayınları.
  6. Öngören, R. (2010). Şeyh. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 39, ss. 50-52) içinde. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  7. Öngören, R. (2011). Tasavvuf. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 40, ss. 119-126) içinde. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  8. Pala, İ. (1989). Ansiklopedik divan şiiri sözlüğü II Cilt. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türk Halk Bilimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

7 Kasım 2025

Kabul Tarihi

4 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Yunus Emre Özel Sayısı

Kaynak Göster

APA
Sungurhan, A. (2026). YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, Yunus Emre Özel Sayısı, 22-34. https://doi.org/10.55774/mikad.1819752
AMA
1.Sungurhan A. YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”. MİKAD. 2026;(Yunus Emre Özel Sayısı):22-34. doi:10.55774/mikad.1819752
Chicago
Sungurhan, Aysun. 2026. “YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: ‘HAYRÂN’”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, sy Yunus Emre Özel Sayısı: 22-34. https://doi.org/10.55774/mikad.1819752.
EndNote
Sungurhan A (01 Ocak 2026) YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi Yunus Emre Özel Sayısı 22–34.
IEEE
[1]A. Sungurhan, “YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: ‘HAYRÂN’”, MİKAD, sy Yunus Emre Özel Sayısı, ss. 22–34, Oca. 2026, doi: 10.55774/mikad.1819752.
ISNAD
Sungurhan, Aysun. “YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: ‘HAYRÂN’”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi. Yunus Emre Özel Sayısı (01 Ocak 2026): 22-34. https://doi.org/10.55774/mikad.1819752.
JAMA
1.Sungurhan A. YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”. MİKAD. 2026;:22–34.
MLA
Sungurhan, Aysun. “YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: ‘HAYRÂN’”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, sy Yunus Emre Özel Sayısı, Ocak 2026, ss. 22-34, doi:10.55774/mikad.1819752.
Vancouver
1.Aysun Sungurhan. YÛNUS EMRE’NİN İLAHİLERİNDE BİR ÂŞIKLIK HÂLİ: “HAYRÂN”. MİKAD. 01 Ocak 2026;(Yunus Emre Özel Sayısı):22-34. doi:10.55774/mikad.1819752

MİLLİ KÜLTÜR ARAŞTIRMALARI DERGİSİ OLARAK TÜRK BİRLİĞİ KONGRELERİNE DESTEĞİMİZ SÜRMEKTEDİR. 


22-24 Aralık tarihlerinde Akdeniz'in İncisi Alanya'da gerçekleşen "V. Uluslararası Akdeniz Bilimsel Araştırmalar Kongresi"  dergimiz MİKAD ve Alanya Belediyesi'nin işbirliği ile gerçekleşmiştir. MİKAD olarak Türk bilim dünyasına katkı sunmaya devam etmekten onur duymaktayız.


DERGİMİZİN TÜRK DÜNYASINA AKADEMİK BAKIŞI

Milli Kültür Araştırmaları Dergisi akademik yayın hayatı, "Turan Kurultayı" sonuçları ile paralel yöndedir ve bu hedefler doğrultusunda yayın yapmaktadır. 

Sonuç bildirgesi ana teması: Köklere inemezseniz göklere yükselemezsiniz..

Hedefi: 21. Yüzyıl Türk Asrı Olacaktır…

Macaristan’ın Başkenti Budapeşte yakınlarında Bugac’ta düzenlenen TURAN KURULTAYI’nda Türk soyundan gelen Macar, Azeri, Avar, Başkurt, Bulgar, Balkar, Buryat, Çuvaş, Gagavuz, Kabardino, Karaçay, Karakalpak, Kazak, Kırgız,Kumuk, Moğol, Nogay, Oğuz, Özbek, Tatar, Tuva, Türkmen, Uygur ve Yakut boyları bir araya gelerek aşağıdaki kararları almıştır…

1) Ümitlerimizi yeşerten Türk Devletler Teşkilatı’nın kurulması memnuniyetle karşılanmıştır.

2) Bütün dünyaya adından bahsettiren Türk Devletler Teşkilatı daha aktif hâle getirilmelidir.

3) Bu bağlamda Türk Devletler Teşkilatının ikinci ve üçüncü halkaları mutlaka kurulmalıdır.

4) Teşkilatın kurulacak ikinci ve üçüncü halkalarında, “Türk Devletler Teşkilatında biz neden yokuz” diyen pek çok devlet gibi, Balkanlar’dan Moğolistan’a, Uyguristan’dan-Kore’ye kadar bütün akraba toplulukları yer almalıdır.

