Harezmi Eğitim Modelinin Sosyolojik Boyutları Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen Harezmi Eğitim Modeli’ni, eğitim sosyolojisinin temel kuramsal yaklaşımları çerçevesinde analiz ederek modelin toplumsal işlevlerini ve dönüşüm potansiyelini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, modeli; işlevselci, çatışmacı, sembolik etkileşimci yaklaşımlar ve Habermas’ın iletişimsel eylem kuramı bağlamında ele almaktadır. İşlevselci perspektiften bakıldığında, modelin öğrencileri gerçek yaşam problemleri üzerinden disiplinlerarası iş birliğine yönlendirerek toplumsal değerleri aktardığı, organik dayanışmayı güçlendirdiği ve bireyleri geleceğin toplumuna hazırladığı görülmektedir. Çatışmacı yaklaşım açısından ise Harezmi Modeli, geleneksel eğitimin eşitsizlik üreten rekabetçi yapısına karşı iş birliğini merkeze alan, eleştirel düşünceyi teşvik eden ve demokratik katılımı artıran dönüştürücü bir alternatif sunmaktadır. Sembolik etkileşimcilik çerçevesinde, modelin öğrenme sürecini aktif anlam inşasına dayalı bir etkileşim alanına dönüştürdüğü, öğrenci ve öğretmen rollerini yeniden şekillendirdiği ve benlik algılarının gelişimine katkıda bulunduğu değerlendirilmektedir. İletişimsel eylem kuramı bağlamında ise model, farklı paydaşları müzakere ve uzlaşma süreçlerinde bir araya getirerek okulu mikro bir kamusal alan haline getirmekte ve demokratik bir öğrenme topluluğu inşa etmektedir. Çalışma, Harezmi Eğitim Modeli’nin Eğitim 5.0 ve Toplum 5.0 vizyonuyla uyumlu, bilgiyi üreten, toplumsal sorunlara duyarlı, eleştirel düşünebilen ve sorumluluk alan bireyler yetiştirmeyi hedefleyen bütüncül bir yaklaşım olduğu sonucuna varmaktadır. Model, eğitimi salt pedagojik bir süreç olmaktan çıkararak okul, toplum ve birey arasında güçlü bağlar kuran ve toplumsal dönüşüme katkı sağlayan sosyolojik bir olgu olarak konumlandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Harezmi Eğitim Modeli
• Eğitim Sosyolojisi
• Disiplinlerarası Öğrenme
• Toplumsal Değişme
• Demokratik Eğitim

Kaynakça

1. Akın, U., & Arslan, G. (2014). İdeoloji ve eğitim: Devlet-eğitim ilişkisine farklı bir bakış. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 81-90. https://izlik.org/JA24YK28LM
2. Alkayış, A. (2021). Eğitim felsefesi perspektifinden dijitalleşme ve eğitim 4.0. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (BUSBED), 11(21), 221-237. https://doi.org/10.29029/busbed.818165
3. Apple, M. W., & Beane, J. A. (2021). Demokratik okullar: Güçlü eğitimden dersler (M. Sarı, Çev., 3. baskı). Dipnot Yayınları.
4. Arı, E. S. (2021). Süper akıllı toplum: Toplum 5.0. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(1), 455-479. https://doi.org/10.16953/deusosbil.808359
5. Arslan, E., & Aslanargun, E. (2024). Velilerin okuldan ve öğretmenlerden beklentileri. Educational Academic Research, 52, 83-106. https://doi.org/10.33418/education.1421873
6. Aslan, P., & Topçu, İ. (2010). Politeknik eğitimin ortaya çıkışı ve uygulamaları. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 17-34. https://doi.org/10.19160/ijer.105219
7. Aydın, S. K., Kılıç, Ş., Özdemir, Z., & Geyik, M. (2023). Öğrenci merkezli eğitim: Öğrencilerin başarıya giden yolu. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 9(34), 135-144. https://doi.org/10.5281/zenodo.8430400
8. Ayra, M., Deliaslan, A., Berber, F., Kahvecioğlu, M., & Doğangün, S. (2025). Harezmi eğitim modeline yönelik öğretmen görüşleri. International Journal of Education and Science Research, 2(1), 50-69. https://doi.org/10.5281/zenodo.15089201

9. Bakioğlu, A., & Bahçeci, M. (2010). Velilerin okul imajına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 31(31), 25-55. https://izlik.org/JA98GU92YK
10. Ball, S. J. (2003). The teacher's soul and the terrors of performativity. Journal of Education Policy, 18(2), 215-228. https://doi.org/10.1080/0268093022000043065
11. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır?. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
12. Bernstein, B. (2003). Towards a theory of educational transmissions (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203011430
13. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood.
