ÖZBEKLERİN ULUSAL OLUŞUMU

Öz

Özbekler, Özbek etnoniminin ortaya çıkması, ulus olarak şekillenmesi söz konumuz olacaktır. Özbekler, Türkistan’ın en eski ve en kalabalık halklarından sayılır, zengin tarih ve üst kültüre sahip Türk boylarından oluşan etnik birliktir. Antik  İran, Hindistan, Yunan, Rum, Çin, Ermeni kaynaklarında sözü geçen Özbeklerin atalarının ortaya çıkması, Orta Asya ve onun civarında hayatını sürdüren en eski halklarına dayanmaktadır. Onlar en eski dönemlerde yaşadığı vaha adıyla ‘Soğdlar’, ‘Harezmliler’, ‘Baktriler’, ‘Parkanalılar’ gibi anılmışlardır. Özbeklerin iki nehir arasında halk olarak teşekkül bulmalarında milattan önce kuzeyden gelen Türkçe konuşan göcebe kabileler ve Ceyhun’un güney tarafından intikal eden Farsça konuşan halkların, IV-V yüzyıllarda Kuzeyden gelen Hioniler, Kidariler ve Akhunlar, VI-VII. yüzyıllarda Orta Asya’da, şimdiki kuzey Afganistan’da hükümranlığını sürdüren Batı Göktürk’ların rolü büyüktür. IX – XII. yüzyıllarda ilk Türk İslam Devleti olarak Karlukların kurduğu Karahanlılar Devleti Özbek ulusunun kimliğini daha belirli noktalara ulaşmasında imkan sağlamıştır. Özbeklerin etnik kimliği meselesi, XIV-XVI yüzyıllara Deşti Kıpçak’tan gelen Türk ve Türkleşmiş Moğolların Maveraünnehr’e siyasi intikaline dayanmaktadır. XX. yüzyılın sonu ve XXI. yüzyılda Özbekler, artık bir millet olarak şekillenmeye başlamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Özbek,Özbekler,Özbek etnonimi,Türk,Maveraünnehr

Kaynakça

1. 1.Abu’l-FARAC, Abu’l-Farac Tarihi, I.cilt, Çev: Ömer Riza Doğrul, Türk Tarihi Kurumu, Ankara 1999; 2. AHMEDOV Boriboy, Tarihtan sabaklar, Ökituvçi, Taşkent 1994; 3. AHMEDOV Boriboy, Özbek Ulusu, Nur Yayınevi, Taşkent 1992; 4. AHMEDOV Boriboy, Özbekistan Trihi Kaynakları, (Eski ve Orta çağ dönemi) Ökituvçi yayınevi, Taşkent 2001; 5. AHMETBEYOĞLU Ali, Altaylardan Kafkaslara Türk Devletler, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2017; 6. AKAR Ali, Türk Dili Tarihi, Ötöken, İstanbul, 2010; 7. ALAN Hayrunnisa, Bozkırdan Cennet Bahçesine Timurlular 1360 – 1506, Ötöken, İstanbul 2007; 8. ASKAROV Ahmadali, Özbek halkınıng etnogeniz va etnik tarihi, Turon Tarihi Degisi, 2.toplam, 2008; 9. BARTOLD V.V. Obşiye Rabotı po istorii Sredney Azii/Rabotı po istorii Kavkaza i vostoçnoy Yevropa, Moskova1963; 10. BARTOLD V.V. Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler, Ankara 1975; 11. BARTOLD V.V., Turkestan v epohu Mongolskogo Naşestviya, I.ç. Moskva 1963; 12. BEDİRHAN Yaşar, İslam Öncesi Türk Tarihi ve Kültürü, Nobel yayınları, Ankara 2011; 13. BERNŞTAM A.N. Drevnyaya Fergana, İzdatelstvo Akademii Nauk Uz SSR. Taşkent 1951;