5) Bunun dışında; Özellikle Balkan Türkleri olmak üzere, Kamboçya’dan-Sri Lanka Türklerine, Pakistan ve Himalaya’daki Türklerden, Girit Türklerine, Libya’da ki Türklerden-Irak’taki Türkmenelindeki Türklere, Romanya Türklerinden-Kırım’a, Nijer’de yaşayan Tuaregler’den-Doğu Afrika’da ve Ortadoğu’da yaşayan Osmanlı Türkü’nün torunlarına, Sibirya’dan Kafkaslara, Tacikistan’a kadar hiçbir oba ve aşiretleri dışarıda bırakmadan temsilci alınması zarûrî olmuştur.

6) İşte öyle bir yapıya büründürülecek Türk Devletler Teşkilatı’nın önemli çalışması hâline gelen TURAN KURULTAYI için teklifimiz; bundan böyle dönüşümlü olarak her iki yılda bir diğer Türk Cumhuriyetlerinin birinde, olimpiyat oyunlarıyla, ekonomik ve kültürel oturumlarıyla kısaca her yönüyle icrâ edilmelidir.

7) Bugün Türk Devletler Teşkilâtının kurulması gibi; Turan Birliğini kurma mücâdelesi için, tam 100 yıl önce şehit düştüğü 4 Ağustos 1922’ye kadar, işgaldeki Türk Devletlerini kurtararak TURAN bayrağı altında biraraya getirmek isteyen Enver Paşa unutulmamalıdır. Anıtı dikilmeli, hayatı ve mücadelesi film yapılarak gelecek nesillere aktarılmalıdır.

8)Türk Devletler Teşkilatının bünyesinde ortak ordu, ortak pazar ve ortak parlamento kurulmalı ve üçer aylık dönemlerde Macaristan Parlamentosunda toplanarak yapılan çalışmalar gözden geçirmelidir.

10) Yine TDT bünyesinde Türk Dünyası Stratejik Araştırmalar Merkezi ve Türk Dünyası Araştırmalar Enstitüsü,Türk Dünyası Akademisyenler Birliği, Türk Dünyası Tarım Birliği (hayvancılık dahil), Tür Dünyası Sağlık Teşkilatı ve Türk Dünyası Arama Kurtarma (TÜDAK) kurulmalıdır.

11) Türk Dünyası Ekomomik Formu iki yılda bir Türk Dünyasının kalbi konumundaki Aşkabat’ta yapılmalıdır.

12) Türk Dünyası Bilim Olimpiyatları iki yılda bir Özbekistan’da icra edilmelidir.

13) Türk Dünyası Uzay Araştımaları Enstitüsü kurularak Kazakistan’da her yıl toplanmalıdır.

14) Türk Teknofest Festivali her yıl Türkiye’de yapılmalıdır.

15)Türk Dünyası Yüksek Öğrenim Kurumu kurulmalı, Türk Dünyasındaki üniversitelerin denkliği için üniversitelerde ıslah çalışmaları yapılmalıdır.

16) Türk Dünyası Hekimler Birliği Kurularak her yıl Azerbaycan’da biraraya gelmelidir.

17) Türk Dünyası Bilim Ödülleri düzenlenmeli ve iki yılda bir yapılan Turan Kurultayında sahiplerine takdim edilmelidir.

18) Türk Dünyası Film Festivali ve Türk Dünyası Erovizyon Müzik yarışmaları dönüşümlü olarak Kırgızistan’da birer yıl arayla yapılarak dereceye girenlere ödülleri verilmelidir.

19) Merkezi İstanbul’da olan Türk Dünyası Belediyeler Birliği “iş birliği-güç birliği” kapsamında genişletilerek, en küçük belediyelere kadar bütün Türk Dünyasını kapsayacak şekilde dizayn edilmelidir.

20) Türk Dünyası Kültür, sanat, edebiyat çalıştayları yapılarak Türk Dünyasının ortak değerleri, özellikle Dede Korkut, Nasrettin Hoca, Atilla, Timur, Uluğ Bey, Ali Kuşçu gibi önemli şahsiyetler anlatılmalıdır.

21) “Tarihini bilmeyen milletlerin coğrafyasını başkaları çizer” düsturuyla, Türk Dünyası ortak tarihi yeniden yazılmalıdır. Bunun İçin “Millî Tatihçiler Şurâsı” âcilen kurulmalıdır.

22) Başta Doğu Türkistan olmak üzere Musul-Kerkük, Kıbrıs, Kırım, Batı Trakya gibi Türk Bölgelerinin statüleri uluslararası platformlarda sürekli dile getirilerek, layık oldukları konuma gelene kadar dünya gündeminde kalmaları sağlanmalıdır.

Bütün dünya bilmelidir ki, 21. Yüzyıl Türk Asrı Olacaktır.

Turan Kurultayı Bilim Kurulu


TURAN KURULTAYI SONUÇ BİLDİRGESİ..
Budapeşte, 13.08.2022