14. Can, M. (2025). Demokratik okullar: Güçlü eğitimden notlar. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 113-121. https://izlik.org/JA54HS96WD
15. Ceylan, Ö., Öğten, M., Tüfekçi, V., & Yurttaş, M. Ö. (2020). Öğrencilerin Harezmi eğitim modeline yönelik metaforik algılarının belirlenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(225), 227-251. https://izlik.org/JA22BW45SW
16. Cooley, C. H. (1983). Human nature and the social order (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203789513
17. Çalık, T., & Sezgin, F. (2005). Küreselleşme, bilgi toplumu ve eğitim. Kastamonu Eğitim Dergisi, 13(1), 55-66.
18. Çelik, Ç. (2014). Sosyal sermaye, ebeveyn ağları ve okul başarısı. Cogito, 76, 265-290.
19. Çınar, S. (2007). Talcott Parsons ve işlevselci kuram. Sosyoloji Notları, 3, 35-43.
20. Çimşir, S., Polat, R. D., Çaça, Ş., & Kocaman, H. (2022). İlkokul 3. sınıf öğrencilerinin ve velilerinin Hârezmî eğitim modeli’ne ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Edebiyat Dilbilim Eğitim ve Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 1(1), 131-144. https://izlik.org/JA23SW32BA
21. Demir, S., & Güven, M. (2025). Eleştirel pedagoji bağlamında öğretim programlarına bakış. TEBD, 23(1), 506-521. https://doi.org/10.37217/tebd.1579359
22. Derdiyok, İ., Topal, M., & Süleyman, D. (2025). Harezmi eğitim modelinin ortaokul öğrencilerinin sınıf içi etkinliklere katılım düzeylerine etkisinin incelenmesi. International Journal of Education and Science Research, 2(1), 1-19. https://doi.org/10.5281/zenodo.15088336
23. Diktaş Yerli, G. 2023. Eğitim Sosyolojisi Perspektifinde Eğitimin İşlevi ve Sosyal Değişme Üzerine Nitel Bir Araştırma. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11 (37), 51-83. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1401984
24. Doğan, E. (2024). Ortalama kişi başına düşen milli gelir ile akademik başarının ilişkisi: PISA 2022 sonuçları ülkeler örneği. BAYÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14), 15-24. https://izlik.org/JA43DT92EC
25. Durkheim, E. (2014). Toplumsal iş bölümü (Ö. Ozankaya, Çev.). Cem Yayınları.
26. Edwards, R., & Alldred, P. (2000). A typology of parental involvement in education centring on children and young people: Negotiating familialisation, institutionalisation and individualisation. British Journal of Sociology of Education, 21(3), 435-455. https://doi.org/10.1080/713655358
