Araştırma Makalesi

YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: “AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR” ŞİİRİNİN ŞERHİ

Sayı: Yunus Emre Özel Sayısı 16 Ocak 2026
PDF İndir
TR

YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: “AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR” ŞİİRİNİN ŞERHİ

Öz

Bu makale, Anadolu maneviyatının kurucu isimlerinden Yunus Emre'nin şiirlerindeki "söz" ve "lisân" (dil) kavramlarının ontolojik ve metafizik temellerini incelemektedir. Çalışma, Yunus'un dil felsefesinin, dili salt bir iletişim aracı olarak değil, ilahi hakikatin tecelligâhı ve varoluşsal bir sorgulama alanı olarak gördüğünü ortaya koyar. "Lisân", bir yanda somut, fani ve ilahi aşkın sırrını tam olarak aktaramayan sınırlı bir organın aciziyetini temsil ederken ("bî-lisân basar" gerekliliği), diğer yanda ise ilahi kudretle hareket eden kutsal bir vasıta olarak ele alınır ("Oldur bana viren lisân"). Yunus, dilini hareket ettirenin doğrudan Tanrı olduğunu vurgular. "Söz" ise "lisân"dan daha derin, soyut ve ilahi bir tecelli olarak konumlandırılır. Söz'ün kaynağı yaratıcıdır ("Hâlik âvâzından gelür"), şair ise yalnızca bir aracıyken, sözün sosyal ve ahlaki dönüştürücü bir işlevi vardır (savaşı kesme, işi sağ eyleme). Ancak söz, yalnızca kalbi aşkla dolu olanlar için anlam taşır. Makale, bu iki kavramın paradoksal dinamiğini analiz eder: "Lisân" maddi ve sınırlıyken, "Söz" manevi ve ebedidir. Nihayetinde, bu gerilim, Hak ile Birlik'e (tevhide) ulaşma çabasında birleşir. Yunus Emre, sözü, sıradan ifadeden çıkarıp "ma'nî"nin (anlamın) yüzünü gösteren kutsal bir hazineye dönüştürmüş ve dervişin sırrını kalbinde gizlemesi gerektiğini, ancak gerektiğinde lisân aracılığıyla ifşa etmesi gerektiğini öğütlemiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Avşar, Z. (2021). Yunus Emre divanı. Kayseri: Talas Belediyesi Yayınları.
  2. Avşar, Z. (2022). Hacı Bektaş-ı Veli’nin Makâlat-ı Gaybiyye’sinin Yunus Emre’nin Risâletü’n- nushiyye’si üzerindeki tesiri. S. Yakut, O. Yılmaz (Ed.), Anadolunun manevi mimarları Hacı Bektaşi Veli-Yunus Emre-Ahi Evran kitabı içinde (s. 17-32). Ankara: İksad Yayınevi.
  3. Eraslan, K. (1983). Dîvân-ı Hikmet’ten Seçmeler. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  4. Gölpınarlı, A. (1943). Yunus Emre divanı (C. 1-2). İstanbul: Ahmet Halit Kitabevi.
  5. Gündoğdu, C. (2002), Mevlâna’nın şathiyye türünde yazdığı bir gazelinin şerhi: Şerh-i Ebyât-ı Celâleddîn-i. Rûmî, Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 27-46.
  6. Kılıç, M. E. (2025, 10 Aralık). İbnü’l- Arabî. TDV İslam Ansiklopedisi. Erişim Adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-arabi-muhyiddin
  7. Koç, M. (2018). Eski Anadolu Türkçesi karışık dilli metinlerden Barak Baba manzumesi. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 28, 281-298.
  8. Tatcı, M. (2005). Yunus Emre külliyâtı – Yûnus Emre dîvânı – tenkitli metin. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Sanatları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

15 Kasım 2025

Kabul Tarihi

12 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Yunus Emre Özel Sayısı

Kaynak Göster

APA
Avşar, Z. (2026). YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: “AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR” ŞİİRİNİN ŞERHİ. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, Yunus Emre Özel Sayısı, 1-8. https://doi.org/10.55774/mikad.1824647
AMA
1.Avşar Z. YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: “AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR” ŞİİRİNİN ŞERHİ. MİKAD. 2026;(Yunus Emre Özel Sayısı):1-8. doi:10.55774/mikad.1824647
Chicago
Avşar, Ziya. 2026. “YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: ‘AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR’ ŞİİRİNİN ŞERHİ”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, sy Yunus Emre Özel Sayısı: 1-8. https://doi.org/10.55774/mikad.1824647.
EndNote
Avşar Z (01 Ocak 2026) YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: “AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR” ŞİİRİNİN ŞERHİ. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi Yunus Emre Özel Sayısı 1–8.
IEEE
[1]Z. Avşar, “YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: ‘AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR’ ŞİİRİNİN ŞERHİ”, MİKAD, sy Yunus Emre Özel Sayısı, ss. 1–8, Oca. 2026, doi: 10.55774/mikad.1824647.
ISNAD
Avşar, Ziya. “YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: ‘AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR’ ŞİİRİNİN ŞERHİ”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi. Yunus Emre Özel Sayısı (01 Ocak 2026): 1-8. https://doi.org/10.55774/mikad.1824647.
JAMA
1.Avşar Z. YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: “AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR” ŞİİRİNİN ŞERHİ. MİKAD. 2026;:1–8.
MLA
Avşar, Ziya. “YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: ‘AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR’ ŞİİRİNİN ŞERHİ”. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, sy Yunus Emre Özel Sayısı, Ocak 2026, ss. 1-8, doi:10.55774/mikad.1824647.
Vancouver
1.Ziya Avşar. YUNUS EMRE’DE AŞK VE LİSANIN HAKİKATİ: “AŞK MAKÂM-I ÂLİDİR” ŞİİRİNİN ŞERHİ. MİKAD. 01 Ocak 2026;(Yunus Emre Özel Sayısı):1-8. doi:10.55774/mikad.1824647

MİLLİ