27. Eisler, R. (2002). Partnership education for the 21st century. Encounter, 15(3).
28. Epstein, J. L. (2010). School/family/community partnerships: Caring for the children we share. Phi Delta Kappan, 92(3), 81-96. https://doi.org/10.1177/003172171009200326
29. Er, H., Turan, S., & Kaymakcı, S. (2021). Toplum 5.0 sürecinin gelişimi ve eğitime etkisinin değerlendirilmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 39, 27-66. https://doi.org/10.14520/adyusbd.993699
30. Erdem, B., & Akca, Ü. (2022). Sermaye türleri ve eğitim ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 57, 312-335. https://doi.org/10.35237/sufesosbil.1208531
31. Erdem, Ş., & Eminoğlu Küçüktepe, S. (2024). Harezmi eğitim modeli uygulanan okullardaki öğretmenlerin modele yönelik görüşleri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 60(60), 207-226. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1498995
32. Field, J. (2008). Sosyal sermaye (2. baskı). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
33. Freire, P. (2023). Ezilenlerin pedagojisi (D. Hattatoğlu & E. Özbek, Çev., 25. baskı). Ayrıntı Yayınları.
34. Giddens, A. (1999). Toplumun kuruluşu (H. Özel, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
35. Goffman, E. (2009). Günlük yaşamda benliğin sunumu (B. Cezar, Çev.). Metis Yayınları.
36. Gökalp, S. (2018). Okul yöneticilerinin kültürel sermaye yeterliklerinin ve kültürel liderlik rollerini yerine getirme düzeylerinin incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gaziantep Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
37. Habermas, J. (2001). İletişimsel eylem kuramı (M. Tüzel Çev.). Kabalcı Yayınları. 423-890.
38. Habermas, J. (2017). Kamusallığın yapısal dönüşümü (14. baskı). İletişim Yayınları.
39. Habermas, J. (2023). Kamusallığın yeni bir yapısal dönüşümü ve müzakereci demokrasi (T. Bora, Çev., 1. baskı). İletişim Yayınları.
40. Hannafin, M. J., & Hannafin, K. M. (2009). Cognition and student-centered, web-based learning: Issues and implications for research and theory. In Learning and instruction in the digital age (pp. 11-23). Springer US. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-1551-1_2
41. Harezmi MEB. (2025). Harezmi eğitim modeli uygulama kılavuzu. https://Harezmi.Meb.Gov.Tr/Dosyalar/Yayinlar/Uygulama_Kilavuzu.Pdf
42. Hurn, C. J. (2018). Eğitim sosyolojisi okulun imkan ve sınırları (A. Kaysılı & A. Soylu, Çev., 3. baskı). Pegem Akademi.
43. Kelly, B. E., & Bredeson, P. V. (1991). Measures of meaning in a public and in a parochial school: Principals as symbol managers. Journal of Education Administration, 29(3). https://doi.org/10.1108/09578239110004272
44. Karakaya, İ., & Gümüş, G. (2026). Assessment and evaluation approach for the harezmi education model: a grounded theory study. Millî Eğitim, 55(249), 33-68. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1574890
45. Kepenekçi, Y. (2003). Demokratik okul. Eğitim Araştırmaları, 3(11), 44-53.
46. Keskin, S. C., Karaloğlu, İ., & Erdoğan, H. (2024). Harezmi eğitim modelinin uygulayıcıları olan öğretmenlerin görüşleri doğrultusunda incelenmesi. Ondokuz Mayıs University Journal of Education Faculty, 43(1), 259-311. https://doi.org/10.7822/omuefd.1285712
47. Köse, M. R. (2001). Basil Bernstein: Kültürel üretim ve yeniden üretim sürecinde eğitim, dil ve dil biçimsel farklılıklar üzerine. Metu Studies in Development, 28(3/4), 361-382.
48. Kükürt, R. O. (2025). Eğitim ve özgürlük. Eleştirel Pedagoji Dergisi, 78, 113-132.
49. MEB. (2024). Harezmi eğitim modeli çerçeve metni. https://ogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_04/02131433_harezmiegitimmodelicerceveprogram.pdf
50. Mitchell, D. E. (1989). Action theories and issues clarification. In School leadership: A contemporary reader (pp. 227-258). Sage Publications.
51. Murray-Everett, N. C., & Coffield, E. (2020). News-Group Fridays: Engaging students in current events. Social Studies and the Young Learner, 33(2), 3-11.
52. Ok, A. Ş. (2017). Max Weber’de otorite ve meşruiyet tipolojisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(8), 42-54. https://izlik.org/JA82FR58YL
53. Orhan, S. (2025). Eğitimde Disiplinlerarası Yaklaşım: Harezmi Modeli Üzerine Bir Doküman Analizi. Uluslararası Sosyal Bilimlerde Yeni Ufuklar Dergisi, 2(2), 44–51. https://doi.org/10.5281/zenodo.16211179
54. Özdemir, S. M. (2011). Toplumsal değişme ve küreselleşme bağlamında eğitim ve eğitim programları: Kavramsal bir çözümleme. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 85-110. https://izlik.org/JA98FU24CS
55. Öztemel, E. (2018). Eğitimde yeni yönelimlerin değerlendirilmesi ve Eğitim 4.0. Journal of University Research, 1(1), 25-30. https://doi.org/10.32329/uad.382041
56. Seçer, T. (2021). Harezmi eğitim modelini uygulayan öğretmenlerin model hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
57. Seferoğlu, S. S., & Akbıyık, C. (2006). Eleştirel düşünme ve öğretimi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(30), 193-200. https://izlik.org/JA98XP43YM
58. Selvitopu, A., & Kavurgacı, Ş. (2019). Frankfurt okulu bağlamında eleştirel teori ve eğitim. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 99-108. https://izlik.org/JA63XN27TR
59. Sider, K. (2008). Compassion’s echo: Experiential learning about India. Social Studies and the Young Learner, 20(4), 26–29.
60. Şahin, M. (2012). Eğitimi ve okulu etkileyen bazı sosyal değişimlerin kavramsal çözümlemesi. Milli Eğitim Dergisi, 42(194), 132-148. https://izlik.org/JA22CZ76XL
61. Şişman, M. (1998). Eğitim yönetiminde kuram ve araştırmada alternatif paradigma ve yaklaşımlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 16(16), 395-422. https://izlik.org/JA66LE94HT
62. Tamer, M. G. (2011). Okulların demokratik ve katılımcı öğrenim ortamlarına dönüştürülmesi (demokratik okul yönetimi). Milli Eğitim Dergisi, 41(192), 7-25. https://izlik.org/JA92JH65YS
63. Tamer, M. G. (2022). Eğitim Sosyolojisi. Nobel Akademik Yayıncılık.
64. Tezcan, M. (1993). Eğitim sosyolojisinde çağdaş kuramlar ve Türkiye. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları.
65. Tokmak, A. (2023). Harezmi eğitim modelinin problem çözme becerisinin geliştirilmesine etkisi. Milli Eğitim Dergisi, 52(1), 437-456. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1309222
66. Topal, M. (2024). Aktif öğrenme yöntemleriyle yurttaşlık eğitimi. International Journal of Düzce Educational Sciences, 2(2), 117-126. https://doi.org/10.62195/ijdes.1586190
67. Tümkaya, S. (2017). Velilerin okulda eğitime katılım türlerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(2), 83-98. https://izlik.org/JA77NM75AE
68. Weber, M. (1993). Sosyoloji yazıları (T. Parla, Çev., 3. baskı). Hürriyet Vakfı Yayınları.
69. Xavier, S. (2022). Radical education: A pathway for new utopias and reimagining European democracies. Youth Partnership, 20.
70. Yacan, İ. (2021). Endüstri 4.0 teknolojileri ve Toplum 5.0 kavramı. Yeni Fikir Dergisi, 13(27), 31-39. https://izlik.org/JA59UG89AT
71. Yanıklar, C. (2010). Kültürel sermaye, eğitim ve toplumsal tabakalaşma: Pierre Bourdieu’nün yeniden üretim kuramına eleştirel bir bakış. Sosyoloji Dergisi, 22, 121-138. https://izlik.org/JA64KC34UA
72. Yarcı, S. (2011). Pierre Bourdieu’da sosyal sermaye kavramı. Akademik İncelemeler Dergisi, 6(1), 125-135. https://izlik.org/JA76CJ73PM
73. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Genişletilmiş 9. bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.